حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
نقش جهان؛ میراث هزار ساله ایرانیان
میدان امام یا نقش جهان به عنوان میراث هزار ساله ایرانیان هر سال در ایام نوروز میزبان صدها هزار نفر از گردشگران ایرانی و خارجی است.
به گزارش فارس، میدان نقش جهان که با نامهای میدان شاه و میدان امام نیز شناخته میشود، مجموعه بزرگی از ساختمانهای دوره صفوی و هنر معماران چیره دستی است که از بینظیرترین میدانهای جهان به حساب میآید.
طول نقش جهان از شمال به جنوب بالغ بر 500 متر و عرض آن حدود 165 متر است و نام این میدان که امروزه با آن شهرت جهانی یافته از آنجا نشأت میگیرد که پیش از آن که شهر اصفهان به پایتختی ایران صفوی برگزیده شود در این میدان باغی گسترده به نام نقش جهان وجود داشته است.
در دوره شاه عباس اول، از روی نقشه میدان حسن پادشاه در تبریز، آن باغ را تا حدود امروزی آن گسترش دادهاند و در اطراف آن مشهورترین و عظیمترین بناهای تاریخی اصفهان مانند مسجد جامع عباسی یا مسجد شاه در ضلع جنوبی، مسجد شیخ لطفالله در ضلع شرقی، عمارت عالیقاپو در ضلع غربی و سردر قیصریه در ضلع شمالی ساخته شده است.
این میدان در سده یازدهم هجری قمری یکی از بزرگترین میدانهای جهان بوده و در دوره شاه عباس و جانشینان او به محل بازی چوگان، رژه ارتش، چراغانی و محل نمایشهای گوناگون تبدیل شده است.
علیاکبر اصفهانی معمارچیره دست این استان ساخت مسجد امام و عالیقاپو را بر عهده داشته است و به حق که توانسته یکی از شاهکارهای دنیا را برای هزاران سال آینده از خود برجای گذارد.
جهانگردان نامدار اروپایی از جمله شوالیه شاردن فرانسوی، تاورنیه، انگلبرت کمپفر و دیگران که در روزگاران پیشین از پایتخت ایران دیدن کردهاند، شرح مفصل این میدان را به ثبت رساندهاند.
یک میدان مربع مستطیلی زیبا
ژان شاردن پسر یک مرد جواهرساز پاریس بود که در سال 1643 میلادی متولد شد و از دوران کودکی با سنگهای قیمتی آشنا و فن و هنر جواهرسازی را نزد پدرش آموخت.
وی در 22 سالگی و در سفر دوم خود به ایران در سال 1673 میلادی به اصفهان آمد و تا سال 1677 در این شهر اقامت کرد.
ژانشاردن پس از سفر خود، نقش جهان را اینگونه توصیف کرده است: این میدان یکی از زیباترین میدانهای جهان است که به شکل مربع مستطیل و به طول 440 قدم و عرض 160 قدم است.
اطراف میدان نهری است که با آجر و آهک سیاه که از سنگ سختتر است، ساخته شده و بین این نهر و اتاقهای اطراف میدان فضایی به عرض 20 پا وجود دارد و دیوارهای میدان نیز هزارههایی دارد که به بلندی هزارههای نهر اما با عرض کمتر است.
اطراف میدان 200 اتاق به یک اندازه و سبک در دوطبقه ساخته شده و اتاقهای طبقه زیرین هر یک عبارت است از دو دکان که یکی رو به میدان و دیگری به طرف بازار است.
طبقه بالا نیز عبارت است از چهار اتاق که دو تای آنها به طرف میدان و دو تا در عقب واقع شده و هر یک از اتاقها رو به میدان ایوانی دارد که جلوی آنها طارمهایی است که با آجر و گچ و به رنگ سبز و قرمز ساخته شده و بیاندازه به چشم زیبا میآید.
غیر از این اتاقها در اطراف میدان بناهای بزرگی است که عبارتند از در قصر سلطنتی و در حرمسرا در سمت مغرب، در طرف شرق نیز مسجد صدر و یک عمارتی که ماشینهای متعددی در آن قرار دارد همچنین مسجد شاه در جنوب و بازار شاه در شمال ساخته شده است.
میدان دارای 12 مدخل عمده و چند مدخل کوچک بوده و در مرکز میدان دکل بزرگی به بلندی 120 پا که در روزهای رسمی برای نشانه زدن به کار میرود، وجود دارد.
غیر از این اتاقها در اطراف میدان بناهای بزرگی است که عبارتند از در قصر سلطنتی و در حرمسرا در سمت مغرب، در طرف شرق نیز مسجد صدر و یک عمارتی که ماشینهای متعددی در آن قرار دارد همچنین مسجد شاه در جنوب و بازار شاه در شمال ساخته شده است.
میدان دارای 12 مدخل عمده و چند مدخل کوچک بوده و در مرکز میدان دکل بزرگی به بلندی 120 پا که در روزهای رسمی برای نشانه زدن به کار میرود، وجود دارد.
اطراف میدان میان جویها و عمارات، درختهای چنار کاشتهاند به طوری که عمارات اطراف میدان را بدون آنکه از نظر مستور کنند، مانند چتری پوشاندهاند.
این درختها بسیار به زیبایی میدان میافزایند به ویژه در فصل تابستان و زمانی که میدان را آب پاشی کنند و اصناف مختلف بساط در آن نگسترانده و نهر نیز پر از آب باشد، از این روست که من تصور میکنم زیباترین میدان دنیا، میدان اصفهان باشد که گردش در آن فرحبخش و دلکش است.
نقش جهان، میدانی بینظیر
آدام اولئاریوس متولد 1599 میلادی در آلمان، به عنوان مستشار و دبیر اول سفارت کشور شاهزاده نشین شلزویگ هلشتین در ایران مشغول کار شد.
وی با ثبت خاطرات و وقایع روزانه سفر خود، اقدام به چاپ سفرنامه خود کرد، متن زیر از کتاب وی برگرفته شده است.
میدان بزرگ شهر اصفهان که معاملات در آن انجام میشود و تفریحگاه مردم نیز به شمار میرود، کاملا بزرگ و وسیع است و ما نظیر این میدان را از نظر وسعت در هیچ کجای دنیا مشاهده نکردیم.
در سمت غرب این میدان که کاخ سلطنتی و دیوان خانه شاه در آنجا قرار دارد، یک ردیف ساختمان منظم دو طبقه وجود داشته که جلوی آنها ایوانهای عریضی ساختهاند همچنین در حجرههای این ساختمانها زرگرها و طلافروشان مشغول کار و فروش کالای خود هستند و جلوی این ساختمانها یک ردیف منظم و مرتب شمشاد کاشتهاند که زیبایی خاصی به آنها میدهد و جلوی این شمشادها نیز سنگابهایی گذاشته شده که مملو از آب بوده و مردم از آب آنها برای آشامیدن و نظافت و شستشو استفاده میکنند.
سمت شرق میدان و روبهروی قصور سلطنتی، یک راهروی سرپوشیده عریض وجود دارد که دکانهای اصناف و صنعتگران اصفهانی در آن واقع است، روی این راهروی سرپوشیده و درست مقابل کاخ سلطنتی، اتاقهایی ساخته شده که به آنها نقارهخانه میگویند و نوازندگان ایرانی هنگام غروب آفتاب و مواقعی که شاه از شهر خارج شده و یا وارد آن میشود، نقاره میزنند.
در طرف جنوب میدان، مسجد فوقالعاده زیبا و باشکوهی واقع شده که شاید آن را بتوان بزرگترین و پرخرجترین مسجد ایران دانست، ساختمان این مسجد را شاه عباس آغاز کرد و تقریبا به پایان رساند و شاه صفی در چند ساله سلطنت خود فقط یک دیوار و چند سنگ مرمر به آن اضافه کرده و اقدام دیگری برای تکمیل آن انجام نداده است.
در بالای میدان یک اتاقک چوبی که چهار چرخ زیر آن است، وجود دارد؛ در این اتاقک که شاهنشین نامیده میشود، شاه در هنگام این مسابقات و یا آتش بازیهایی که انجام میشود، مینشیند و تماشا میکند. چون اتاقک متحرک است، آن را به هر جایی که دید بهتری داشته باشد میبرند.
در قسمت غربی میدان و نزدیکی قصر سلطنتی، فالگیران و پیشگویان بساط خود را گسترده و برای اشخاص فال میگیرند، همچنین در شمال میدان چندین دکه و چادر از جمله شیرهخانه، چایخانه، و قهوهخانه وجود دارد.
در انتهای شمال میدان سمت راست، راهی است که به بازار میپیوندد و داخل بازار یک قیصریه بزرگ است که انواع کالاهای گرانبها در آن خرید و فروش میشود.
نقش جهان را به میدان ناوونا رم ترجیح میدهم
پیترو دلاواله جهانگرد ایتالیایی است که در سال 1617 میلادی وارد اصفهان شد، وی در سفرنامه خود در مورد وضع میدان نقش جهان میگوید: در میدان نقش جهان مسجدهایی از نوع پنج یا شش مسجدی که توسط امپراطوران عثمانی در قسطنطنیه ساخته شده است وجود ندارد، اما میتوان از دو محل اسم برد که به نظر من نه تنها نظیر آنها در قسطنطنیه نیست بلکه با بهترین آثار مسیحیت برابر و حتی بدون تردید بر آنها مزیت دارند.
میدان شاه یا میدان اصلی شهر واقع در جلوی قصر سلطنتی یکی از این دو محل است که دور تا دور این میدان را ساختمانهای مساوی و موزون و زیبا فرا گرفته که سلسله آنها در هیچ نقطه قطع نشده است.
درها همه بزرگ و دکانها همسطح خیابان هستند و بالای آنها ایوانها و پنجرهها و هزاران تزیینات مختلف منظره زیبایی به وجود آورده است.
این حفظ تناسب در معماری و ظرافت کار باعث تجلی بیشتر زیبایی میدان میشود و با وجودی که عمارتهای میدان ناوونا در رم بلندتر و غنیتر هستند اما باید بگویم میدان شاه را به دلایل مختلفی بر آن ترجیح میدهم.
نقش جهان مصلای کنونی اصفهان
پس از پیروزی انقلاب اسلامی در این میدان علاوه بر خرید و فروش، نماز جمعه و اجتماعات سیاسی نیز برگزار میشود، از سال 1368 به بعد تردد خودروها در بخش جنوبی میدان نقش جهان ممنوع شد و تردد در این بخش به صورت پیاده یا با درشکه درآمد.
نقش جهان با تمام جاذبه های جهانگردی ایران برابری میکند
میدان نقش جهان اثری نفیس و با شکوه بوده که در دنیا از شهرتی چشمگیر و بینظیر برخوردار است، این میدان که دور تا دور آن را بازار صنوف صنایعدستی اشغال کرده به لحاظ توریستی دارای رونق فراوانی است همچنین اهمیت معماری این اثر تاریخی تا جایی است که در فهرست آثار میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.
برخی از باستان شناسان معتقدند عمارت عالی قاپو، مسجد شیخ لطفالله، مسجد جامع عباسی، توحیدخانه، سردر قیصریه و راسته بازارها به تنهایی با تمام زیباییها و جاذبههای جهانگردی ایران برابری میکند.
گفت و گو
