انقلاب، ادبیات ایران را با خدا آشتی داد

صراحت و شفافیت هدیه انقلاب به داستان

امیر حسین فردی داستان نویسی است که مهم ترین تحول ایجاد شده بر اثر انقلاب اسلامی‌ در داستان نویسی ایران را صراحت و شفافیتی می‌داند که در آثار داستان نویسان به دلیل برداشته شدن منع و سانسور رژیم گذشته ایجاد شد.

وی با اشاره به این‌که رژیم شاه گفته شدن هرچیزی را که به مصلحت کشور بود، بر نمی‌تابید و به همین دلیل داستان نویسان مجبور بودند حرف‌هایشان را با رمز و کنایه بگویند؛ می‌افزاید: پس از انقلاب، نسلی جدید وارد داستان نویسی شد که با صراحت و اتکا به جهان‌بینی خاصبه خیلی از مضمون‌ها که در دوران گذشته نمی‌شد به آنها پرداخت، پرداختند.

وی تربیت نسلی از داستان نویسان با جهان بینی اسلامی‌را حاصل انقلاب اسلامی‌ می‌داند و می‌گوید: در دوران گذشته، مضمون‌های عمده در ادبیات ما سخن گفتن از تیرگی و ناامیدی یا آرمان گرایی برآمده از ادبیات مارکسیستی بود . نویسندگان آن دوران، دغدغه‌های اساسی فرهنگی و باورداشت‌های مردم را قبول نداشتند اما پس از انقلاب، این وضعیت دگرگون شد.

به گفته نویسنده رمان «اسماعیل»، بیشترین حجم مضمون‌های مورد توجه داستان‌نویسان در 3 دهه اخیر به مضمون‌های برآمده از دفاع مقدس بر می‌گردد و پس از آن نگاه به تاریخ زندگی امامان، مبارزان و قهرمانان بر می‌گردد که در دوران پیش از انقلاب بسیار کمرنگ به این مضمون‌ها پرداخته می‌شد.

توجه به انسان و ارزش‌های انسانی

رضا رئیسی، داستان‌نویس و فیلمساز نیز تحلیل خود را از مضمون‌های تازه داستان در سی سال گذشته با نقب زدن به دوران پیش از انقلاب بیان می‌کند.

وی می‌گوید: مضمون‌هایی نظیر خان و خان بازی و اجحاف در حق روستاییان پس از انقلاب سفید شاه رواج یافت و نویسندگانی که تحت تاثیر ادبیات بلوک شرق بودند نیز به این مضمون توجه نشان دادند. وی سپس به دوران نخست پیروزی انقلاب اشاره می‌کند و می‌گوید: در این دوره توجه‌ها به سمت داستان‌هایی با مضمون‌های مذهبی و نیز بازخوانی پرونده‌های ساواک و اتفاق‌های پشت صحنه رژیم سابق از جمله مضمون‌هایی بود که در این زمان مورد توجه قرار گرفت اما پس از مدتی رها شد و ابتر ماند.

وی با اشاره به این‌که محوریت اصلی ادبیات انقلاب و جنگ، انسان است، می‌گوید: پرداختن به خود انسان، ارز‌ش‌های انسانی و بازکردن لایه‌های درونی ناشناخته انسان و روابط انسان‌ها در انقلاب، جنگ و بحران‌ها، انسان مدعی حق خود و مدافع ارزش‌هایش موضوع داستان قرار گرفت، البته برای نوشتن از انقلاب، جنگ و هرموضوع شبیه آن، باید اصل ماجرا ته‌نشین شود و گرد و غبارها فرو بنشیند تا بتوان از تعریفبه تحلیل رسید.

توجه به ماوراالطبیعه و دوری از مادی‌گرایی

راضیه تجار داستان‌نویس؛ مضمون‌هایی چون خداباوری، امدادهای غیبی، شهادت، اعتقاد به ماورالطبیعه، شهود و انقلاب درونی همراه با انقلاب بیرونی را از جمله مضمون‌هایی می‌داند که با انقلاب اسلامی‌مورد توجه داستان نویسان واقع شدند.

وی می‌گوید: در ادبیات داستانی پیش از انقلاب، مادی‌گرایی و نیست‌انگاری رواج داشت و نویسندگان و شاعران ما تحت تاثیر مکتب‌های فکری وارداتی خدازدایی و قهر با آسمان را تجدد می‌انگاشتند و آثاری که مبلغ مادی‌گرایی و مستهجن نویسی بوده در مجله‌های روشنفکری تبلیغ و تشویق می‌شد.

تجار می‌گوید: با وقوع انقلاب اسلامی‌ جریان شبه روشنفکری حتی آنهایی که از توده حرف می‌زدند، همراهی مردم با انقلاب و حضور در جنگ را برنتافتند و در برابر این حوادث بزرگ سکوت کردند و انقلاب ایران،‌ ادبیات داستانی و داستان‌نویس خودش را خود به وجود آورد.

به گفته وی، نسلی از نویسندگان که مشترکات و معتقداتی با انقلاب داشتند، با این جریان همراه شدند و امروز پس از 30 سال نمی‌شود آن را کتمان کرد و نادیده گرفت.

تجار تاکید می‌کند: درست برعکس نگاه مادی‌گرایانه پیش از انقلاب که به دنبال حذف خدا از ادبیات بود، ادبیات انقلاب اسلامی‌به باورها و آموزه‌های دینی، نگاهی عمیق و بارز داشته است.