...و زخم‌های من همه از بستر است

زخم بستر ممکن است در هر نقطه از بدن ایجاد شود ولی معمولا روی قسمت‌های استخوانی و غضروفی بدن، مانند استخوان خاجی، آرنج، زانو، قوزک‌پا و غیره مشاهده می‌شود. زخم بستر چنانچه در مراحل اولیه تحت مراقبت قرار گیرد به راحتی درمان می‌شود، ولی زخم‌های مزمن می‌توانند زندگی فرد را تهدید نمایند.

اگر نقطه‌ای از بدن تحت فشار قرار گیرد به نحوی که خون‌رسانی به آن مختل شود پس از مدتی رنگ پوست قرمز می‌شود و با برداشتن فشار از روی آن، قرمزی پوست کاهش نمی‌یابد. این مرحله در حقیقت اولین مرحله زخم بستر است. در مرحله دوم آسیب‌دیدگی لایه سطحی پوست رخ می‌دهد. در مرحله سوم تمامی لایه‌های پوست آسیب دیده‌اند و ممکن است بافت‌های زیرجلدی نیز آسیب دیده باشد. در این مرحله ممکن است زخم از داخل گسترش یابد و از آنچه در ظاهر دیده می‌شود خیلی بزرگ‌تر باشد.

در مرحله چهارم زخم بستر زخم بیمار کاملا عمقی است و ممکن است به درون عضلات یا حتی استخوان نیز نفوذ کرده باشد.

توجه داشته باشیم در کسانی که دارای حس طبیعی هستند، وقتی قسمتی از بدن برای مدتی تحت فشار قرار گیرد، دستوراتی به طور ناخودآگاه به مغز رفته و فرد حتی بدون این‌که خود متوجه این مساله باشد با جابه‌جا کردن بدن خود از پیدا شدن زخم جلوگیری می‌کند، اما در فردی که حس خود را از دست داده، این دستورات به مغز نرفته و فرد متوجه فشار دائم و ایجاد زخم نمی‌شود.

علت چیست؟

چند عامل موجب ایجاد زخم بستر می‌شود. فشار یا تراکم بافت‌ها مهم‌ترین عامل است. در اکثر موارد این تراکم از فشاری که استخوان بر یک سطح وارد می‌کند ناشی می‌شود، مثلا وقتی یک بیمار برای مدتی طولانی در یک وضعیت در بستر دراز می‌کشد.

دومین عامل جریان ناکافی خون در بافت‌ها برای مدتی طولانی است.این عامل موجب کم‌خونی موضعی می‌شود و اگر به موقع برطرف نشود می‌تواند موجب مرگ بافت‌ها شود.

عامل دیگری که می‌تواند باعث بسته شدن رگ‌های خونی شود تاثیر جاذبه است. اگر پوست فرد در حالت ثابت بماند لایه‌های پوششی فیبری عمقی و عضلات اسکلتی تحت نیروی جاذبه به پایین کشیده می‌شوند. این عمل می‌تواند به بسته شدن رگ‌های خونی و نهایتا مرگ موضعی بافت‌ها منجر شود.

درمان

مهم‌ترین درمان بیمار مبتلا به زخم بستر این است که فشار از روی بافت‌های آسیب‌دیده برداشته شود. به محض دیدن علائم زخم بستر، باید فورا فشار از روی محل آسیب‌دیدگی برداشته شود و حداقل هر دو ساعت یک بار بیمار جابه‌جا شود. یکی از راه‌های پیشگیری از ایجاد یا گسترش زخم بستر استفاده از تشک‌های مواج است. تشک‌های مواج با استفاده از سلول‌های محتوی هوا بالشتکی مناسب جهت نواحی تماس ایجاد کرده و باعث توزیع فشار در آن نواحی می‌شوند.

درمان‌های ابتدایی و ساده زخم بستر شامل استفاده از پمادهای مخصوص، استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها، لامپ‌های حرارتی و گرم کردن موضع، پانسمان و بانداژ است. تاثیر برخی از داروهای گیاهی همچون پماد گیاهی کالاندولا نیز در درمان زخم بستر ثابت شده است.

در درمان زخم بستر از پانسمان‌هایی استفاده می‌شود که جاذب مایعات هستند. این پانسمان‌ها به دلیل دارابودن قدرت جذب بسیار بالای مایعات زخم نه‌تنها از سطح بلکه از عمق زخم نیز ترشحات را به خود جذب می‌کند. اهمیت این پانسمان در این است که با وجود قدرت جذب بسیار بالا، مایعات جذب شده با مولکول‌های درون پانسمان اتصالات محکم ایجاد نموده و به آسانی قابل جدا شدن نیست، بنابراین رطوبت در درون ساختار پانسمان باقی می‌ماند و از خشک شدن زخم جلوگیری می‌نماید که این امر در ترمیم زخم با سرعت بالاتر نقش مهمی ایفا می‌کند.

استفاده از لیزر سرد یکی دیگر از شیوه‌هایی است که در درمان زخم بستر استفاده می‌شود.

استفاده از مکمل‌های مایع پروتئین نیز در کنار درمان‌های دیگر به بهبود زخم بستر در بیماران ناتوان و بویژه بیماران سالمند کمک می‌کند. تحقیقات نشان داده مقادیر بالای اسید آمینه‌های خاص مانند آرژنین، گلوتامین و گلیسین موجود در مکمل‌های مایع پروتئین موجب بهبود زخم می‌شوند.

10 فرمان

1- فشار روی پوست را با استفاده از بالش، اسفنج، کوسن یا مشابه آن تخفیف دهید.

2- بیماران ناتوان را به هنگام قرار گرفتن به پهلو، مستقیم روی استخوان ران نخوابانید بلکه وضعیت درازکش با زاویه 30 درجه ایجاد کنید تا سنگینی بدن روی قسمت گوشتی ران بیفتد.

3- زخم را براساس دستورات پزشک به طور مرتب و کامل تمیز کنید. تمیز کردن درست زخم برای پیشگیری از عفونت ضروری است.

4- پوست بیمار نباید زیاد خشک شود. در سنین بالا پوست تا حد زیادی خشک می‌شود برای جلوگیری از این موضوع پس از حمام یا شستشو، از یک کرم مرطوب‌کننده مناسب استفاده کنید.

5- به طور مرتب زخم را با محلول آب نمک شستشو دهید. با این کار به پاک شدن بافت‌های مرده از زخم که موجب عفونت می‌شوند کمک می‌کنید.

6- پاشیدن پودر نرم روی ملحفه‌ها یا صندلی اصطکاک ضربات وارد بر پوست را به میزان قابل توجهی کاهش داده و موجب پیشگیری از ایجاد زخم می‌شود.

7- قند خون بیمار حتما باید کنترل شود. بالا بودن قند خون روند ترمیم زخم را مختل می‌کند.

8- رژیم غذایی سالم و متعادل می‌تواند روند ترمیم زخم را تسریع کند.

9- از مرطوب ماندن زیاد پوست و خیس شدن جای بیمار جلوگیری کنید.

10- هرگز بیمار را روی تخت یا ویلچر نکشید بلکه برای جابه‌جایی، او را بلند کنید.

دکتر علی اخوان