نگاه‌ها به سمت خلع ‌سلاح اسرائیل

189 کشور شرکت‌کننده در اجلاس نیویورک با امضای سند نهایی این اجلاس، به‌ طور آشکار خواستار پیوستن رژیم صهیونیستی به جمع امضاکنندگان ان.پی.تی و دسترسی بازرسان بین‌المللی به زرادخانه‌های هسته‌ای این رژیم شدند.

ایران نیز ازجمله شرکت‌کنندگان فعال این کنفرانس بود که حضوری پررنگ و موفق داشت.

تهران پیش از این کنفرانس و بعد از کنفرانس امنیت هسته‌ای واشنگتن، کنفرانس خلع‌سلاح و عدم اشاعه را در تهران برگزار کرده و امیدوار بود نتایج کنفرانس خلع‌سلاح بتواند زمینه‌ساز خوبی از طرف اعضای جنبش‌ عدم تعهد برای کشورهای درحال توسعه، در بازنگری ان.پی.تی باشد.

کنفرانس سال 2010 در فضایی کار خود را آغاز کرد که کشورهای فاقد سلاح هسته‌ای خواستار پیشرفت در اجرای تعهدات خلع ‌سلاحی مندرج در معاهده، توسط 5 کشور دارنده این گونه سلاح‌ها بودند به طوری که در این کنفرانس تقابلی میان کشورهای دارنده تسلیحات هسته‌ای و اعضای جنبش عدم تعهد در جریان بود.

در این کنفرانس ایران در بالاترین سطح شرکت کرد که این موضوع خود بیانگر اهمیت گسترده اجرایی شدن قرارداد ان.پی.تی برای تهران بوده است.

محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور که در راس هیاتی ایرانی برای شرکت در نشست بازنگری ان.پی.تی به نیویورک رفته بود، در فرودگاه جان اف کندی نیویورک در گفتگویی با خبرنگاران تصریح کرد بود که خلع‌سلاح و استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای دو مقوله مهم جهانی هستند و ما خلع‌سلاح را مقوله‌ای تاثیرگذار در امنیت جهانی می‌دانیم و آن را پیگیری می‌کنیم.

پیشنهادهای یازده‌گانه‌ای که احمدی‌نژاد در سخنرانی نیم‌ساعته خود به عنوان تنها رئیس‌جمهور حاضر در کنفرانس یاد شده مطرح کرد، تاثیر گسترده‌ای در ادامه کنفرانس داشت تا آنجا که مسیر آن را به سمت و سویی جهت داد که منجر به صدور سند پایانی بر ضد رژیم صهیونیستی شد.

هیات ایرانی نیز در این کنفرانس حضور فعال و موثری داشت. سفیر و معاون نمایندگی دائم فیلیپین در ژنو که کشورش ریاست کنفرانس بازنگری معاهده ان.پی.تی در نیویورک را عهده‌دار بود، در این باره می‌گوید: هیات ایرانی شرکت‌کننده در نشست نیویورک پرتحرک‌ترین هیات در این کنفرانس بود.

هسوس دامینگو افزود: اگر می‌توانستیم هیاتی را به عنوان سمبل در این کنفرانس معرفی کنیم من به ایران رای می‌دادم، زیرا روند را بسیار پرتحرک نگه داشت و موضوعات را به دقت دنبال می‌کرد.

به گفته دامینگو، سفیر ایران و هیات ایرانی واقعا قادر بودند با مهارت توجهات را به موضوعاتی که تهران می‌خواهد جلب کنند.

اما دولت باراک اوباما رئیس‌جمهور آمریکا از ماه‌ها قبل برای برگزاری کنفرانس بازنگری ان.پی.تی که هر 5 سال یک بار برگزار می‌شود، برنامه‌ریزی کرده بود. آمریکایی‌ها پیش از آغاز به کار کنفرانس توافقنامه NEW START را با روس‌ها برای کاستن از تعداد کلاهک‌های تاکتیکی دو طرف به امضا رسانده بودند و سپس سند وضعیت جدید هسته‌ای خود را منتشر کردند و بعد از آن کنفرانس بین‌المللی امنیت هسته‌ای را در واشنگتن برگزار کردند.

غربی‌ها و بویژه آمریکایی‌ها قصد داشتند در کنفرانس بازنگری ان.پی.تی در نیویورک با تغییر در مفاد بند 4 از این معاهده، حق غنی‌سازی را از کشورها گرفته و با طرح ایده بانک‌های سوخت هسته‌ای به نوعی آن را در انحصار خود درآورند.

از دیگر مسائلی که آمریکا و متحدان اروپایی آن به دنبالش بودند، اجباری کردن اجرای پروتکل الحاقی معاهده عدم اشاعه برای تمام کشورهای عضو بود. همچنین آنها بشدت به دنبال آن بودند تا نام جمهوری اسلامی ایران را به عنوان عضوی که مفاد معاهده ان.پی.تی را نقض کرده است، مطرح کنند که هیچ یک از این مسائل در سند نهایی کنفرانس نیویورک گنجانده نشد.

علی‌اصغر سلطانیه نماینده‌ دائم ایران در آژانس درباره‌ موضوع پروتکل الحاقی و تلاش برخی کشورها برای الزامی کردن امضای این پروتکل گفت: نباید به هیچ وجه امضای پروتکل الحاقی الزامی شود. هر کشوری بنا به تمایل خود می‌تواند به آن بپیوندد. تمام کشورهای غربی تلاش داشتند این مساله را به تصویب برسانند اما با مخالفت ایران، برزیل، کوبا و حتی مصر و کشورهای دیگر روبه‌رو شدند.

به گفته برخی کارشناسان، حضور پررنگ و اثرگذار ایران در این کنفرانس شکستی برای 3 کشور آمریکا، فرانسه و انگلیس بود که منزوی کردن تهران در مجامع بین‌المللی را به عنوان یکی از اهداف اصلی خود پیگیری می‌کردند.

این سه کشور امید داشتند با حمله به برنامه هسته‌ای ایران، ضمن منحرف کردن اذهان کشورها از بحث خلع‌سلاح هسته‌ای، هیات ایران را منزوی و وادار به عکس‌العمل دفاعی کنند تا نشست بی‌نتیجه بماند و شکست اجلاس به پای ایران نوشته شود اما نتوانستند به دستاوردهای که مدنظرشان برسند.

سند پایانی این کنفرانس که پس از یک ماه کار تخصصی و فشرده صادر شد، شامل 3 بخش خلع‌سلاح هسته‌ای، عدم اشاعه هسته‌ای و استفاده صلح‌آمیز از انرژی اتمی بود.

همچنین در این سند توصیه‌هایی برای پیگیری و اجرای تعهدات خلع‌سلاح هسته‌ای آورده شده است.

گرچه ‌این توصیه‌ها انتظارات کشورهای غیرهسته‌ای را کاملا برآورده نکرد، اما تصویب آنها پس از 10 سال بن‌بست در مجامع خلع‌سلاح موجب خوشحالی و رضایت نسبی کشورهای فاقد سلاح هسته‌ای شد.

به عقیده اعضای برخی از هیات‌ها تصویب سندی که بر تعهدات خلع‌سلاح هسته‌ای تاکید دارد بسیار بهتر از نداشتن هیچ نتیجه‌ای است؛ زیرا کشورهای هسته‌ای باید در 5 سال آینده در قبال اجرای این توصیه‌ها وتوافق‌ها پاسخگو باشند. اعضای معاهده در کنفرانس بازنگری بعدی که در سال 2015 برگزار خواهد شد وضعیت اجرای این توصیه‌ها را پیگیری خواهند کرد.

در عین حال مفاد سند پایانی کنفرانس نیویورک که بر حق کشورهای امضا کننده معاهده ان.پی.تی برای برخورداری و استفاده از فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای تاکید کرده است برای برخی از کشورهای صاحب سلاح‌های هسته‌ای غیرقابل انتظار بود و سبب آشفتگی آنان شد. 189 کشور شرکت‌کننده در اجلاس نیویورک با امضای این سند، علاوه بر آن که بر ضرورت عاری شدن منطقه خاورمیانه از سلاح‌های هسته‌ای بصراحت تاکید کردند، به طور آشکار خواستار پیوستن رژیم صهیونیستی به جمع امضاکنندگان ان.پی.تی و دسترسی بازرسان بین‌المللی به زرادخانه‌های هسته‌ای این رژیم شدند.

آن‌گونه که خود مقامات رژیم صهیونیستی اذعان کرده‌اند، انتظارشان این بود که سند نهایی کنفرانس بازنگری تهران را هدف قرار دهد اما نه‌تنها چنین اتفاقی رخ نداد، بلکه ‌این سند اسرائیل را هدف گرفت و تحت فشار قرار داد.

علی‌اصغر سلطانیه، نماینده‌ دائم ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی دراین باره معتقد است: سند نهایی کنفرانس هرچند کاملا خواست‌های ما را محقق نکرد، اما گامی رو به جلو بود. از این‌رو تا 5 سال آینده و نیز در 2 سال آینده که کمیته‌های اقدام برای برگزاری کنفرانس بازنگری در ان.پی.تی 2015 برگزار می‌شود مصوبات این کنفرانس را پیگیری می‌کنیم.

انتقاد از پایبند نبودن کشورهای دارنده سلاح هسته‌ای به تعهداتشان براساس ماده 6 و یک ان‌.پی‌.تی یکی از موضوعات محوری مطرح در کنفرانس بود که به چالش کشورهای فاقد سلاح هسته‌ای با کشورهای دارنده سلاح هسته‌ای مبدل شده بود.

به گفته علی اصغر سلطانیه، در این کنفرانس تلاش شد ضرب‌الاجلی برای نابودی سلاح‌های هسته‌ای تا سال 2025 تعیین شود که با مقاومت کشورهای دارای سلاح هسته‌ای روبه‌رو شد. همچنین در این کنفرانس به موضوع تضمین‌های منفی امنیتی توسط دارندگان سلاح‌های هسته‌ای به کشورهای فاقد سلاح هسته‌ای پرداخته شد که ‌ایران و کشورهای عضو غیرمتعهدها خواستار الزام حقوقی بدون قید و شرط کشورهای دارای سلاح هسته‌ای به ‌این مساله شدند که بخشی از این موضوع پذیرفته شد.

از دیگر مسائلی که ‌ایران در این کنفرانس به دنبال آن بود، تعیین یک جدول زمانی برای خلع‌سلاح کشورهای دارنده تسلیحات هسته‌ای و اجباری کردن بند 6 از معاهده ان.پی‌.تی بود. علی‌رغم این‌که ‌این مساله در این کنفرانس به شکلی که تهران خواستار آن شده بود، محقق نشد اما کشورهای هسته‌ای موافقت خود را با سرعت بخشیدن به کوچک‌تر کردن زرادخانه اتمی خود، اعلام کردند. سند نهایی کنفرانس از کشورهای آمریکا، روسیه، انگلیس، فرانسه و چین می‌خواهد روند خلع‌سلاح خود را تسریع کنند و تا سال 2014 در این مورد به جامعه جهانی گزارش بدهند.

عاری‌سازی خاورمیانه از سلاح هسته‌ای و نیز فعالیت‌های تسلیحاتی رژیم صهیونیستی به عنوان تهدیدی برای امنیت منطقه و جهان موضوع دیگری بود که در این کنفرانس توسط ایران و کشورهای عضو جنبش عدم تعهد به صورت برجسته مطرح شد. در سند نهایی کنفرانس بازنگری معاهده عدم اشاعه تسلیحات هسته‌ای برای اولین‌بار از رژیم صهیونیستی خواسته شده تا به این معاهده پیوسته و فعالیت‌های هسته‌ای‌اش را تحت نظر بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قرار دهد. آمریکا نیز برای اولین‌بار از چنین سندی حمایت کرد.

از آنجا که سند پایانی کنفرانس نیویورک به عنوان حاصل یک ماه کار تخصصی نمایندگانی از 190 کشور جهان، سندی کاملا ضداسرائیلی بود این امر خشم مقام‌های این رژیم را برانگیخت، به گونه‌ای که سخنگوی کابینه رژیم صهیونیستی از این سند به عنوان «سندی معیوب و ریاکارانه» نام برده است.

سلطانیه خاطرنشان می‌کند: برای اولین بار در شورای حکام یوکیا آمانو، مدیرکل آژانس بین‌المللى انرژى اتمى، موظف شده است گزارشی درباره‌ موضوع توانمندی هسته‌ای رژیم صهیونیستی و تهدیدهای امنیتی ناشی از آن در شورای حکام مطرح کند.

کارشناسان مسائل سیاسی معتقدند این اولین بار است که یک سند بین‌المللی بر ضرورت خلع سلاح هسته‌ای خاورمیانه و پیوستن رژیم صهیونیستی به جمع امضاکنندگان ان.پی.تی تاکید دارد، این مساله از آنجایی اهمیت دارد که در حال حاضر هیچ‌گونه بازرسی‌ای از فعالیت‌های هسته‌ای این رژیم صورت نمی‌گیرد و این در حالی است که همگان در خاورمیانه می‌دانند تل‌آویو از سال 1967 و جنگ 6 روزه مجهز به کلاهک‌های هسته‌ای است.

تقبیح تهدید به حمله اتمی توسط دیگر کشورها نیز که در سخنرانی آغازین احمدی‌نژاد به آن اشاره شد، نکته مهم دیگری بود که در نشست بازنگری ان.پی.تی مورد توجه قرار گرفت.

مقامات رژیم صهیونیستی چند بار ایران را نسبت به حمله به تاسیسات هسته‌ای تهدید کرده‌اند و باراک اوباما رئیس‌جمهور آمریکا نیز در تشریح راهبرد جدید هسته‌ای آمریکا، ایران را به حمله هسته‌ای تهدید کرد.

سال گذشته جمهوری اسلامی ایران پس از 20 سال در نامه‌ای به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی خواستار در دستور کار قرار گرفتن ممنوعیت حمله یا تهدید به حمله مسلحانه علیه تاسیسات هسته‌ای شد که این ابتکار در پنجاه و سومین کنفرانس عمومی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی با اجماع تصویب شد.

پیگیری این موضوع در نشست بازنگری ان.پی.تی نیز در دستور کار هیات ایرانی قرار داشت و علی‌رغم فشارها از جانب آمریکا و کشورهای غربی این موضوع در سند نهایی کنفرانس مورد تصویب قرار گرفت.

کشورهای عضو معاهده با توجه به تصمیمی که با اجماع در وین گرفته شد، بر ممنوعیت هرگونه حمله و تهدید حمله به تاسیسات هسته‌ای در حال ساخت تاکید کردند و آن را تخلف از منشور سازمان ملل، اساسنامه آژانس و قوانین بین‌المللی دانستند. بر این اساس طبق مصوبه سال گذشته و قطعنامه 533 آژانس، شورای امنیت وظیفه دارد سریعا در این رابطه واکنش نشان دهد. این یکی از مصوبات مهم این اجلاس بود که بنا به پیشنهاد جمهوری اسلامی ایران تصویب شد.

سلطانیه در این‌باره می‌گوید‌: رسما اعلام کرده‌ایم مصمم هستیم و عزم جدی داریم که مصوبات این کنفرانس را پیگیری کنیم و گام‌های بعدی را برای خلع سلاح و بخصوص آغاز مذاکرات کنوانسیون سلاح هسته‌ای و تضمین عدم تهدید توسط کشورهای دارنده‌ سلاح هسته‌ای برداریم.

کتایون مافی / گروه سیاسی