نقش جهان؛ میراث هزار ساله ایرانیان

میدان نقش جهان که با نام‌های میدان شاه و میدان امام نیز شناخته می‌شود، مجموعه بزرگی از ساختمان‌های دوره صفوی و هنر معماران چیره دستی است که از بی‌نظیرترین میدان‌های جهان به حساب می‌آید.

به گزارش فارس، طول نقش جهان از شمال به جنوب بالغ بر 500 متر و عرض آن حدود 165 متر است و نام این میدان که امروزه با آن شهرت جهانی یافته از آنجا نشات می‌گیرد که پیش از آن‌ که شهر اصفهان به پایتختی ایران صفوی برگزیده شود در این میدان باغی گسترده به نام نقش جهان وجود داشته است.

این میدان در سده یازدهم هجری قمری یکی از بزرگ‌ترین میدان‌های جهان بوده‌ و در دوره شاه عباس و جانشینان او به محل بازی چوگان، رژه ارتش، چراغانی و محل نمایش‌های گوناگون تبدیل شده ‌است.

علی‌اکبر اصفهانی معمارچیره دست این استان ساخت مسجد امام و عالی‌قاپو را بر عهده داشته ‌است.

جهانگردان نامدار اروپایی از جمله شوالیه شاردن فرانسوی، تاورنیه، انگلبرت کمپفر و دیگران که در روزگاران پیشین از پایتخت ایران دیدن کرده‌اند، شرح مفصل این میدان را به ثبت رسانده‌اند. 

یک میدان مربع مستطیلی زیبا

ژان‌شاردن پس از سفر خود، نقش جهان را اینگونه توصیف کرده است: این میدان یکی از زیباترین میدان‌های جهان است که به شکل مربع مستطیل و به طول 440 قدم و عرض 160 قدم است.

اطراف میدان نهری است با آجر و آهک سیاه که از سنگ سخت‌تر است، ساخته شده و بین این نهر و اتاق‌های اطراف میدان فضایی به عرض 20 پا وجود دارد و دیوارهای میدان نیز هزاره‌هایی دارد که به بلندی هزاره‌های نهر اما با عرض کمتر است.

اطراف میدان 200 اتاق به یک اندازه و سبک در دوطبقه ساخته شده و اتاق‌های طبقه زیرین هر یک عبارت است از دو دکان که یکی رو به میدان و دیگری به طرف بازار است.

طبقه بالا نیز عبارت است از چهار اتاق که دو تای آنها به طرف میدان و دو تا در عقب واقع شده و هر یک از اتاق‌ها رو به میدان ایوانی دارد که جلوی آنها طارم‌هایی است که با آجر و گچ و به رنگ سبز و قرمز ساخته شده و بی‌اندازه به چشم زیبا می‌آید.

اطراف میدان میان جوی‌ها و عمارات، درخت‌های چنار کاشته‌اند طوری که عمارات اطراف میدان را بدون آنکه از نظر پنهان کنند، مانند چتری پوشانده‌اند.

این درخت‌ها بسیار به زیبایی میدان می‌افزایند به ویژه در فصل تابستان و زمانی که میدان را آب پاشی کنند و اصناف مختلف بساط در آن نگسترانده و نهر نیز پر از آب باشد، از این روست که من تصور می‌کنم زیباترین میدان دنیا، میدان اصفهان باشد که گردش در آن فرح‌بخش و دلکش است.

نقش جهان، میدانی بی‌نظیر

آدام اولئاریوس به عنوان مستشار و دبیر اول سفارت کشور شاه‌زاده نشین شلزویگ هلشتین در ایران مشغول کار شد.

او درباره این میدان نوشته است: میدان بزرگ شهر اصفهان که معاملات در آن انجام می‌شود و تفریحگاه مردم نیز به شمار می‌رود، کاملا بزرگ و وسیع است و ما نظیر این میدان را از نظر وسعت در هیچ جای دنیا مشاهده نکردیم.

در سمت غرب این میدان که کاخ سلطنتی و دیوانخانه شاه در آنجا قرار دارد، یک ردیف ساختمان منظم دو طبقه وجود داشته که جلوی آنها ایوان‌های عریضی ساخته‌اند همچنین در حجره‌های این ساختمان‌ها زرگرها و طلافروشان مشغول کار و فروش کالای خود هستند و جلوی این ساختمان‌ها یک ردیف منظم و مرتب شمشاد کاشته‌اند که زیبایی خاصی به آنها می‌دهد و جلوی این شمشادها نیز سنگاب‌هایی گذاشته شده که مملو از آب بوده و مردم از آب آنها برای آشامیدن و نظافت و شستشو استفاده می‌کنند.

سمت شرق میدان و روبه‌روی قصور سلطنتی، یک راهروی سرپوشیده عریض وجود دارد که دکان‌های اصناف و صنعتگران اصفهانی در آن واقع است، روی این راهروی سرپوشیده و درست مقابل کاخ سلطنتی، اتاق‌هایی ساخته شده که به آنها نقاره‌خانه می‌گویند و نوازندگان ایرانی هنگام غروب آفتاب و مواقعی که شاه از شهر خارج شده یا وارد آن می‌شود، نقاره می‌زنند.

در طرف جنوب میدان، مسجد فوق‌العاده زیبا و باشکوهی واقع شده که شاید آن را بتوان بزرگ‌ترین و پرخرج‌ترین مسجد ایران دانست، ساختمان این مسجد را شاه عباس آغاز کرد و تقریبا به پایان رساند و شاه صفی در چند ساله سلطنت خود فقط یک دیوار و چند سنگ مرمر به آن اضافه کرده و اقدام دیگری برای تکمیل آن انجام نداده است.