«نوباکو» بدون ایران، دردی از اروپا دوا نمی‌کند

خط لوله نوباکو به طول 3300 کیلومتر به منظور تامین گاز مورد نیاز اروپا اجرا خواهد شد. قرار بود این خط لوله از سال 2008 به اجرا درآید که به سال 2011 میلادی موکول شده است.

براساس توافق‌نامه‌ای که صورت گرفته گاز کشورهای ترکمنستان و قزاقستان با استفاده از این خط لوله از بستر دریای خزر به اروپا صادر خواهد شد.

این خط لوله از طریق دریای خزر و از مسیر ترکیه به اروپا گاز دریای خزر را منتقل خواهد کرد.

اتحادیه اروپا تقریبا از 15 سال پیش به فکر افتاد تا برای تامین پایدار انرژی گازی خود از مسیر و کشوری بجز روسیه اقدام کند، بر این اساس به فکر ترسیم خط لوله نوباکو افتاد. اگرچه در مذاکرات پیشین در دولت‌های قبل این خط لوله همواره در دستور کار مقامات وزارت نفت با کشورهای عضو این قرارداد و اروپا قرار داشته و در دولت نهم نیز به طور جدی پیگیری شد، اما برخی کشورهای حاشیه دریای خزر و ترکیه تحت تاثیر تهدیدها و فشارهای آمریکا از دعوت ایران برای دو نشست نهایی کردن قرارداد خودداری کردند و این در حالی است که ذخایر گاز ایران منبع ایمنی برای تامین انرژی خواهد بود و خط لوله فعلی صادرات گاز ایران به ترکیه در حال حاضر برای تامین گاز اروپا کاملا آماده و صرفه اقتصادی خواهد داشت.

صادرات گازبدون ایران، هرگز

مقامات شرکت ملی نفت ایران نیز معتقدند، صادرات سالانه 31 میلیارد مترمکعب گاز از آسیای مرکزی و خاورمیانه بدون ایران امکان‌پذیر نیست ضمن آن که ایران به تنهایی می‌تواند، این میزان گاز مورد نیاز اروپا را تامین کند.

همچنین کارشناسان می‌گویند، اروپا به دنبال متنوع کردن منابع گازی خود است و سال گذشته هنگامی که مناقشات گازی روسیه و اکراین در فصل سرما شدت یافت، اروپا از بیم تامین انرژی گازی خود موضوع نوباکو را جدی‌تر دنبال کرد و بهمن ماه سال گذشته نیز یک نشست در یکی از کشورهای اروپایی برای بررسی خط لوله نوباکو آن هم بدون دعوت از ایران برگزار شد.

متنوع‌سازی منابع تامین انرژی گاز برای اروپا در شرایط فعلی از نظر اقتصادی بسیار گران تمام خواهد شد و براساس توافق اولیه صورت گرفته، میان کشورهای حاشیه دریای خزر قرار است خط لوله از بستر دریا منتقل شود که اثرات زیست‌محیطی آن به گفته کارشناسان محیط زیست جبران‌ناپذیر خواهد بود. از سوی دیگر، مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران درباره حضور ایران در نوباکو و همکاری با اتحادیه اروپا در زمینه صادرات گاز گفته است: یکی از سیاست‌های ایران برای صادرات گاز به هر کشوری سرمایه‌گذاری آن کشور در بخش بالادستی صنعت نفت (مشارکت در توسعه میدان)‌ در قبال عرضه گاز است و چنانچه اروپا بخواهد از ایران گاز دریافت کند، امکان سرمایه‌گذاری برای آنها در این بخش وجود دارد.

حجت‌الله غنیمی‌فرد، معاون سرمایه‌گذاری شرکت ملی نفت نیز تاکید دارد برای استفاده از تمام ظرفیت خط لوله نوباکو باید به منابع گازی ایران توجه شود.به گفته وی، در حال حاضر ایران سرگرم مذاکره با سوئیس، اتریش و برخی کشورهای اروپایی برای صادرات گاز است که صادرات گاز به سوئیس به صورت قرارداد دنبال خواهد شد.

همچنین سیدرضا کسایی‌زاده، مدیرعامل شرکت ملی صادرات گاز ایران نیز معتقد است: خط لوله گاز بدون حضور ایران به سرانجام نمی‌رسد و در حد یک طرح باقی خواهد ماند؛ زیرا بی‌توجهی به منابع گازی ایران به نفع اروپا که در پی یافتن منبعی امن برای تامین انرژی گازی خود است، نخواهد بود.به گفته کسایی‌زاده، هم‌اکنون 5 مسیر برای صادرات گاز ایران به اروپا مطرح است که یکی از آنها مسیر خط لوله نوباکو، دیگری خط لوله پرشین پایپ و سوم مسیر عراق  سوریه و اروپاست. دو مسیر دیگر نیز وجود دارد که هنوز انتخاب نشده‌اند.

همچنین کشورهای قزاقستان، ترکمنستان و ازبکستان نیز به دلیل فشار روسیه از امضای موافقت‌نامه نوباکو سرباز زدند؛ زیرا روسیه این خط لوله را تهدید و رقیبی برای خط لوله سوث استریم برای سلطه خود در بازار گاز اروپا می‌داند.

ایران تنها منبع گاز اروپا

از سوی دیگر غلامحسین نوذری، ‌وزیر نفت نیز معتقد است: ایران می‌تواند تنها منبع امن تامین‌کننده گاز اروپا در 30 سال آینده باشد و اروپایی‌ها می‌دانند که بدون ایران اجرای این پروژه چند میلیارد یورویی در شرایط فعلی توجیه فنی و اقتصادی ندارد و این موضوع را به وضوح اعلام کرده‌اند.

نوذری می‌گوید: ایران خط لوله پارس را  که از ایران آغاز می‌شود و با عبور از ترکیه به یونان، ایتالیا و سوئیس و پس از آن به آلمان و اتریش می‌رسد  دنبال می‌کند. با این اوصاف، روز گذشته پس از گذشت ماه‌ها کش و قوس‌های سیاسی، منطقه‌ای و بین‌المللی نشست آنکارا برای رهبران 4 کشور اروپایی اتریش، بلغارستان، مجارستان و رومانی و ترکیه که ترانزیت کننده خط نوباکو (انتقال گاز خزر به اروپا) هستند، پربار بود و آنها را به امضای یک توافق‌نامه سیاسی رساند.خوزه مانوئل باروسو، رئیس کمیسیون اروپا برای با اهمیت نشان دادن این طرح در جلسه امضای آن حضور داشت و نخست‌وزیر ترکیه نیز به همراه نخست‌وزیران 4 کشور مذکور به امضای این توافق‌نامه پرداخت.

براساس این توافق‌نامه که مورد حمایت آمریکا قرار دارد، سالانه 31 میلیارد مترمکعب گاز از آسیای مرکزی به اروپا منتقل می‌شود. در نشست آنکارا همچنین نوری المالکی نخست وزیر عراق، رئیس‌جمهور گرجستان، نماینده‌ای از آذربایجان و سفیر ویژه آمریکا در امور انرژی منطقه «اروسیا» حضور داشتند.براساس این گزارش، هزینه اجرای این طرح 7 میلیارد و 900 میلیون یورو برآورد شده و 2 بانک اروپایی برای تامین منابع مالی آن اعلام آمادگی کرده‌اند که برخی کارشناسان اقتصادی اروپا، اجرای چنین طرحی را در شرایط بحران اقتصادی به صرفه نمی‌بینند.

با این که جمهوری آذربایجان، تامین‌کننده اصلی منابع گازی این طرح خواهد بود، اما گاز کافی برای صادرات ندارد و اروپایی ها منتظر توافق‌نامه تعیین‌کننده قزاقستان و ازبکستان هستند.

با این توضیح، می‌توان امضای توافق‌نامه نوباکو در نشست آنکارا بدون حضور ایران را تنها یک توافق‌نامه سیاسی ارزیابی کرد که سوالات مهمی درباره تامین منابع گازی و مالی آن وجود دارد که نمی‌تواند تضمین‌کننده رفع نگرانی و دغدغه مشتریان گازی اروپا باشد.

به هر حال، حضور یا نبود ایران در این طرح، بسیار اهمیت دارد؛ به طوری که رجب طیب اردوغان، نخست‌وزیر ترکیه در نطق آغازین نشست سران 6 کشور اروپا برای امضای این توافق‌نامه گفت: برای مشارکت ایران در این طرح بزرگ تلاش می‌کنیم و معتقدیم می‌توان گاز روسیه را نیز از این خط به اروپا منتقل کرد.

به عقیده کارشناسان، حاضر نشدن ایران در اجرای این طرح به معنی آن است که گازی برای تزریق به نوباکو وجود ندارد.