مرمت غیر اصولی دامن گنبد سلطانیه را هم گرفت

کار بازسازی گنبد سلطانیه از سال 1348 آغاز شده و در این مدت گنبد سلطانیه در 9 دوره مورد بازسازی قرار گرفت. همین چندماه پیش بود که بالا‌خره داربست‌های فلزی از اطراف این بنا خانه کشی کردند وپس از 30 سال فصل‌های مرمت این بنا به پایان رسید.

گنبد سلطانیه باید به عنوان یک اثر ثبت شده جهانی مورد توجه بیشتری قرار گیرد، اما تصور می‌شود کسی به اهمیت این اثر تاریخی واقف نیست و انگار مسوولان فراموش کرده‌اند که این اثر بزرگترین بنای آجری جهان است.

در حالی حاضر، بعضی از کاشی‌های گنبد سلطانیه در حال ریزش است و در بسیاری از بخش‌ها دو رنگی فاحشی به چشم می‌خورد و جا دارد که مسوولان میراث فرهنگی استان زنجان پاسخگوی علت آن باشند. سفید شدن برخی از کاشی‌ها و همچنین ریزش آنها موجب شده که بازدیدکنندگان گنبد سلطانیه بر این نکته اذعان داشته باشند که نگهداری مطلوبی از گنبد سلطانیه صورت نمی‌گیرد و کاشیکاری‌های گنبد خوب نبوده است.

گنبد سلطانیه که روزگاری در گستره چمن تاریخی سلطانیه می‌درخشید امروز تنها نامی را با خود به یدک می‌کشد که اگر به فریادش نرسند نابودی آن حتمی است نابودی که نه افسوس آن را می‌توان خورد و نه می‌توان از آن به کسی شکایت کرد.

گنبد سلطانیه گرچه امروز به عنوان یک اثر تاریخی ثبت شده در میراث جهانی است اما آیا نحوه نگهداری و حراست از این اثر گرانسنگ در حد یک اثر تاریخی ثبت شده در آثار تاریخی جهان است.

بی‌شک تلاش سازمان میراث فرهنگی استان زنجان در زمینه بازسازی گنبد سلطانیه قابل تقدیر است اما لازم است که با استفاده از کارشناسان مجرب تر و مصالح و ابزار بهتر به شکل مطلوب‌تری از این نماد تاریخی نگهداری شود.

به گفته مدیرکل میراث فرهنگی استان زنجان بازسازی و حفاظت از گنبد سلطانیه برعهده پایگاه منطقه‌ای سلطانیه است که به صورت مستقیم زیر نظر معاونت میراث فرهنگی تهران است اما باید به این نکته توجه داشت جزیره‌ای عمل کردن میراث فرهنگی و گردشگری در خصوص گنبد سلطانیه تنها یک بازنده خواهد داشت و آن میراث غنی و ارزشمند گنبد سلطانیه است.

شهاب شهیدانی با تاکید بر لزوم حفاظت از آثار تاریخی و انتقال آن به نسل آینده افزود: گنبد سلطانیه جزو شاهکارهای معماری ایرانی است و باید زودتر از این به فکر بازسازی آن می‌افتادیم و همه بخش‌های جامعه باید در این راستا تلاش می‌کردند.

وی ادامه داد: در حال حاضر کاشی‌های گنبد سلطانیه از یکدستی لازم برخوردار نیستند و کاشی‌های نصب شده درخشندگی لازم را ندارند.شهیدانی تاکید کرد: باید در روند بازسازی و نگهداری گنبد سلطانیه توجه بیشتری داشت که این شاهکار عظیم از گزند آسیب‌ها و تاثیرات جوی در امان بماند و اصول نگهداری بعد از مرمت باید مورد توجه باشد.

تاریخ سلطانیه

گنبد سلطانیه پس از «سانتاماریا» کلیسای جامع مریم مقدس در فلورانس ایتالیا و مسجد «ایاصوفیا» استانبول سومین بنای عظیم تاریخی جهان است که در محدوده 35 کیلومتری شرق زنجان واقع شده است.

در ساخت گنبد بزرگ شهر فلورانس از این گنبد الگوبرداری شده و خود گنبد از کاشی‌های فیروزه‌‌ای رنگ پوشیده و سقف داخل اتاق‌های بالا با گچبری‌ها و آجرهای رنگارنگ تزیین شده است و در حاشیه طاق‌ها آیات قرآنی و اسماالله با خطی زیبا نگارش شده ‌است. شروع ساخت آن به دستور ارغون خان از ایلخانان مغول بوده اما عمر وی پیش از آنکه بنا به اتمام برسد به پایان رسید و زمانی که قازان ابن ارغون بر اریکه ایلخانی تکیه زد ابتدا مصمم شد بنای نیمه تمام را به اتمام رساند اما به عللی منصرف شد و چون سلطان محمد خدابنده ایلخان مقتدر مغول به تخت سلطنت نشست و مذهب شیعه اختیار کرد، خواست که به آرزوی پدر خود عمل کند. این بنای عظیم تاریخی اولین بنای آجری جهان و باشکوه‌ترین بنای اسلامی است که در دوران سلطان‌ محمد خدابنده در مدت 9 سال ساخته شده است. در سال 710 هجری قمری کار ساختمانی شهر سلطانیه پایان یافت و این شهر پس از تبریز، بزرگترین شهر امپراتوری ایلخانی است. ثبت این گنبد از سوی سازمان یونسکو به عنوان شاهکار معماری اسلامی و ایرانی، به مثابه نگینی درخشان بر این گنبد خشتی است. به همین سبب سال هاست پذیرای گردشگران داخلی و خارجی است و همین جذابیت هاست که انسان‌هایی با فرهنگ و تمدن دیگر را محو تماشای خود می‌کند. سلطان مدت 10 سال یعنی از سال 703 تا 713 به ایجاد این شهر تاریخی پرداخت و آن را سلطانیه نامید و آن را به عنوان پایتخت ایلخانان بعدی انتخاب کرد. این بنا در هجوم تیمور لنگ خسارات فراوان خورد و از آن تنها گنبد سلطانیه باقی ماند.