مدیریت شهری با سیستم‌های هوشمند

 هر چند که فرآیند شهرنشینی بروز برخی مشکلات نظیر کمبود مسکن و نارسایی زیرساخت‌ها (آب، فاضلاب، حمل و نقل و نظایر آن) افزایش تصاعدی قیمت زمین و تغییر ساختار هزینه‌ها، افزایش سکونتگاه‌های نابسامان، آلودگی و تخریب محیط زیست را تسریع می‌کند، ولی این فرآیند همچنان جاری است و دیدگاه‌های متفاوتی در خصوص تداوم آن وجود دارد.

رشد شهری امری اجتناب ناپذیر در 2 دهه آینده است. قسمت اعظم رشد در کشورهای در حال توسعه رخ خواهد داد که این مساله چالش‌ها و مشکلاتی را برای مدیران و برنامه‌ریزان شهری در ابرشهرهایی که دارای جمعیت حداقلی 5 میلیون نفر هستند، به همراه خواهد داشت. امروزه 41 شهر جهان در این دام افتاده‌اند که انتظار می‌رود طی 15 سال آتی بیش از 23 شهر دیگر به این وضعیت دچار شوند.

در تعریف مدیریت شهری یا به عبارتی جامع‌تر مدیریت یکپارچه شهری، صاحب‌نظران معتقدند چنانچه شهر را دارای 2 بعد کالبدی فیزیکی و بعد روحی روانی بدانیم، مدیریت یکپارچه مدیریتی است که می‌تواند بر هر دو بخش احاطه داشته باشد و بر هم کنش این دو بخش را مدیریت کند، به گونه‌ای که به نشاط شهر و شهروندان بینجامد و اصطکاک بخش‌ها و سازمان‌ها را به حداقل برساند. درک وجوه مشترک این دو بخش به عهده مدیریت یکپارچه شهری است.

یکپارچگی را باید در 3 سطح تعریف کرد. سطح اول یکپارچگی عملکردی است یعنی تمام عملکردهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، کالبدی و زیست‌محیطی به صورت یکپارچه مدیریت شود. سطح دوم یکپارچگی قلمروست، بدین معنا که تمام فضای شهری به صورت یکپارچه مدیریت شود و سطح سوم به لایه‌های مدیریتی اختصاص دارد، یعنی تمام سیاستگذاری‌ها، برنامه‌ریزی‌ها و اجرای آنها باید به صورت هماهنگ انجام شود. نکته مهم در این میان تاکید بیش از حدی است که بر بخش اجرایی شهر می‌شود و دیگر لایه‌ها (سیاستگذاری و برنامه‌ریزی) مغفول می‌ماند که همین مساله موجب ضربه زدن به مدیریت یکپارچه می‌شود.

هدف شهر ترفیع نیازهای مادی، روانی، اجتماعی و فردی شهروندان است و مدیریت شهری باید رابطه و تعامل 3 حوزه مذکور را برای نیل به هدف فوق هماهنگ کند. بر این اساس، کارشناسان مسائل شهری اعتقاد دارند برای ایجاد فرصت‌های توسعه‌ای، با اتخاذ روش مدیریت یکپارچه شهری (UIM) می‌توان با رفع تضاد منافع میان ذی‌نفعان و دستیابی به نوعی عدالت در شرایطی که شهر حالتی پویا و دینامیک (و در عین حال بی اطمینان و بی‌ثبات) دارد، بهبود چشمگیری را در محیط شهری شاهد بود و به آرمان‌های ایجاد و توسعه شهری ایده‌آل دست یافت.

در اصول پایه این رویکرد، نظریه مدیریت یکپارچه شهری بر مبنای تئوری مدیریت با 5 کارکرد مدیریتی شامل برنامه‌ریزی، سازماندهی، رهبری و هدایت، منابع انسانی و نظارت قرار دارد که مابه‌ازای خود را در سیستم شهری طلب می‌کند.

بدین ترتیب بسیاری از اصول سنتی مدیریت نظیر اصول بهره‌وری، تقسیم کار، تخصصی‌سازی کارها ، انعطاف و تفاهم اجتماعی در مدیریت شهری کاملا کاربرد دارند بنابراین برنامه‌ریزی و مدیریت شهری باید برای رسیدن به اهداف شهر ایده‌آل، با تکیه بر اصول ذکر شده، مسائل را با اعمال شیوه‌های دیگر بهینه کند.

با عنایت به اهمیت موضوع مطرح شده و نیاز کشور به حرکت به سمت جامعه‌ای متعالی، مبتنی بر ابزار و فرهنگ متعالی، سازمان منطقه آزاد کیش با همکاری و همراهی جمعی از استادان، مدیران و دست‌اندرکاران حوزه مدیریت شهری اقدام به برگزاری همایش و نمایشگاه شهر ایده‌آل کرده است. به امید آن‌که نگاه علمی‌ و کاربردی این برنامه گام مثبت و مثمر‌ثمری برای کشور باشد.

جواد عبداللهی
دبیر کمیته علمی همایش شهر ایده‌آل