حمله به زمین از تخیل تا واقعیت

روایتی که بارها مورد اقتباس قرار گرفت و زمانی که ولز دیگری اورسون ولز در نمایش رادیویی خود این نمایشنامه را اجرا کرد، موجی از وحشت نیویورک را فرا گرفت.آخرین اقتباس از این اثر را استیون اسپیلبرگ در فیلمی به همین نام به نمایش گذاشت و روایت مدرن تری از همان داستان را بر پرده‌های سینماها نشاند.

سوالی که این داستان و انبوه داستان‌های دیگر علمی و تخیلی مطرح می‌کنند و البته دامنه بحثشان به فراتر از اجتماعات آینده‌نگران نیز می‌رسد و دانشمندان نیز به طور جدی درباره آن به تفکر می‌پردازند، این است که اگر روزی تماسی میان ما و دیگر موجودات فضایی هوشمند که احتمالا درگوشه‌ای از کیهان زندگی می‌کنند برقرار شود، این برخورد چه ظاهری خواهد داشت؟‌آیا ما با فاجعه‌ای حاصل از برخورد 2 تمدن زمینی و فضایی مواجه خواهیم شد و نبردی کیهانی در خواهد گرفت یا آنها همچون فرشتگان حامی صلح، اشتباهات تاریخی ما را به ما یادآور شده و نقش معلمی دلسوز را ایفا می‌کنند؟‌

ایده وجود موجودات هوشمند فرا زمینی ایده جدیدی نیست و شاید بر خلاف تصور اولیه، ‌یکی از قدیمی‌ترین و کهن‌ترین ایده‌هایی باشد که ذهن بشر با آن درگیر بوده است.

در سال‌های اخیر، سرعت گرفتن روند رشد فناوری‌های نوین و ازجمله فناوری‌های ارتباطی در کنار فناوری فضایی باعث شد تا مردم بار دیگر متوجه آسمان بالای سر خود شوند و بار دیگر و به طور جدی‌تری این پرسش را مطرح کنند که آیا آنجا افراد هوشمندی وجود دارند؟ ‌و البته این بار به دنبال پرسش‌‌های علمی‌تری برای این پرسش قدیمی خود می‌گشتند. دانشمندان اگرچه تایید می‌کنند که تا کنون حتی نشانه‌ای از وجود یک تک سلولی زنده در بیرون زمین نیافته‌اند، اما زمانی که کار به بحث احتمالات می‌رسد، تایید می‌کنند که از لحاظ نظری شانس به وجود آمدن حیات تکامل یافته و هوشمند و دارای تکنولوژی که به برقراری ارتباط با ما هم علاقه‌مند باشد، چندان کم نیست.

فرانک دیراک یکی از ستاره شناسانی بود که سعی کرد برای این مساله رابطه‌ای آماری به دست آورد و نتیجه کارش فرمول دیراک بود. این فرمول با ضرب میزان احتمال‌های موجود برای شکل گیری هر مرحله از حیات در تعداد ستاره‌ها و سیاره‌هایی که در عالم وجود دارند، سعی در رسیدن به تخمینی از تعداد تمدن‌های احتمالی دارد.

اعتقاد به این‌که در گوشه‌ای از کیهان ممکن است حیات شکل گرفته و رشد یافته و به مرحله فناوری رسیده باشند، آنچنان قوی است که زمانی که فضاپیمای ویجر برای سفر طولانی خود آماده می‌شد تا پس ازعبور از کنار سیارات منظومه شمسی از آن خارج شده و به سفری بی‌پایان در فضای میان سیاره‌ها دست بزند،‌لوحی طلایی شامل اطلاعات منشا این فضاپیما روی آن نصب شد تا اگر زمانی این فضاپیما از سوی موجودات هوشمند فرازمینی پیدا شد، آنها بتوانند منشا این فضاپیما را تشخیص دهند. در ادامه چنین پروژه‌ای بود که طرح عظیم ( SETIجستجوی موجودات هوشمند فرازمینی)‌ آغاز شد و گروهی از دانشمندان، شروع به گوش کردن به کیهان با کمک قوی‌ترین رادیو تلسکوپ‌های زمینی کردند تا شاید نویز‌های ناشی از فناوری‌های همسایه‌های کیهانی‌مان را بشنوند. حتی در اقدامی جسورانه‌تر و بحث‌برانگیزتر، ‌امواجی حاوی پیام‌هایی که به زبان ریاضی ترجمه شده بود را در چندین نوبت به سوی چند خوشه ستاره‌ای و دیگر نقاطی که احتمال وجود سیاراتی با شرایط مناسب شکل دهی حیات بیشتر بود، ارسال کردند اما همه این تلاش‌ها برای پیدا کردن حیات، سوال راز مانندی پشت سر داشتند. اگر این موجودات پیدا شوند برخورد آنها با ما چگونه خواهد بود؟ آیا جنگ دنیا‌ها شکل خواهد گرفت یا گفتگویی کیهانی؟ بسیاری معتقدند اگر زمانی چنین تماسی اتفاق بیفتد و اگر این موجودات پیشرفته فضایی باشند که ما را پیدا کنند با توجه به برتری احتمالی فناوری‌های آنها نسبت به ما این برخورد صلح طلبانه خواهد بود. این گروه معتقدند پیدا کردن ما از سوی آنها شاید بیش از پیدا کردن آنها برای ما معنی دار و مهم باشد و به همین دلیل، آنها سعی خواهند کرد به ما کمک کنند تا مراحل رشد و تکامل دانش را سریع‌تر طی کنیم و نباید در برابر برخورد احتمالی آنها نگران باشیم. آنها چون پیشرفته‌تر هستند، خردمندتر شده‌اند و آسیبی به ما نخواهند رساند یا دست به استعمار ما نخواهند زد.

از سوی دیگر، گروهی از مخالفان این نظر وجود دارند که می‌گویند ما باید در برابر هیجان ناشی از علاقه برای ارتباط با بیگانگان خویشتن‌دار باشیم. آنها بیان می‌کنند اگر زمانی این تماس اتفاق بیفتد، احتمال آن که برخورد مسالمت‌جویانه باشد، بسیار اندک خواهد بود. آنها در مقابل این ادعا که در اثر رشد و پیشرفت‌های علمی و تمدنی آنها حتما خردمندانه‌تر با دنیای اطراف خود رابطه برقرار می‌کنند، به جامعه زمین اشاره می‌کنند.

آنها تاریخ را شاهد بر این ادعا می‌آورند که اگرچه پیشرفت‌های تمدنی باعث شده افراد خردمندتری روی زمین به وجود آورند اما تجربه تاریخی می‌گوید این خردمندان نبودند که فرمان آتش جنگ و تجاوز را در اختیار داشته‌اند. آنها جنگ‌های اولیه را که با شمشیر و نیزه و به شکل رو در رو صورت می‌گرفت و فقط سربازان در مقابل هم صف آرایی می‌کردند با جنگ‌های امروز که در کسری از ثانیه میلیون‌ها انسان بی‌گناه با انفجار یک بمب از بین می‌روند مقایسه می‌کنند و می‌گویند حداقل در مورد نژاد انسان مدرن‌تر شدن باعث خطرناک‌تر شدن نژاد ما شده است. آنها حتی توصیه می‌کنند تا زمانی که از ماهیت چنین تمدن‌هایی اطلاع نداریم نباید برای آنها پیام‌های بی‌محابایی بفرستیم که باعث شود در معرض توجه احتمالی آنها قرار گیریم.

با وجود این بحث‌های نظری،‌در دوره ما شانس ملاقات با موجودات هوشمند فرازمینی بسیار اندک است، حتی شانس یافتن چنین موجوداتی به اندازه‌ای پایین است که در دوره فعلی حیات بشر می‌توان آن را غیر ممکن دانست و شاید هیچ‌گاه جنگ دنیا هم اتفاق نیفتد اما بشر ممکن است به گونه دیگری از سوی حیات فضایی تهدید شود.

یکی از ماموریت‌های مهمی که در دستور کار ناسا قرار دارد انتقال نمونه‌هایی از خاک مریخ به زمین است. مریخ از نظر سیاره شناسی در وضعیتی قرار دارد که برخی محققان حدس می‌زنند ممکن است هنوز در این سیاره نمونه‌ای از موجودات تک سلولی زنده وجود داشته باشند. برخی از مهندسان این طرح ناسا که تا پایان دهه جاری میلادی آغاز خواهد شد، نگرانند این باکتری‌های احتمالی خاک مریخ که در نمونه سنگ‌ها وجود دارد، هنگام بازگشت به زمین و به دلیل رویدادی غیر منتظره، ‌مثلا انفجار کپسول حاوی آن در جو در فضای زمین پراکنده شوند. اگر چنین اتفاقی بیفتد و این باکتری‌های فرضی باعث ایجاد نوعی بیماری در بین انسان‌ها شوند، باید مطمئن بود که بدن ما در برابر آن بسیار آسیب‌پذیر خواهد بود چرا که هیچ آشنایی با نمونه آن ندارد و هیچ برنامه‌ای برای حفاظت از خود در برابر آن نخواهد داشت. به این ترتیب شاید جنگ دنیا‌ها در شرایطی متفاوت اتفاق بیفتد و ما در آخرین مرحله از اکتشافاتمان به جنگ با موجودات فضایی ناشناخته‌ای برویم که خودمان آنها را به سیاره‌مان دعوت کرده‌ایم.

پوریا ناظمی