موهایی ‌از جنس‌‌ مردانه‌

پیش از وارد شدن به بحث هیرسوتیسم،‌ باید بگوییم از نظر بافت‌شناسی روی پوست انسان سه‌گونه مو رشد می‌کند؛ یکی موهای دوران جنینی هستند که پس از تولد از میان می‌روند. دیگری موهای ظریف و کرک‌مانندی که تقریبا تمام سطوح پوست انسان را پوشش می‌دهند و در نهایت، موهای ترمینال یا موهای ضخیم تیره و مجعدی که زیر بغل و ناحیه تناسلی انسان و در صورت و بدن مردها دیده می‌شوند.

منظور از هیرسوتیسم یا پرمویی زنان چیست؟

منظور، زیادی رشد مو از همین نوع آخر است. به عبارتی، موهای ضخیم در نواحی بیشتری از بدن رشد کرده باشند. این نواحی معمولا شامل کشاله‌ران، زیر شکم و اطراف ناف، بین سینه‌ها، روی چانه و بالای لب است.

چرا موهای زائد زیاد رشد می‌کنند؟

رشد این موهای ضخیم به سطح هورمون‌های جنسی مردانه (آندروژن‌ها)‌ که در زنان از تخمدان‌ها و غدد فوق‌کلیوی ترشح می‌شوند، مرتبط است.

وجود مقدار محدودی از این هورمون‌های آندروژن در تمام زنان کاملا طبیعی است، اما زیادی آن باعث رشد بیش از حد موهای ضخیم می‌شود. در هیرسوتیسم گاهی سطوح هورمونی طبیعی است و علتی برای آن پیدا نمی‌کنیم که به آن، هیرسوتیسم با علت نامعلوم (ایدیوپاتیک)‌ می‌گوییم.

علل هیروسوتیسم کدامند؟

به طور کلی اگر بخواهیم علل پرمویی (هیرسوتیسم)‌ را تقسیم‌بندی کنیم، در چند دسته می‌توان آن را بیان کرد. اختلالات ازدیاد هورمون آندروژن، علل غیروابسته به آندروژن، هیرسوتیسم ایدیوپاتیک و داروها. شایع‌ترین اختلالی که با ازدیاد هورمون آندروژن سبب پرمویی می‌شود، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک یا همان کیست‌‌های تخمدانی است. از علل دیگر در این دسته می‌توان به کم‌کاری تیروئید اشاره کرد. آترومگالی، بیماری‌های مزمن پوستی از جمله بیماری‌هایی هستند که سطح آندروژن در آنها طبیعی است، ولی با پرمویی همراهند. فنی‌توئین، دیازپوکساید، مینوکسیدیل و سیکلوسپورین هم داروهایی هستند که باعث پرمویی می‌‌شوند.

سندرم تخمدان پلی‌کیستیک چه علائم دیگری به همراه دارد؟

سندرم تخمدان پلی‌کیستیک که عمدتا در زنان جوان دیده می‌شود، با علائمی همچون بی‌نظمی‌های قاعدگی، پرمویی، چاقی، جوش‌های پوستی و گاه دردهای مبهم شکمی همراه است.

هیرسوتیسم را بر چه اساسی تشخیص می‌دهند؟

تشخیص هیرسوتیسم با دیدن رشد موهای ضخیم در مناطق غیرمعمول در زنان است. به یاد داشته باشیم هیرسوتیسم یک علامت است و معمولا برای بررسی علت آن انجام معاینه، آزمایش خون و گاه سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن، ام‌آر‌آی و حتی لاپاراسکوپی لازم می‌شود.

چرا هیرسوتیسم تنها یک مشکل ساده نیست؟

مشکلات هورمونی، افزایش چربی خون، دیابت و عوارضی که به دلیل بیماری زمینه‌ای وجود دارند از مشکلات احتمالی هیرسوتیسم است. ظهور علائم مردانه در موارد شدید همچون ریزش موی سر در  ناحیه پیشانی و طرفین، کوچک شدن پستان‌ها، کلفتی صدا، افزایش بافت عضلانی و اختلالات قاعدگی گاه دیده می‌شود.

عواملی که با پرمویی همراه هستند،کدامند؟

از مهم‌ترین زمینه‌ها ارث است. نژاد آسیایی و مدیترانه‌ای و ازجمله نژاد ما، بی‌اشتهایی عصبی، چاقی و یائسگی، زمینه‌ساز پرمویی یا هیرسوتیسم هستند.

چه کنیم تا دچار هیرسوتیسم نشویم؟!

بعضی علل زمینه‌ای هستند که خیلی قابل پیشگیری نیستند. مطالعات نشان داده‌اند زنان چاق که مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک بوده‌اند، در زمانی که از رژیم غذایی کم‌کاری استفاده کرده‌اند کمتر دچار هیرسوتیسم شده‌اند. پس اگر چاق هستید حتما خود را لاغر کنید.

آیا هیرسوتیسم هم قابل درمان و کنترل است؟

پزشک باید مشخص کند که هورمون آندروژن اضافی به چه دلیل و از کدام منشأ ترشح می‌شود. رویکرد اصلی درمان هم همین برطرف کردن علت زمینه‌ای است. در موارد هیرسوتیسم فامیلی که علت مشخص و افزایش هورمونی وجود ندارد، برطرف‌کردن‌خود پرمویی‌به‌تنهایی مدنظر قرار می‌گیرد.

آیا تغذیه نقشی در جلوگیری از هیرسوتیسم می‌تواند داشته باشد؟

بله تغذیه سالم، استفاده نکردن از غذاهای آماده که حاوی مواد نگهدارنده و افزودنی هستند، استفاده فراوان و کافی از میوه‌ها و سبزی‌ها، کاهش مصرف گوشت قرمز، جایگزین کردن روغن زیتون، دوری از مصرف الکل، قهوه زیاد و سیگار، مصرف آب کافی و ورزش می‌توانند نقش بارزی در کنترل هیرسوتیسم داشته باشند. استفاده از مولتی ویتامین همراه با مواد معدنی در صورت کمبود، کمک‌کننده است.

آیا طب سوزنی جایگاهی در رفع هیرسوتیسم دارد؟

بعضی مطالعات روی زنانی که دچار هیرسوتیسم بوده‌اند، انجام طب سوزنی را مفید نشان داده‌اند، اما مطالعات جامع‌تری نیاز است تا بتوان از طب سوزنی به عنوان یک روش درمانی مطمئن برای هیرسوتیسم صحبت کرد.

برای درمان پرمویی در دوران بارداری چه اقداماتی باید انجام داد؟

2 نکته حائز اهمیت است؛ یکی این‌که خیلی از داروهایی که برای هیرسوتیسم به کار می‌روند چون سبب تغییرات هورمونی می‌شوند، در این دوران نباید مصرف شوند، نکته دیگر این‌که در دوران بارداری بویژه در 3 ماهه سوم، رشد موهای زائد در صورت و بدن بیشتر می‌شود، بنابراین خیلی حساسیت نداشته باشید، چرا که پرمویی شما بعد از بارداری برطرف می‌شود.

چه روش‌هایی به صورت معمول برای برطرف کردن پرمویی به‌کار می‌روند؟

روش‌های موضعی مختلفی وجود دارد که بیشتر خانم‌ها با آنها آشنایی دارند. استفاده از موچین، تراشیدن، موم‌ها و موبرهای شیمیایی، سفیدکننده‌ها و رنگ‌برها از روش‌های موضعی سنتی هستند. اپیلاسیون، دپیلاسیون، الکترولیز و لیزر از دیگر روش‌ها و تکنیک‌هایی هستند که امروزه به کار می‌روند.

آیا الکترولیز روش مناسبی برای رفع موهای زائد است؟

الکترولیز، فولیکول مو را تخریب می‌کند تا دیگر رشد مجدد نداشته باشد. برای مناطق کوچک، کارساز و مناسب است، اما روشی است دردناک، پرهزینه و وقت‌گیر که تنها توسط افراد ماهر و دارای مجوز باید انجام شود. نظر پزشک پوست خود را در این‌باره جویا شوید.

آیا استفاده از لیزر سبب رفع همیشگی موهای زائد می‌شود؟

خیر. هر 6 ماه تا 12 ماه پس از چندین جلسه ابتدایی که موها برطرف شد، انجام مجدد لیزر لازم است تا موهای ریزی که در حال رشد دوباره هستند از بین بروند.

و در آخر داروهایی که در درمان هیرسوتیسم کاربرد دارند، کدامند؟

برای رفع هیرسوتیسم داروهای مختلفی به کار می‌روند که تنها باید با نظر پزشک مصرف شوند. قرص‌های هورمونی با عنوان قرص‌های ضدبارداری مثل سیپروترون استات از جمله پرکاربردترین داروها هستند. داروهای اسپرنولاکتون، فلوتامید، فیناستراید و متفورمین بنا به شرایط فرد بیمار کاربرد دارند. کرم‌‌های موضعی افلورنیتین‌ (Eflornithine) که باعث کند کردن رشد موهای زاید می‌شوند امروزه جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده‌‌اند.

دکتر پوریا پیروزمند