خواندن افکار، کلید قفل اختلالات مغزی

یافته‌هایی که بتازگی در چند دانشگاه و مرکز تحقیقاتی جهان از جمله دانشگاه‌های کالیفرنیا و راجرز صورت گرفته است، می‌توان به‌عنوان بخشی از تلاش‌های جدید دانشمندان برای توسعه تکنیک‌های خواندن افکار برشمرد. دانشمندان این دو دانشگاه شیوه بسیار دقیقی برای متمرکز شدن بر مغز ارائه کرده‌اند تا با استفاده از آن وضعیت، فکر خاصی را در فرد پیدا کرده و ببینند چه نوع از اطلاعات تا پیش از رسیدن به منطقه آگاهی و هوشیاری مورد پردازش قرار می‌گیرد. دانشمندان با استفاده از این پنجره جدید به ابزار جدید و موثری برای ارائه مدلی دقیق‌تر از عملکرد درونی این عضو مهم و حیاتی بدن دست پیدا می‌کنند.

این یافته جدید که در شماره اکتبر نشریه علوم روان‌شناختی نیز به چاپ رسیده است، شواهد روشنی را ارائه می‌کند که بر اساس آن وضعیت خاص فکری فرد را می‌توان با درجه بالایی از دقت و از طریق تکنیک شناخته شده و کاربردی تصویربردار رزونانس مغناطیسی تابعی یا همان fMRI مورد پیش‌بینی قرار داد و به بیان دیگر افکار فرد را پیش از هرگونه بیانی خواند. این تحقیق و یافته به دنبال آن، همچنین گویای آن است که برای نقشه‌برداری از فعالیت مغزی در افراد به رویکرد جامع‌تری نیاز است. با این حال بسیاری از دانشمندان بر این باورند که مسوول دانستن مناطق متمرکزی از مغز در عملکردهای فکری خاص آن، دیدگاهی نادرست و گمراه کننده است.

طی سال‌های گذشته تمرکز کلی تکنیک‌ها و مطالعات تصویربرداری نرونی بر نمایش مناطقی از مغز معطوف بوده است که به طرز منحصربه‌فردی مسوول عملکرد خاص فکری مغز نظیر یادگیری، به خاطرسپردن،‌ ترس و عشق است. اما تازه‌ترین تحقیقات صورت گرفته و از جمله پروژه جدید دانشمندان دانشگاه‌های کالیفرنیا و راجرز نشان می‌دهد که مغز پیچیده‌تر از یک مدل ساده است. در تازه‌ترین تجزیه و تحلیل‌های به دست آمده در این پروژه تحقیقاتی  که در آن فعالیت مغز از زوایای گوناگونی به زیر ذره بین رفته است  دانشمندان دریافته‌اند که امور پردازشی متفاوت دارای الگوهای متمایزی از ارتباطات نرونی در سراسر مغز هستند و این دقیقا مشابه اثر انگشت افراد است که در مقایسه با یکدیگر کاملا متمایز و منحصربه‌فرد است و به واسطه آن می‌توان افراد را از یکدیگر تمییز داد. دانشمندان همچنین بر این باورند که این مغز نه تنها از الگوی ایستایی برخوردار است، بلکه قادر است ارتباطات درونی خود را بر مبنای امور و وظایف فکری که عهده‌دار انجام آنهاست، دوباره تنظیم کند. این نکته‌ای است که در گذشته دانشمندان از آن بی‌اطلاع بوده‌اند اما اکنون می‌تواند به ایجاد تحولی شگرف در تلاش‌های مربوط به خواندن فکر منجر شود.

دانشمندان در تشریح بیشتر این موضوع می‌گویند نمی‌توان منطقه خاصی از مغز را نشان داد و گفت که مسوول تفکر و تصور ما از خودمان است و منطقه‌ای دیگر منبع و منشأ اخلاقیات هر فرد است. اکنون این نتیجه‌گیری‌ها نشان می‌دهد که مغز در مقایسه با آنچه پیش از این تصور می‌شده است، از ساختاری پیچیده‌تر برخوردار است. این اندام توانایی آن را دارد تا ارتباطات نرونی خود را برای انجام امور متفاوت طی تنظیماتی دوباره آماده سازد. به وسیله بررسی دقیق الگوی ارتباطات نرونی مغز می‌توان پردازش‌های فکری افراد مختلف را مورد پیش‌بینی قرار داد. یافته‌هایی از این دست این امکان را برای دانشمندان فراهم می‌کند تا انبوهی از امور وظایف فکری در مغز را طبقه‌بندی کرده و با شناسایی آنها به ابزار مناسبی جهت تشخیص دقیق عملکرهای فکری نظیر «دروغ گفتن» دست یابند. اما خواندن فکر تنها بخشی از دستاوردهای این‌گونه کنکاش‌ها در مغز است. شناخت دقیق و ارائه شیوه‌های درمانی متنوع مبتنی بر آنها برای اختلالات مغزی روی دیگر این سکه است که دانشمندان توجه ویژه‌ای به آن دارند. عقیده آنها بر این است که یافته‌های جدید می‌تواند راه تشخیص‌ سریع و بموقع‌تر و همچنین درمان بهتر اختلالات مغزی همچون اوتیسم و اسکیزوفرنی را فراهم سازد.

آنچه در چنین تحقیقاتی بیش از هر نکته دیگری مورد توجه قرار می‌گیرد، دستیابی به کلید ارتباطات نرونی درون مغز است. تحقیقات اخیر بخوبی نشان داده‌اند که عملکردهای فکری خاص در مغز ارتباط مستقیمی‌ با مناطق خاصی از آن ندارند و در عین حال، الگوی منحصربه‌فردی از ارتباطات نرونی وجود دارد که دانشمندان را در این تحقیق به دنبال خود می‌کشاند و دستیابی به چنین الگویی می‌تواند راه را برای خواندن بهتر و دقیق‌تر افکار باز کند. در روی دیگر قضیه، هدف مهم دیگری نیز ‌ترسیم شده که بر اساس آن، نقشه دقیق و کاملی از مدار نرونی مغز و سیستم عصبی آن‌ ترسیم شود. به عقیده بسیاری از دانشمندان، نبود اطلاعات کافی در این خصوص موجب شده بسیاری از بیماران مبتلا به اختلالات جزیی مغزی سال‌های طولانی از زندگی را در انزوا سپری کنند.

دانشمندان این دو دانشگاه و سایر محققانی که در زمینه خواندن فکر سال‌های طولانی از عمر خود را سپری کرده‌اند به دنبال روزی هستند که در آن خواندن افکار به رویه‌ای ساده و نه‌چندان نیازمند به ‌فناوری‌های بسیار پیشرفته تبدیل شود. برای نیل به چنین آرزویی طبیعی است که توسعه ‌فناوری‌های فعلی نظیر نرم‌افزارهای رایانه‌ای با سرعت بیشتری صورت گیرد. استفان‌ هانسون از استادان برجسته علوم روانشناختی در دانشگاه راجرز بیش از یک دهه عمر خود را روی چنین پروژه‌ای معطوف کرده و معتقد است خواندن افکار، عملی‌تر از آن چیزی است که در دهه‌های پیش به آن نگاه می‌شده است. او مثال ساده‌ای در این خصوص بیان می‌کند: خواندن افکار مثل آن است که پیش از آن‌که فردی برای دیدن سگ و گربه‌ها سر خود را بچرخاند با نگاه کردن به پشت مغز وی بتوان چنین چیزی را پیش‌بینی کرد و البته آن روز چندان نزدیک نیست اما در نهایت فرا خواهد رسید.

مهدی پیرگزی