افزایش نیاز به انرژی در زمان بارداری

هر انسانی با توجه به قد، وزن، سن و جنس خود در هر دوره از زندگی به انرژی خاصی طی شبانه‌روز نیاز دارد تا بتواند نیازهای پایه (تنفس، ضربان قلب و امثالهم) و فعالیت فیزیکی خود را پاسخ گوید. استانداردهای جهانی در 3 ماهه اول بارداری افزایش نیاز به انرژی را برای مادران باردار در نظر نگرفته‌اند و میزان انرژی موردنیاز را مانند زنان غیرباردار تخمین زده‌اند. اما طی 3 ماهه دوم 340 تا 360 کیلوکالری در روز و در 3 ماهه سوم حدود 450‌کیلوکالری در روز افزایش نیاز هست که بهتر است این افزایش نیاز با مصرف روغن‌های مفید گیاهی (زیتون، کانولا و ذرت)، نان‌های سبوس‌دار و میوه‌ها و سبزیجات تازه برطرف گردد. با این که عقیده رایج این است که جنین در صورت وجود کمبود‌های تغذیه‌ای با هزینه مادر رشد می‌کند، ولی شواهد به دست آمده از قحطی‌های موجود در هلند و آلمان در جنگ جهانی دوم خلاف این عقیده را ثابت کردند. اکنون پذیرفته شده مادر نسبتا کمتر از جنین تحت‌تاثیر سوء‌تغذیه قرار می‌گیرد. برای همین مادر باردار نباید هیچ‌گاه گرسنگی را تحمل کند. یکی از عوارض محدودیت شدید انرژی، افزایش تولید کتون‌ها در خون است از طرفی جنین توانایی محدودی برای متابولزه کردن اجسام کتونی دارد.

همان‌طور که می‌دانید سوخت رایج بدن گلوکز یا قندخون است. در صورت بروز گرسنگی و اتمام ذخایر گلوکزی (به شکل گلیکوژن) بدن به فاز چربی‌سوزی و سپس تجزیه ماهیچه و بافت‌های مهم می‌رود که با تولید متابولیت‌هایی چون اجسام کتونی در خون همراه است. اگر این اجسام کتونی متابولیزه نگردند، مشکلات بسیاری برای فرد ایجاد خواهد شد. برای همین، افرادی که از رژیم‌های غیرعلمی بهره می‌برند، در آینده عوارض سختی را متحمل می‌شوند. اجسام کتونی به‌طور طبیعی در طول بارداری به مغز جنین منتقل می‌شوند و عوارض خاص خود را دارند. پس از گرسنگی در طول شب، غلظت اجسام کتونی در زنان باردار بیشتر از زنان غیرباردار است. در این حالت ناخواسته رقابتی بین مادر و جنین بر سر مواد مغذی اتفاق می‌افتد که برای مادر و جنین عوارضی در پی دارد.

اگرچه بیشترین انرژی در بدن از سوختن چربی‌ها ایجاد می‌شود (9 کیلوکالری به ازای هر گرم) اما چون سوخت اصلی بدن گلوکز است، کربوهیدرات‌های پیچیده مثل نان‌های سبوس‌دار، غلات کامل (با پوست) و انواع ماکارونی، بهترین منابع برای تولید انرژی هستند. در کنار آن استفاده از روغن‌های گیاهی به جای چربی جامد و اشباع نیز توصیه‌ای پایدارو همیشگی است. از طرفی با توجه به یکی از رایج ترین عوارض بارداری (یبوست) استفاده از انواع میوه‌ها و سبزیجات نیز اجتناب‌ناپذیر است.

محمدعلی پازوکی‌مهر
کارشناس تغذیه و رژیم درمانی