خریدوفروش «پایان‌نامه» تا 5 میلیون تومان

کمی آن سوتر، یکی صدایش را توی سرش انداخته که «درسی، پیش‌دانشگاهی، پیام نور...» سراغ پایان‌نامه را از او هم می‌گیرم. هنوز جمله‌ام تمام نشده، یکی از پشت سر می‌گوید: «از پله‌ها برو پایین پیش دکتر‌....» این تصور که برای انجام کاری غیرقانونی آمده‌ام براحتی زیر سوال می‌رود، نشانی‌ها و نام‌ها چنان با صدای بلند گفته می‌شود که گویا سراغ فلان کتاب درسی را می‌گیرم نه پایان‌نامه قبلا نوشته و فروخته شده؟ البته کم نیستند مشتریان جوانی که خریدار پایان‌نامه‌اند از مهندسی مکانیک و برق و عمران تا پرستاری و مامایی و زیست‌شناسی و حتی حقوق و مدیریت و روان‌شناسی، همه اینها فرصت کمی برای نگارش طرح تحقیق، تصویب استاد راهنما و انجام پژوهش و نوشتن پایان‌نامه دارند، پس چه راهی بهتر ازخرید پایان‌نامه یا حداقل کپی‌برداری از بخش‌های نظری یا میدانی آن که البته برای اینکار باید سر کیسه را هم شل کنی.

پایان‌نامه، از 100 هزار تومان تا 5 میلیون تومان

شرکت‌ها و مغازه‌های زیرزمینی و نموری که اغلب به تدوین و فروش طرح تحقیق و پایان‌نامه می‌پردازند، غالبا با عنوان صحافی، فتوکپی، پرینت و طراحی، ترجمه متون تخصصی و فوق‌تخصصی و مشاوره پایان‌نامه فعالیت می‌کنند؛ اما این خدمات بظاهر دانشجویی، تا آنجا پیش می‌رود که به خرید پایان‌نامه از دانشجویان و آرشیو آنها هم می‌پردازند و بعد صفحه به صفحه آن را به دانشجویان متقاضی می‌فروشند.

قیمت خرید پایان‌نامه براساس مقطع ارشد یا دکتری و رشته فنی، پزشکی یا انسانی تفاوت چندانی ندارد و با قیمت نازلی از 100 تا 200 هزار تومان از دانشجویان خریداری می‌شود؛ اما فروش آن به دانشجویانی که معمولا فرصت زیادی برای انجام تحقیق مفصل پایان‌نامه ندارند، با چند برابر قیمت فروخته می‌شود. قیمت فروش پایان‌نامه به صورت کلی، فصل به فصل یا صفحه به صفحه، هیچ قاعده و قانونی ندارد و تنها سلیقه و انصاف فروشنده (کتابفروش یا صاحب شرکت خدماتی)‌ حاکم است، به همین دلیل تنوعی از قیمت‌ها از صفحه‌ای 300 تومان تا جلدی 5/3 میلیون تومان برای هر پایان‌نامه مشاهده می‌شود. افزایش قیمت، زمانی بیشتر می‌شود که شرکت از طرح تحقیق تا صحافی پایان‌نامه، مامور ارائه خدمات باشد؛ در این صورت، دانشجو کناری می‌ایستد و تنها در جلسه دفاع به طور تشریفاتی حاضر می‌شود تا از دسترنج خود (!) دفاع کند.

زکات علم از نوع جدید

مسوول یکی از همین شرکت‌های خدمات دانشجویی (!) می‌گوید: بیشتر دانشجویانی که به ما مراجعه می‌کنند، شاغلند یا حتی از مدیرانی هستند که بورس ادامه تحصیل دارند که زمان کافی برای انجام پروژه پایان‌نامه ندارند، من فکر می‌کنم کمک به این دانشجویان، ثواب دارد چون زکات علم، نشر آن است. چه اشکالی دارد بنده خدایی را از نگرانی چندساله نجات دهیم، او به هر حال، با تمام زحمتی که می‌کشد، پایان‌نامه تکراری را تحویل می‌دهد که از قبل می‌تواند آن را از ما بخرد»!

شاید به همین بهانه، انواع پایگاه‌ها یا سایت‌های اینترنتی فعال است که دانشجویان را به ارائه خدمات پایان‌نامه تشویق می‌کنند، در این سایت‌ها، فهرستی از انواع پایان‌نامه‌های آماده فروش با موضوعات تجارت الکترونیک و هوش مصنوعی و امنیت در شبکه، آموزش مجازی، کودکان خیابانی و بررسی کتیبه‌های هخامنشی و... عرضه شده که قیمت آن با جلسه حضوری و توافق با دانشجو تعیین می‌شود.

بازار خرید و فروش پایان‌نامه، مقالات علمی  پژوهشی و طرح‌های تحقیقاتی، هر یک مشتریان خاصی دارد، متاسفانه در میان این مشتریان، برخی استادان و مدرسان دانشگاهی هم مشارکت دارند که چه در انجام تحقیق و نگارش یا مقاله یا خرید آن در این بازار فعال هستند، این بازار که ابتدا به صورت پنهانی از زمانی نامشخص ایجاد شد، با وجود خلا‡هایی چون نبود بانک جامع اطلاعات پایان‌نامه‌ها و اسناد علمی در کشور، بی‌تفاوتی نهادهای انتظامی و قضایی و آموزشی نسبت به آن، افزایش تمایل به کسب مدرک و کاهش سطح علمی استادان راهنما و پایان‌نامه‌ها به اوج فعالیت خود رسید؛ به طوری که تاکنون بارها شخصیت‌های فرهنگی نسبت به تبعات آن هشدار داده‌اند اما مرجع نظارت بر عملکرد شرکت‌های خدمات دانشجویی هنوز مشخص نیست. در این باره، فیروز بختیاری‌نژاد، مدیر کل امور پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری می‌گوید: ما مسوول نظارت بر کار این افراد نیستیم.

او به هر حال وجود چنین تقلب‌های غیرقانونی را در فضای علمی کشور تایید می‌کند، ولی تعداد افراد متقلب را بسیار ناچیز می‌داند و می‌گوید: در سال، 6000 دانشجوی دکتری و 30 هزار دانشجوی ارشد از دانشگاه‌ها فارغ‌التحصیل می‌شوند، این افراد زیر یک در هزار نفر را تشکیل می‌دهند، درصدش خیلی پایین است اما به هر حال با خطا، هر قدر هم کم باشد، باید مقابله شود.

وی با این ادعا که پایگاه اطلاعات و مدارک و اسناد علمی به همین منظور به وجود آمده، در برابر این پرسش که مدت‌هاست اطلاعات و آمار و اسناد این پایگاه ناقص است، می‌گوید: قبول دارم اما تلاش می‌کنیم تا اطلاعات این پایگاه را کامل کنیم، به همین دلیل در حال تدوین «آیین‌نامه ثبت‌ و ساماندهی پایان‌نامه‌های ارشد و دکتری» و ابلاغ آن به دانشگاه‌ها هستیم.

این مسوول در وزارت علوم با تاکید بر این که دانشگاه‌ها نباید برای مقابله با تقلب منتظر آیین‌نامه باشند، بخش عمده‌ای از اشکال موجود را به پای سهل‌انگاری برخی استادان راهنما و داور می‌گذارد و اضافه می‌کند: استاد وظیفه دارد وقتی به عنوان راهنما یا داور با پایان‌نامه‌ای روبه‌رو شد، آن را کنترل کند که قبلا تهیه شده یا خیر؟ به این منظور به هر حال پایگاه اسناد و مدارک علمی و برای مقالات هم پایگاه ( ISCمرکز استناد جهان اسلام)‌ راه‌اندازی شده است.

مدیرکل امور پژوهشی وزارت علوم در برخورد با این گونه پایان‌نامه‌ها، از دانشگاه‌ها می‌خواهد که در صورت مشاهده چنین تخلفاتی در کمیته‌های انضباطی، به تنبیه استاد راهنما و دانشجو بپردازند.

وی حتی پیشنهاد می‌کند تا فعالیت استادان راهنمایی که در این زمینه سهل‌انگاری کرده‌اند، متوقف شود.

به هر حال، چه آیین‌نامه وزارت علوم بزودی ابلاغ شود یا نشود، چه استادان راهنما و داور نسبت به این امر حساس باشند یا نباشند و چه دانشجویان زحمت ارائه پروژه پایان‌نامه را به خود بدهند یا ندهند، بازار خرید و فروش پایان‌نامه بخصوص در هفته‌های پایانی ترم تحصیلی داغ‌تر از همیشه است و هنوز شرکت‌های تو در توی خدمات دانشجویی به بهانه پرینت و صحافی، پایان‌نامه می‌خرند و به چند برابر قیمت می‌فروشند، این که عمر این بازار چقدر است به تلاش اداره اماکن، وزارت علوم، نهادهای قضایی و انتظامی بستگی دارد که تا چه اندازه به حیثیت علمی آینده کشور می‌اندیشند.