مسافرت فضایی؛ تجربه‌ای متفاوت

به نحوی که اکنون و با وجود فناوری‌های پیشرفته اکتشافات فضایی همچون موشک‌های فالکون 9 اسپیس ایکس، ناوگان پیشرفته فضایی شرکت ویرجین گالاکتیک در قالب گردونه تیزروی مسافربری اسپیس شیپ 2 و ناو هواپیمابر مادر آن، سکونتگاه‌های مداری قابل اتساع جنسیس 1 و 2 و دیگر تجهیزات و امکانات پیشرفته حوزه ایمنی، بقا و محافظت مسافران فضایی در مقابل مخاطرات احتمالی یا پیش‌بینی نشده اقلیم فضا و همچنین آخرین نسل پوشاک پیشرفته فضایی و ربات‌های دستیار فضایی باید پذیرفت که به مفهوم داشتن یک نظام حمل و نقل فضایی بیش از هر زمان دیگری در حال نزدیک شدن هستیم و این پروژه‌ها جان دوباره‌ای را به سرفصل تور واقعی گردشگری فضایی خصوصی و تحقق رزرو کردن بلیت سفر و محل اقامت از نوع فضایی بخشیده‌اند.

خیز غول‌آسای بعدی انسان برای پرش از سکوی زمین به سرزمین‌های ماورای سیاره چه نام خواهد داشت، مریخ یا اخترواره‌ای در کرانه‌های دوردست؟

زمانی حول و حوش سال 2025 یا شاید بیشتر از آن که فضانوردان یا مسافران فضا شروع به اکتشاف و جستجوی مقاصد دوردست می‌کنند، بی‌شک آغاز مصاف رودررو و واقعی بشر با شرایط اقلیمی بسیار سخت و جهنمی فضا کلید خواهد خورد؛ شرایط اقلیمی فوق‌العاده سختی که توفان‌های خورشیدی سهمگین و قطرات یا لکه‌های تشعشعی پرانرژی که خورشید به درون فضا پرتاب می‌کند تنها نمونه‌های شاخص و بیشتر شناخته شده آن از میان تعداد پرشمار پارامترهای نامساعد و ناآشنای جو حاکم بر فضا به شمار می‌روند. این شرایط می‌توانند ماهواره‌ها را زمینگیر و فلج کرده و احتمالا به طور بالقوه‌ای انسان‌ها را به کشتن بدهند.

در همین رابطه و با هدف محافظت فضانوردان از چنین ترکش‌ها و رگبارهای انفجاری مرگ‌آفرین، افراد زیادی ازجمله محققان پیشروی تحقیقات فضایی و سفرهای فضایی طرح‌ها و ایده‌های مختلفی را مطرح کرده‌اند. در این میان راجر داب، اختر فیزیکدان همکار ناسا نیز در زمینه بازنگری، اصلاح و تقویت اساس و ساختار سامانه‌های هشداردهنده فضایی ناسا کارهایی صورت داده است. این دانشمند فضایی با اصلاح و بازنویسی الگوریتم‌های پیش‌بینی‌کننده روی ماهواره‌های موجود که وظیفه پایش و کنترل داده‌های سطح و اتمسفر خورشید را به عهده دارند، معتقد است می‌تواند مدت زمان هشدار را از 30 دقیقه به 3 روز افزایش دهد. زمان قابل ملاحظه و زیادی که به فضانوردان امکان اعاده وضعیت ایمنی و محافظت از فضاپیمایشان را فراهم می‌کند.

در این میان هر چند توفان‌های خورشیدی روی مریخ در حکم نسیم‌های ملایم تابستانی هستند، اما با شرایط و جو حاکم بر تعدادی از حدود 400 یا افزون‌تر سیارات خارجی ناشناخته قابل قیاس به شمار می‌رود. با این حال بد نیست به گروهی از بدل‌ها یا جانشین‌های دوردست زمین که ممکن است روزی در آینده انسان طی مسافرت‌های فرازمینی خویش با آنها روبه‌رو شود نظری بیفکنیم و با مراجعه به راهنمای تورهای مسافرتی کهکشانی از نزدیک با چگونگی اوضاع و احوال سرزمین‌های دوردست و نحوه مصاف مسافران زمینی با آب و هوای سرزمین‌های ناشناخته آشنایی مختصری پیدا کنیم.

فضانوردان که با عنوان کیهان‌نورد نیز شناخته می‌شوند، افرادی هستند که برای خدمت در فضا و در فضاپیما تعلیم می‌بینند. این واژه غالبا برای دانشمندان و سایر کسانی که به فضا سفر می‌کنند اما فضانورد حرفه‌ای نیستند نیز استفاده می‌شود. خود ناسا ترجیح می‌دهد برای متمایز کردن فضانوردان از گردشگران فضایی، از عبارت شرکت‌کنندگان یا همراهان پروازهای فضایی استفاده کند.

به رغم مترادف بودن معنای واژه‌های فضانورد و کیهان‌نورد، به طور سنتی از فضانوردان روسی با عنوان کیهان‌نورد یاد شده است. نخستین گروه فضانوردان برای ناسا در سال 1959 و از میان نظامیانی که بیشترشان خلبانان آزمایش‌کننده هواپیما بودند انتخاب شدند.

در طول این سال‌ها ناسا و سایر آژانس‌های فضایی دولتی پیش نیازهایی ازجمله محدودیت قد، تحصیلات و تجربه را برای گزینش فضانوردان توسعه بخشیده‌اند که البته این نیازمندی‌ها برای مراتب مختلف ازجمله فرمانده، خلبان، متخصص بار مفید سفینه و متخصص ماموریت فرق می‌کند.

آنها همچنین تحت تعالیم سنگینی که مستلزم تجربه شرایط بی‌وزنی و نیز حضور در هواپیماهای ویژه و شبیه‌سازهای پرواز در شاتل فضایی واقعی است قرار می‌گیرند. تا سال 2009، 505 فضانورد از 38 کشور مختلف به فضا رفته‌اند.

تعریف رسیدن به فضا، دست یافتن به مرز حداقل 100 کیلومتری یا بیشتر در جو است که البته برای فضانوردان آمریکا تنها رسیدن به مرز 80 کیلومتری کفایت می‌کند. تاکنون فقط 24 نفر عملا به آن سوی مدار پایین زمین سفر کرده‌اند. کلیه پروازهای شاتل فضایی و مأموریت‌های ایستگاه فضایی در محدوده مدار پایین زمین و ماموریت‌هایی به ماه و همچنین پروازهای تحت مداری برنامه فضایی عطارد آن سوی مدارهای پایین زمین بوده‌اند.

زمانی که تأسیسات 9290 متر مربعی مربوط به مرکز نخستین فرودگاه فضایی تجاری تک‌منظوره تکمیل شود، در نقش پایگاه عملیاتی و بهره‌برداری مقدماتی خطوط فضایی تحت مداری شرکت ویرجین گالاکتیک به رهبری سر ریچارد برانسون و همچنین به عنوان مرکز فرماندهی فرودگاه فضایی نیومکزیکو خدمت خواهد کرد. این ترمینال و تاسیسات آشیانه‌ای آن همچنین مکانی را برای هواپیما، فضاپیما و امکانات بهره‌برداری از جمله تسهیلات پیش پروازی، پس پروازی، دفاتر اجرایی و استراحتگاه‌ها فراهم می‌کند. آشیانه وسیع و جا دار تعمیر و نگهداری فرودگاه فضایی می‌تواند میزبان دو ناو هواپیما بر مدل «شوالیه سفید2» و همچنین پنج یگان از ناو هوایی مدل «2 SpaceShip» باشد که هم اکنون در مرکز فناوری‌های هوافضای موهاوی کالیفرنیا تحت ساخت است. پروژه 31 میلیون دلاری این ترمینال پر ابهت و تاسیسات آشیانه‌ای آن برای بازدیدکنندگان نخستین فرودگاه فضایی جهان، بی‌شک نوعی «تجربه مقصد» و تب و تاب حضور در فرودگاهی به مقصد فضا را تداعی خواهد کرد. این مجموعه زمانی که از فراز زمین دیده می‌شود، مفهومی را که در واقع آمیزه‌ای از حد بالای احساس نسبت به محیط، فناوری تراش خورده و ناب، و تصویر و شکلی گیج‌‌کننده است به نمایش می‌گذارد. طراحی جالب توجه این سازه با ساختاری که کمی پایین‌تر از سطح معمول زمین است، به نوعی از زمین مجاورش به عنوان یک خاکریز طبیعی سود می‌برد و با صفحات فتوولتائیک برای تولید برق و همچنین امکانات بازیافت آب به جریان فعال انرژی برای گرمایش و سرمایش متکی است. یک پوسته بتنی گردون به مانند سقفی با پنجره‌های عظیم عمل می‌کند که به منظره باند پرواز و فضاپیماها باز می‌شوند.

تایتانیک فضایی: بسیاری از مشتاقان فضا از روند پیشرفت کند اکتشافات فضایی سرنشین‌دار شکایت دارند و معتقدند با توجه به گذشت 30 سال از نخستین فرود آپولو بر ماه چیزی جز مرور خاطرات برای نشان دادن نداشته‌ایم و البته مردم از خاطرات خسته شده‌اند. رابرت بیگلو مولتی میلیونر لاس وگاسی برای تغییر دادن این وضعیت پای سرمایه‌ای 500 میلیون دلاری به همراه طرحی عظیم را برای ساخت یک فضا ناو مسافرتی به میان کشانده است که با تجهیز به آخرین فناوری پیشرفته موشک‌های فالکون 9 قادر است 100 مسافر و 50 خدمه را در تور گردشگری مدار ماه حمل کند. این ناو فضایی تقریبا 800 متر طول خواهد داشت که از تمام فضاپیماهای کنونی بزرگ‌تر است و برای تامین جاذبه مصنوعی به آهستگی می‌گردد تا مسافران بابت ناراحتی‌های ناشی از شرایط بی‌وزنی نگرانی نداشته باشند.

SpaceShipTwo: این هواپیمای فضایی که در کلاس گردونه‌های پروازی تیزرو با سامانه پرتابه هوا به هوا جای می‌گیرد، برای جای دادن 8 نفر شامل 6 مسافر و 2 خلبان طراحی می‌شود و توسط شوالیه سفید 2 که فعلا در مراحل ساخت خود است به موقعیت روانه‌سازی خود در هوا یدک کش می‌شود.

این گردونه تیزرو صرفا به عنوان یک وسیله نقلیه تجاری طراحی شده است و بدنه آن از جداری دو لایه ساخته و پرداخته شده که به ایمنی بیشتر مسافران و خلبانان در کابین تحت فشار هواپیما می‌افزاید. در خلال پرواز فضایی مسافران چند دقیقه‌ای تجربه شرایط بی‌وزنی را خواهند داشت و حدود 40 ثانیه نیز برای بازگشت به صندلی شان وقت دارند. مزیت وجود دو خلبان در این هواپیما نه تنها امکان نیروی اضافی و روحیه بخش در شرایط حیاتی ناوبری را فراهم می‌کند، بلکه باعث می‌شود یکی از خلبانان برای موارد اضطراری مسافران یا مسائلی که در خلال پرواز بروز می‌کند دستش باز باشد.

WhiteKnightTwo: شوالیه‌های سفید 2 در واقع خودروهای یدک‌کش هوایی برای گردونه‌های پروازی مسافربر نظیر اسپیس شیپ2 هستند و با پیکره‌ای بزرگ‌تر از یک جت بوئینگ 757 از همان فضای داخلی اسپرت و سرگرم‌کننده اسپیس شیپ2 برخوردارند. ضمن این که از فضای داخلی این ناو هواپیمابر فضایی برای کمک به آموزش مسافران طی یک دوره توجیهی تشخیص موقعیت و جهت‌یابی قبل از مرحله روانه‌سازی استفاده می‌شود. این ناو هواپیما بر به موتورهای جت جدیدی متکی است که تمیزتر می‌سوزند و قادر است بدون سوخت‌گیری مجدد مسافت قابل توجهی را بپیماید.

مسافران تور گردشگری فضایی خطوط ویرجین گالاکتیک برای گذراندن یک پرواز 5/2 ساعته بر روی عرشه اسپیس شیپ2 و پرتاب از ارتفاعی حدود 18288 متری فعلا باید بلیتی با بهای اولیه 200 هزار دلاری بخرند.

مسافران به نحوی ایمن به صندلی‌هایشان مهار شده‌اند که پس از رسیدن به فضای تحت مداری به حالت نیمه درازکش درمی‌آید. ضمن این که یک انیمیشن پروازی نحوه پوشیدن لباس‌های فضایی شخصی مسافران را همچنان که به ارتفاع حداکثری حداقل 110 کیلومتری می‌رسند به نمایش می‌گذارد. رقبایی همچون شرکت‌های هوافضای XCOR و آرمادیلو نیز در حال توسعه فضاپیماهایی برای پروازهای 95 هزار دلاری هستند. بی‌شک هم چنان که پروازها به شکلی روزمره و عادی تر در می‌آیند، هزینه‌ها نیز کاهش یافته و شانس مسافران برای حضور در تورهای گردشگری فضایی بیشتر می‌شود.

شرکت ویرجین گالاکتیک به عنوان نخستین استفاده ‌کننده از فرودگاه فضایی دنیا بلیت‌های سفر به مرز فضا را که تا اوایل سال آینده محقق می‌شود از قبل به بیشتر از 250 نفر فروخته است.

مهریار میرنیا

نمونه‌ای از هتل‌های فضایی آینده که به ایستگاه فضایی متصل می‌شوند