اوقات فراغت دلپذیر در فصل سالمندی

نگاه کردن به شیوه وقت گذراندن سالمندان ما را به فکر فرو می‌برد که آیا سالمندان نیز اوقات فراغت دلپذیری دارند.

زهرا نائمی سالمند 70 ساله‌ای است که بازنشسته آموزش و پرورش است. او می‌گوید: تمام وقت ما اوقات فراغت است. دیگر از بازنشستگی به این طرف همین طور بوده است. من به کارهای روزمره می‌پردازم، از همسر و نوه‌هایم نگهداری می‌کنم، گاهی کتاب می‌خوانم و بیشتر تلویزیون نگاه می‌کنم. کار دیگری نیست که انجام دهم.

اما نادر یکی از سالمندانی است که در یک فرهنگسرا به عضویت گروه تئاتر درآمده و در این کانون تعلیم می‌بیند. این سالمند 67 ساله می‌گوید: اوقات فراغت برای ما فرصتی است برای انجام کارهایی که قبلا وقت انجام آن را نداشتیم. فقط باید خود را باور کنیم و احساس نکنیم که باید باقی عمر را فقط بگذرانیم.

متاسفانه سالمندان زیادی فرصت‌های مناسبی چون آقا نادر پیدا نمی‌کنند یا حتی مثل او فکر نمی‌کنند.

یکی از مسوولان در این باره گفته است: 70درصد اوقات فراغت سالمندان کشور با تلویزیون پر می‌شود.

این در حالی است که 70 درصد از مشکلات و بیماری‌های سالمندان با انجام برنامه منظم زندگی و تحرک قابل پیشگیری است و سایر بیماری‌های آنها نیز فقط به دلایل ژنتیکی قابل حل نیستند.

در ایران، تماشای تلویزیون بیشترین فعالیتی است که اوقات فراغت افراد را پر می‌کند. اگرچه تقریبا، در تمام کشورهای جهان، تماشای تلویزیون بیشترین فعالیت افراد در زمان فراغت است، اما زمانی که در ایران صرف تماشای تلویزیون می‌شود، اختلاف زیادی با سایر کشورها دارد.

رفتن به سینما، شرکت در جشن‌ها و جشنواره‌های عمومی، برنامه‌ریزی برای دعوت از همکاران و سفر به کشورهای دیگر همراه با سالمندان عضو کانون‌های سالمندی چیزی است که در کشورهای دیگر خصوصا کشورهای توسعه یافته رواج دارد. کارول رای، یک سالمند 70 ساله اهل کشور آلمان است که با او در یک بنای تاریخی در شهر کاشان دیدار می‌کنم. او به همراه 15 نفر از سالمندان دیگر که همه عضو یک کانون هستند برای بازدید از ایران آمده است.

کارول می‌گوید: ما این برنامه‌های جهانگردی را همه ساله برگزار می‌کنیم و کانونی که عضو آن هستم با پرداخت حق عضویت هزینه‌های مربوطه را تقبل می‌کند و خیلی از خدمات اداری مربوط به اخذ ویزا را نیز انجام می‌دهد.

او می‌گوید، اوقات فراغت خوشی را می‌گذراند، گرچه بیماری‌ها از او جلو می‌زنند، اما او و سایر دوستانش خدمات مناسبی برای پر کردن وقتشان دریافت می‌کنند.

با وجود تمام فرصت‌های ممکن سفر و تماشای تلویزیون و شرکت در مراسم مذهبی تنها چیزی است که امکانش برای سالمندان کشور ما فراهم است، آن هم نه به صورت کاملا دلخواه و مناسب‌سازی شده.

کمبود فرصت‌های تفریح و فراغت برای سالمندان از یک سو و فشار ناشی از مشکلات اقتصادی و بیماری‌هایی که بیمه جوابگوی آنها نیست، از سوی دیگر سالمندان را به سمت افسردگی سوق می‌دهد این در حالی است که آنان در همان تلویزیونی که مشاهده می‌کنند مرتب وضع سالمندان کشورهای توسعه یافته را می‌بینند و دچار سرخوردگی بیشتری می‌شوند.

عضویت در گروه‌های مربوط به سالمندان و شرکت در فعالیت‌های سرمایه‌گذاری و تشکیل شرکت‌های تعاونی برای بازنشستگان که تجربیات آنان را به کار می‌گیرد، می‌تواند یک فعالیت اقتصادی سرگرم‌کننده و مفید را برای سالمندان تشکیل دهد.

مثلا همکاری گروهی از معلمان بازنشسته برای راه‌اندازی یک مدرسه غیرانتفاعی با کمک وام‌های دولتی از این دست فعالیت‌هاست. این نوع فعالیت‌ها می‌تواند اوقات فراغت طولانی سالمندانی را که می‌خواهند فعال بمانند مفیدتر کند.

باز هم عضویت در گروه‌های سالمندی و تشکیل تیم پیاده‌روی ورزش صبحگاهی یا کوهنوردی را با عضویت اعضای همسن و سال توصیه می‌کنیم. فعالیت ورزشی شما را سلامت نگه می‌دارد و فعالیت گروهی در شما انگیزه بیشتر ایجاد می‌کند و از طرفی در گروه بودن سبب می‌شود که همه در شرایطی کما بیش یکسان باشید و فعالیت‌هایی متناسب را برنامه‌ریزی کنید.

و همچنان نقش دولت در این زمینه نیز باید پررنگ‌تر شود. فضاهای ورزشی سالمندان را گسترش دهد و آموزشگاه‌های ورزشی و استخرهایی دست‌کم با ساعات خاص سالمندان به وجود آورد که تنگناها و ملاحظات سالمندی توسط مربیان آموزش دیده در آن رعایت شود.

شاید همه ما در مورد سفر کارت‌های اعتباری شنیده باشیم، ولی کمتر کسی از مزایای آن بهره برده است. گرچه سالمندان در این زمینه اولویت بیشتری باید داشته باشند. چراکه سالمندان وقت زیادی برای ایرانگردی و جهانگردی ندارند و برای سفرهای کمپی و استفاده از چادر و کیسه خواب در شرایط جسمی مناسبی نیستند، در حالی که جوانان با داشتن این شرایط می‌توانند سفرهای ارزان‌تری داشته باشند.

استفاده از هواپیما هزینه سفر را بالا می‌برد ولی وقتی فکر کنید یک سالمند چطور می‌تواند با فشار آوردن به کمر و پای خود یک مسیر 15 ساعته را طی کند متوجه می‌شوید که سفر هوایی برای او اولویت بیشتری دارد و باز هزینه سالمندان بالاتر می‌رود.

شاید کانون‌های بازنشستگی با مشارکت خود سالمندان و تسهیلاتی از سوی دولت بتوانند آژانس‌های مسافرتی خاص سالمندان را با قیمت ارزان‌تر و به صورت اقساطی بدون بهره فراهم کنند تا سالمندان نیز بتوانند از تلویزیون دل بکنند و کارهایی را که آرزویش را دارند انجام دهند.

یکی از آرزوهایی که هر سالمند در دل می‌پروراند زیارت خانه خداست، اما بسیاری از سالمندان از روند اعزام زائران گلایه دارند زیرا نوبت‌دهی آنقدر طول می‌کشد که یا شخص دیگر که مستطیع نیست یا خدای ناکرده عمری برای زیارت باقی نمانده است و ورثه از این فرصت استفاده می‌کنند. بعضی‌ها هم هنگام اعلام نوبت حج سالخورده و بیمار هستند و ناچار می‌شوند انصراف بدهند و عده‌ای که شانس بهتری دارند به زیارت خانه خدا مشرف می‌شوند.

سالمندان در زمینه اعزام به عمره مفرده و حج واجب نیز تقاضای اولویت‌بندی براساس سن و وضع سلامتی دارند که بد نیست در این زمینه نیز اولویت به آنان داده شود.

زانودرد یکی از مشکلاتی است که از سال‌های میانسالی سراغ شما می‌آید، ولی اگر هنوز این درد شما را به زانو در نیاورده است می‌توانید با رعایت مواردی از آن پیشگیری کنید.

ـ‌ زیاد در یک وضعیت نایستید و اگر ناچارید وزن خود را به ترتیب روی یک پا و سپس پای دیگر بیندازید.

ـ‌ برای انجام کارهای ایستاده زمانبر یک پای خود را روی یک چهارپایه کوتاه قرار دهید و پس از چند دقیقه پای خود را عوض کنید این کار برای کمر شما نیز مفید است.

ـ‌ بهترین حالت برای استراحت زانو زاویه ??درجه است بنابراین بهتر است هنگام نشستن روی مبل بنشینید تا روی زمین نشسته و پا‌های خود را دراز کنید. نشستن دوزانو و چهارزانو نه‌تنها باعث استراحت زانو نمی‌شود بلکه برای زانو مضر هم هست.

ـ‌ گرچه سالمندان اعتقادی به استفاده از توالت فرنگی ندارند، اما بهتر است به آن عادت کنید زیرا خم شدن کامل زانو بسیار زیان‌آور است.

ـ‌ قوی کردن عضلات همسترینگ، چهارسر ران و دوقلو که مفصل زانو را در بر دارد نیز از زانو درد جلوگیری می‌کند.

متخصصان اغلب چند ورزش ساده را برای تقویت عضلات مربوط به زانو پیشنهاد می‌کنند. شما نیز می‌توانید این ورزش را با مشورت پزشک خود انجام دهید. روی زمین بنشینید و پای خود را دراز کنید به حالتی که به مفصل‌‌ فشاری وارد نیاید سپس به حالت در جا عضله جلوی ران خود را منقبض کنید و تا 10 شماره به همین حالت نگه دارید. می‌‌توانید برای مثال، صبح 3 بار، ظهر 3 بار و شب هم 3 بار این کار را انجام دهید.

البته در روزهای ابتدایی بهتر است زیاد به اندام‌های‌شان فشار وارد نیاورید و به تدریج و به صورت هفته‌ای یک بار، شدت یا مدت تمرین را به مقدار 10 تا 20 درصد افزایش دهید. این نوع ورزش برای عضله چهارسر ران یا جلوی ران است. برای پشت ران هم می‌‌توان عضله پشت ران را منقبض کرد و به طور مشابه با تعداد و مدت گفته شده عمل کرد.

ماندانا ملاعلی