مرکز تحقیقات صدا و سیما در 30 سالگی انقلاب اسلامی
مرکز تحقیقات صدا و سیما از نظر جایگاه سازمانی، نیروی انسانی و شرح وظایف و امکانات بزرگترین و گستردهترین مرکز پژوهشی سازمان صداوسیما محسوب میشود که مأموریت اصلی آن مطالعه، پژوهش و سنجش در زمینههای مورد نیاز صداوسیما با استفاده از روشهای علمی به منظور سیاستگذاری، برنامهریزی، نظارت و ارتقای کیفی برنامههای رادیو و تلویزیون در چارچوب اصول و سیاستهای سازمان صداوسیما و هماهنگی، ارزیابی و سازماندهی پژوهشهای سازمان براساس نظام جامع تحقیقات است.
فعالیتهای این مرکز از سال 1340 در قالب مرکزی پژوهشی به نام «مرکز فرهنگ مردم» آغاز شد. در سال 1345، همزمان با آغاز به کار تلویزیون ملی ایران، کمیته «سنجش افکار» راهاندازی شد که پس از آن به «مرکز تحقیقات اجتماعی و نظرخواهی برنامهها» تغییر نام داد.سال 1368 واحدهای مختلف پژوهشی با مأموریتهای متفاوت در سازمان شکل گرفتند و نهایتاً در همان سال با ادغام واحد فعالیتهای فرهنگی و مرکز تحقیقات اجتماعی و ارزشیابی برنامهها، «مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامهای» به وجود آمد.
در سال 1381 ساختار مرکز مورد تجدیدنظر قرار گرفت و ساختار جدید آزمایشی آن ابلاغ شد که سه اداره کل پژوهشهای رسانه و ارتباطات، اداره کل پژوهشهای اجتماعی و سنجش برنامهای و اداره کل پشتیبانی پژوهش و دو واحد فرهنگ مردم و امور پژوهش شهرستانها و خارج از کشور را شامل میشد.
سرانجام در ساختار جدید نام مرکز با تلخیص عنوان به «مرکز تحقیقات صداوسیما» تغییر یافت. علاوه بر آن، اداره کل پشتیبانی پژوهش حذف شد و مدیریت امور پژوهش شهرستانها و خارج از کشور به اداره کل ارتقا یافت. همچنین دو مدیریت مستقل انتشارات و اطلاعرسانی و آمار پرسشگری تشکیل شد.
مرکز تحقیقات صداوسیما در سالهای اخیر به برکت انقلاب اسلامی، تغییر و تحولات عظیم و گستردهای را در زمینههای مختلف تجربه کرده است. به طوری که بسیاری از واحدهای مختلف صداوسیما اساس کار و تجربههای خود را بر پژوهشها و آمارگیریهای این مرکز بنا کردهاند و براساس آنها تصمیم میگیرند.
یکی از مهمترین کارهای انجام شده در این مرکز همخوانی و همراهی یا استراتژیهای افق رسانه بوده است و در همین راستا هم اقدامات و پژوهشهای گستردهای انجام شده که در زیر به بعضی از آنها اشاره میکنیم:
1 تقویت کمیته تخصصی پژوهشگران.2 گردهمایی سالانه پژوهشگران.3 اجرای نظام کارآمد و اثربخش «مدیریت پیام» 4 تحکیم و افزایش مزیت رقابتی رسانه در برابر محصولات رادیو تلویزیونی منطقه و شبکههای ماهوارهای.5 تحکیم اعتماد عمومی به رسانه در سطح جامعه.6 توسعه کمی و کیفی تولیدات پویانمایی و تعدیل نیاز رسانه به تامین فیلم و سریال خارجی.7 ارتقای ابعاد هویتی جوانان و توسعه کمی و کیفی مربوط به دوره جوانی. 8 تحکیم جایگاه زن و مقام خانواده در فرهنگ ایرانی و اسلامی. 9 تولید برنامه مناسب با نیاز گروه کودک و نوجوان. 10 به کارگیری فناوری اطلاعات. 11 برقراری پیوند کارآمد و مستمر میان فعالیتهای پژوهشی و نیازهای رسانه در سطوح راهبردی و کاربردی. 12 ارتقای موثر امر آموزش و توسعه کیفی منابع انسانی سازمان.
13 تقویت و گسترش شبکه العالم و شبکههای رادیو تلویزیونی برون مرزی به زبان انگلیسی براساس اطلاع دقیق از نیازها و انتظارات مخاطبان.
3 راهبرد اساسی
از 4 سال پیش مرکز تحقیقات، 3 راهبرد مهم را سرلوحه کار خویش قرار داده است و تلاش کرده سیاستها و برنامهریزیهایش براساس این 3 راهبرد باشد. به گفته علیرضا پویا رئیس مرکز تحقیقات، این3 راهبرد که باید آنها را توامان در نظر گرفت و نباید به یک یا دو مورد از آنها اکتفا کرد، عبارتند از: دقت، سرعت و پاسخگویی به نیازهای سازمان.
پویا درباره راهبرد «دقت» میگوید: اگر در تحقیقی که انجام میشود این فاکتور رعایت نشود، به آسانی میتوان انحراف از هدف را در آن مشاهده کرد. اما در رسانهای مثل رادیو و تلویزیون تصحیح این اشتباه کار آسانی نیست. برای همین تحقیقاتی که زیربنای برنامهریزی و برنامهسازی قرار میگیرد، باید کاملا از واقعنمایی برخوردار باشد و اعتبار و دقت علمی داشته باشد.دوره ما به علت تغییرات پی در پی، دوره بی ثباتی و گذار است. برای همین علیرضا پویا درباره فاکتور دوم «سرعت» در کار پژوهش میگوید: رسانه باید به سرعت پاسخگوی نیازها باشد و دائما خود را با شرایط محیطی داخلی و خارجی و همچنین نیازها و رضایت مخاطبان و اهداف کلان رسانه تطبیق بدهد. برای همین سرعت جزء لوازم کار رسانهای و تحقیق در رسانه است. وی ادامه میدهد: نکتهای که دو راهبرد دقت و سرعت را به هم پیوند میزند این است که اگر هر کدام به واسطه تحقق دیگری رها شود، حاصل کار بلااستفاده میماند. یعنی تحقیق با سرعت زیاد اما بدون دقت به درد نمیخورد و تحقیق با دقت زیاد ولی دیر بازده هم به کار نمیآید. چون به موقع نمیتواند پاسخگوی نیاز رسانه باشد.
راهبرد سوم، پاسخگویی به نیاز سازمان است. یکی از خصلتهای کشورهای توسعه نیافته این است که تحقیق برای تحقیق انجام میشود و پایاننامهها و پژوهشهای تحقیقاتی معطوف به نیاز و نتیجه نیست و برای همین بدون استفاده باقی میماند.
پویا در این رابطه میگوید: این ویژگی در رسانه، اهمیت اختصاصی دارد. چون اگر در آن نیاز رسانهای در نظر گرفته نشود، مدیران واحدهای مختلف بدون پشتوانه تحقیقاتی تصمیمگیری و اقدام میکنند و در واقع در تاریکی قدم برمیدارند. برای همین همچنان که واحدهای عملیاتی در یک رسانه نیازمند بهرهگیری از دستاوردهای تحقیقاتی هستند، واحدهای پژوهشی هم نباید بدون توجه به نیاز آنها تحقیق کنند.
ساختار مرکز
براساس جدیدترین ساختار، مصوب فروردین 1385، مرکز تحقیقات دارای 3 اداره کل و چند مدیریت است که هر یک از ادارات پژوهش دارای یک شورای علمی میباشند.
1 - اداره کل مطالعات رسانه: این اداره کل در قالب6 گروه پژوهشی تخصصی با عناوین: فرهنگ و رسانه، هنر و رسانه، حقوق و رسانه، زبان و رسانه، اقتصاد و رسانه، مدیریت رسانه و مهندسی پیام و مدیریت نظارت و هماهنگی به پژوهشهای بنیادی و راهبردی در حوزه رسانه میپردازد.
2 - اداره کل پژوهشهای اجتماعی و سنجش برنامهای: انجام پژوهشهای کاربردی در زمینه مخاطبشناسی، ارزشیابی برنامهها، شناسایی مسائل و مشکلات مهم اجتماعی مرتبط با رسانه از مهمترین وظایف این اداره کل است که در قالب 9 گروه تخصصی شامل: سنجش افکار و پژوهشهای سیاسی، سنجش افکار و پژوهشهای فرهنگی دینی، سنجش افکار و پژوهشهای روانشناسی، سنجش افکار و پژوهشهای اجتماعی اقتصادی، سنجش برنامههای نمایشی، سنجش برنامههای غیرنمایشی، سنجش برنامههای کودک و نوجوان، مخاطبشناسی، روششناسی و مدیریت ارزیابی و هماهنگی فعالیت میکنند.
3 - اداره کل پژوهش شهرستانها و خارج از کشور: این اداره کل با 3 مدیریت پژوهش شهرستانها، پژوهش خارج از کشور و هماهنگی و پشتیبانی به نظرسنجی درخصوص رضایت، اعتماد و میزان مخاطبان شبکههای استانی و شهرها و روستاهای کشور و نیز به سنجش و بررسی نیازها، نظرات و دیدگاههای ایرانیان مقیم خارج از کشور برای شبکههای جامجم و نیز مخاطبان شبکههایی مانند العالم، سحر و ... میپردازد.
دیگر مدیریتهای مرکز عبارتند از:
1 - مدیریت فرهنگ و مردم
2 - مدیریت برنامهریزی و هماهنگی پژوهشها
3 - مدیریت آمار و پرسشگری
4 - مدیریت انتشارات و اطلاعرسانی
5 - مدیریت روابط عمومی
محصولات مرکز
1 - گزارشهای پژوهشی: این گزارشها در حوزههای نظرسنجی، افکارسنجی، نیازسنجی، اثرسنجی، تحلیل محتوا، اسنادی و ... در مورد برنامههای صداوسیما، مسایل مهم سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی کشور و ... انجام میشود و به دو صورت خلاصه و متن کامل برای مسوولان سازمان و سایر استفادهکنندگان ارسال میشود.
2 - کتابها: کتابهای منتشر شده مرکز که حاوی ماندگارترین پژوهشها و نیز ترجمه تازهترین آثار پژوهشی برای استفاده پژوهشگران و برنامهسازان سازمان است.
3 - نشریات: الف فصلنامه «پژوهش و سنجش»ب فصلنامه «فرهنگ مردم» ج ماهنامه «پیام پژوهش»
4 - سایت مرکز: سایت مرکز به نشانی اینترنتی http://www.rcirib.ir اخبار مهمترین فعالیتهای علمی و پژوهشی و چکیده پژوهشهای مرکز را در کنار برخی اطلاعات مورد استفاده دیگر در اختیار بازدیدکنندگان قرار میدهد.
علیرضا سیاح
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
