تحرک فرهنگی دانشگاهها از شعار تا عمل

بیش از 3 میلیون دانشجو سال تحصیلی تازه را در حالی این روزها با شعار «تحرک جدید فرهنگی» آغاز کرده‌اند که به قول مدیرکل فرهنگی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری هنوز سرانه فرهنگی مستقلی برای دانشجویان تعریف نشده است.

دکتر محسن اسلامی می‌گوید: آنچه در وزارت علوم در نظر گرفته شده سرانه فرهنگی، رفاهی، ورزشی است که در دانشگاه‌ها نیز توسط یک معاونت واحد به نام دانشجویی فرهنگی هزینه می‌شود و مسائل رفاهی دانشجویان از خوابگاه و تغذیه گرفته تا سرویس رفت و آمد و امکانات رفاهی و ورزشی آنقدر فراوان است که باعث می‌شود معمولا از دخل فرهنگ برای دیگر امور هزینه شود به ویژه آن‌که ردیف بودجه، سرانه و معاونت مستقل فرهنگی در دانشگاه‌ها نیز وجود ندارد.

مدیرکل فرهنگی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری این ردیف مشترک را مهم‌ترین آسیب می‌داند و ادامه می‌دهد: در سال 85 سرانه فرهنگی، رفاهی و ورزشی دانشگاه‌ها 300 هزار تومان بود که این رقم هر سال حدود 15 تا 20 درصد افزایش می‌یابد. به گفته او حدود 13 درصد از این سرانه باید در فعالیت‌های فرهنگی هزینه شود.

با توجه به نکته‌ای که دکتر اسلامی مطرح می‌کند، به نظر می‌رسد حتی اگر تمام این13 درصد از 300 هزار تومان نیز در حوزه فرهنگ هزینه شود باز هم پاسخگوی تحرک جدید فرهنگی در دانشگاه‌ها نباشد به ویژه آن‌که دکتر خرمشاد، معاون فرهنگی وزارت علوم تاکید می‌کند که در برنامه پنجم که بزودی ابلاغ می‌شود اولویت با مسائل و رویکرد فرهنگی است.

ایجاد معاونت مستقل فرهنگی

وی یکی از راهکارهای اصلی در این زمینه را جدا شدن معاونت‌های دانشجویی فرهنگی از یکدیگر می‌داند و معتقد است: حداقل می‌توان در دانشگاه‌های بزرگ این تفکیک را انجام داد تا عدالت بیشتری برای انجام فعالیت‌های فرهنگی برقرار شود.

از سوی دیگر معاون فرهنگی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها که خود یکی از طراحان شعار تحرک و تحول تازه فرهنگی در دانشگاه‌هاست، موضوع را کلان‌تر نگاه می‌کند و می‌گوید: امروز ما در دانشگاه‌ها نظام جامع آموزشی و پژوهشی داریم و این امری کاملا درست است چرا که انتظار از دانشگاه تولید علم است اما این تولید به چه روش، بها و هزینه‌ای باید انجام شود.

حجت‌الاسلام والمسلمین رنجبران می‌افزاید: باید در کنار آموزش و پژوهش، نظام جامع تربیتی نیز مورد توجه قرار گیرد. امروز ما در دانشگاه‌ها هیچ نظامی برای رصد پسرفت و یا پیشرفت فرهنگی دانشجویان و جامعه نداریم.

وی یکی از ویژگی‌های ایجاد نظام جامع تربیتی را در این نکته می‌داند که می‌توان به واسطه آن برنامه‌ریزی کلان و منسجم با هدف‌گذاری‌های مناسب داشت و هنگامی که ساختار، برنامه منسجم و هدف‌گذاری مشخص وجود داشته باشد، می‌توان بودجه‌های لازم را هم به دست آورد.

رنجبران معتقد است: اکنون همین بودجه به نسبت کم فرهنگی در دانشگاه‌ها سرگردان است و به همین دلیل آن تاثیرگذاری لازم را ندارد و ما باید به سمت وحدت فرماندهی فرهنگی در دانشگاه‌ها حرکت کنیم.

معاون فرهنگی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها به آسیب دیگری هم اشاره می‌کند و آن این است که بسیاری از مدیران فرهنگی دانشگاه‌ها سابقه آکادمیک، آموزشی و حتی اجرایی در حوزه فرهنگ ندارند و بسیاری از مدیران تنها دغدغه‌های شخصی فرهنگی و هنری دارند.

البته این نکته و آسیب که رنجبران طرح می‌کند بویژه در حوزه وزارت بهداشت و دانشگاه‌های علوم پزشکی بسیار بیشتر خود را نمایان می‌کند چرا که اکثر مدیران فرهنگی دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور به نوعی از فارغ‌التحصیلان همان دانشگاه هستند که در یکی از رشته‌های علوم پزشکی تحصیل کرده‌اند.

رتبه‌بندی دانشگاه‌ها

حجت‌الاسلام رنجبران رتبه بندی فرهنگی دانشگاه‌ها را امری ضروری عنوان می‌کند و می‌گوید: ما در نهاد بیش از 200 شاخص را تدوین کرده‌ایم که به عنوان متر و معیار برای رتبه‌بندی فرهنگی دانشگاه‌ها در نظر گرفته شود و امسال در وزارت بهداشت اجرا می‌شود و بزودی نیز در وزارت علوم اجرایی خواهد شد.

اما لاله افتخاری عضو کمیسیون آموزش مجلس شورای اسلامی، فرهنگ و دانشگاه را یکی از موضوعات مهمی می‌داند که پیش از رای اعتماد به وزیر جدید علوم توسط نمایندگان مردم و کمیسیون آموزش مجلس مورد بررسی قرار گرفته است و از دکتر دانشجو به صورت جدی در این زمینه برنامه خواسته شده است.

وی فضای پر نشاط فرهنگی را در دانشگاه‌ها یکی از مهم‌ترین ملزومات اجرایی شدن شعار تحرک جدید فرهنگی می‌داند و می‌گوید: مجلس قطعا پیگیر وضعیت فرهنگی دانشگاه‌ها خواهد بود و در این زمینه حساسیت زیادی داریم و نظارت کامل خواهیم داشت.

تحرک جدید فرهنگی در دانشگاه‌ها قطعا بدون حضور فعال دانشجویان میسر نمی‌شود و یکی از سامانه‌های فعالیت دانشجویان کانون‌های فرهنگی - دانشجویی، انجمن‌ها و تشکل‌های دانشجویی است که در طول سال‌های اخیر بسیاری از آنها دوران رکود خود را سپری کرده‌اند و این رکود و سستی در ارتباط با برپایی منسجم و منظم و تاثیرگذار جشنواره‌های دانشجویی نیز صادق است، به عنوان مثال تنها جشنواره فرهنگی، سراسری و فعال دانشجویان وزارت بهداشت و رشته‌های علوم پزشکی جشنواره ادبی مهر بود که چند سالی است تعطیل شده و طرح برپایی المپیاد فرهنگی دانشجویان این وزارتخانه نیز چند سالی است که روی میز مسوولان فرهنگی وزارت بهداشت خاک می‌خورد.