این موسیقی را با قلب و جانم ساخته‌ام‌

سال‌ها موسیقی شما کامل‌کننده آثار سینمایی دیگران بود. چه شد که این بار نمایش و روایت بازیگران، موسیقی شما را همراهی می‌کند؟

پیش از هر توضیح و پاسخی باید تاکید کنم موسیقی به تنهایی کامل‌ترین هنرهاست و هیچ احتیاجی به نمایش یا تئاتر ندارد تا آن را کامل کند. هر اثر موسیقی خودش گویاست و می‌تواند هر حس و مفهومی را به مخاطب انتقال دهد.

پس چه شد که اثر «این فصل را با من بخوان» را به صورت مجموعه‌ای نمایشی  موسیقایی روی صحنه آورده‌اید؟

این مجموعه موسیقی با قطعه روز واقعه شروع می‌شود و من از همان ابتدا آن را به صورت نمایشی طراحی کرده بودم. قرار بود گروه کر در جریان اجرا حرکت کند و نوازندگان در بالکن بنشینند. وقتی من این طرح را با مدیران بنیاد رودکی مطرح کردم، آنها پیشنهاد کردند کل مجموعه که شامل 6 قطعه است با نمایش همراهی شود و من هم قبول کردم.

اما این قبول کردن با پاسخ شما به پرسش اول در تناقض است. بالاخره بخش نمایشی این سوئیت سمفونی، موسیقی شما را همراهی و کامل می‌کند یا نه؟

نباید به این مجموعه نمایشی و موسیقایی از این منظر نگاه کرد. پس از پیشنهاد مدیران و مسوولان فرهنگی تالار وحدت، فکر کردم بد نیست با بهره‌گیری از حرکات و فرم‌های نمایشی، اثری را اجرا کنیم که با مخاطب عادی‌تر که با الفبای موسیقی کمتر آشنا هستند، ارتباط بهتری پیدا کنیم. تصور می‌کنم با این شیوه اجرا توانسته‌ایم به تماشاگران نزدیک‌تر شویم.

پس شما سوئیت سمفونی این فصل را با من بخوان را یک اثر نمایشی  موسیقایی نمی‌دانید.

نه با‌ آن تعریف که برای چنین آثار تلفیقی به کار می‌رود. برای مثال، اپرا یک اثری است که در آن موسیقی و نمایش به یک اندازه نقش دارند و نمی‌توان یکی از آنها را از کار حذف کرد. اگر بخش نمایشی یا موسیقایی را از اپرا حذف کنیم، دیگر نمی‌توان آن را اپرا نامید.

اما در سوئیت سمفونی این فصل را با من بخوان، بازیگران کلام و دیالوگ ندارند و تنها به صورت صامت بازی کرده، فرم‌های نمایشی را اجرا می‌کنند. شما این اثر را باید یک کنسرت موسیقی بدانید که نمایش به کمک آن می‌آید، نه یک اثر تلفیقی.

یعنی می‌‌توان آن را بدون بخش نمایشی هم اجرا کرد؟

بله. برای مثال اولین اجرای این اثر سال گذشته در اصفهان صورت گرفت که همراه با نمایش نبود. آنجا ما 3 شب کنسرت دادیم که در هر اجرا نزدیک به 10 هزار نفر به تماشای آن نشستند.

امسال برخلاف سال گذشته که تنها از یک راوی استفاده کردید، 3 نفر به روایت داستان می‌پردازند: استاد عزت‌الله انتظامی، مریلا زارعی و حبیب رضایی. آیا حضور این 3 چهره شناخته شده برای جذب تماشاگر بیشتر بوده است؟

پارسال که ما بدون حضور این هنرمندان کار را روی صحنه بردیم، هر شب تالار وحدت مملو از جمعیت بود و در آخرین اجرا مجبور شدیم با نصب پرده در سالن انتظار و پخش ویدئویی اجرا به صورت مستقیم، استقبال مخاطبانی را که نتوانستند به سالن راه پیدا کنند، پاسخ بگوییم.

البته این که راویان بسیار شناخته شده هستند و در کار خودشان وارد، به طور قطع در ارتقای کیفیت کار و جلب رضایت مخاطبان تاثیر مثبت دارد.

سوئیت سمفونی این فصل را با من بخوان شامل 6 قطعه است که 4 تا از آنها مثل روز واقعه، از کرخه تا راین، بوی پیراهن یوسف و آژانس شیشه‌ای، موسیقی متن فیلم هستند. چرا از دیگر آثار خودتان مثل موسیقی فیلم‌های گذرگاه، طبل بزرگ زیر پای چپ و بویژه دوئل که در ارتباط با دفاع مقدس هستند، در این مجموعه استفاده نکردید؟

موسیقی متن فیلم‌هایی چون گذرگاه، طبل بزرگ زیر پای چپ و دیوانه‌ای از قفس پرید برای اجرا توسط ارکستر سمفونیک تهران باید دوباره نوشته می‌شدند که این کار نیاز به وقت زیادی دارد و شاید در آینده فرصت کنم آنها را به این مجموعه بیفزایم.

اما در مورد موسیقی متن فیلم دوئل باید بگویم از آنجا که این اثر بیشتر افکتیو است تا ملودرام، خیلی متناسب با دیگر قطعات این مجموعه نیست.

از سوی دیگر، به دلیل حضور سازهای محلی و سازی مثل کمانچه، تنظیم مجدد موسیقی فیلم دوئل برای اجرا با ارکستر سمفونیک باعث از دست رفتن رنگ و حال و هوای بومی آن می‌شود و هویت خودش را از دست می‌دهد.

وقتی کارنامه آهنگسازی شما را مرور می‌کنیم، می‌بینیم حدود یک سوم کارهای شما در حوزه موسیقی متن فیلم با دفاع مقدس در ارتباط است. این آماری جالب است که از علاقه شما به این موضوع حکایت دارد. دلیل آن چیست؟

اصولا من کاری را که به آن اعتقاد نداشته باشم، انجام نمی‌دهم. دوست ندارم وقت خود را بیهوده تلف کنم. در عرصه موسیقی متن فیلم، رویکرد من به آثار دفاع مقدس به دلیل اعتقادی است که به این موضوع و مضمون دارم.

به عنوان یک ایرانی نمی‌توانم نسبت به حماسه مقاومت و ایثار رزمندگان در طول 8 سال دفاع مقدس بی‌تفاوت بمانم. آنان جانشان را فدای این کشور کردند و همه ما مدیون آنها هستیم. ایمان من به شهدا، آزادگان، جانبازان و ایثارگران دلیل اصلی تعداد زیاد موسیقی متن‌هایی است که برای فیلم‌های دفاع مقدس ساخته‌ام. فکر می‌کنم به دلیل همین اعتقاد قلبی، این آثار بسیار خوب از کار درآمده‌اند و مورد توجه مردم قرار گرفته‌اند. حتی پس از مدتی که از ساخت این کارها می‌گذرد، کیفیت آنها مرا متعجب می‌کند.

البته این علاقه تنها به فیلم‌های دفاع مقدس محدود نمی‌شود و در عرصه ساخت سمفونی و دیگر قالب‌های موسیقایی نیز خود را نشان می‌دهد.

بله. دقیقا به همین دلیل به سراغ ساخت آثاری چون سمفونی ایثار، مقاومت و سوئیت سمفونی این فصل را با من بخوان رفته‌ام. در واقع این موسیقی‌ها را با قلب و جانم ساخته‌ام و برآمده از اعتقاد‌های من هستند.

به سمفونی مقاومت اشاره کردید که ساخت آن کمی طول کشیده است. فکر می‌کنید چه وقت آماده و اجرا می‌شود.

من هیچ کاری را با سرعت انجام نمی‌دهم، چرا که در کیفیت اثر نتیجه منفی خواهد داشت. من به طور معمول برای هر کاری حدود یک سال وقت می‌گذارم.

اما ساخت این سمفونی گویا از یک سال هم بیشتر طول خواهد کشید.

حق با شماست. ساخت سمفونی مقاومت به دلیل حساسیت‌هایی که دارم، خیلی کند پیش می‌رود، حقیقت آن است که دوست ندارم خیلی اداری و رسمی با ساخت یک اثر موسیقایی برخورد کنم.

خودمانی‌تر بخواهم بگویم، من نمی‌توانم با زور خودم را وادار به اتمام کاری بکنم.

در جریان ساخت سمفونی مقاومت، مدتی کار را رها کردم تا با جان و از عمق وجودم دوباره به سراغش بروم. نوشتن این آثار بیشتر کار دل است و نمی‌توان زمان خاصی را برای آن تعیین کرد.

بالاخره سمفونی مقاومت را کی خواهیم شنید؟

ابتدای سال 1388 نوشتن آن را تمام می‌کنم و در سوم خرداد ماه احتمالا اجرا خواهد شد.

پس بعد از پایان اجرای سوئیت سمفونی این فصل را با من بخوان، خرداد ماه سال آینده دوباره شما را با ارکستر سمفونیک روی صحنه خواهیم دید.

نه. پیش از آن هم یک اجرای دیگر در بهمن ماه خواهیم داشت.

با چه کاری؟

اثری است که به مناسبت سی‌امین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی در حال ساخت آن هستم. از آنجا که این کار در مراحل اولیه خود قرار دارد، ترجیح می‌دهم درباره آن در حال حاضر صحبت نکنم.

و اگر صحبت دیگری دارید...؟

این فصل را با من بخوان باقی فسانه است‌
این فصل را بسیار خواندم عاشقانه است‌

از روز واقعه تا آژانس شیشه‌ای‌

سوئیت سمفونی این فصل را با من بخوان که اجرای آن از پنجشنبه آغاز شده و تا 12 مهر  ادامه خواهد یافت، مجموعه‌ای 6 قسمتی است که قطعات روز واقعه، حماسه خرمشهر، بوی پیراهن یوسف، آژانس شیشه‌ای، از کرخه تا راین و ایثار را در برمی‌گیرد.

این اثر که سال گذشته نیز اجرا شد، این بار با تغییراتی در سازبندی ارکستر، حرکات نمایشی و راویان قصه دوباره روی صحنه آمده است. در سوئیت سمفونی این فصل را با من بخوان مجید انتظامی آهنگسازی و رهبری ارکستر را به عهده دارد، حسین پارسایی بخش نمایشی را طراحی و کارگردانی کرده، متن را محمد رحمانیان نوشته و طراحی حرکات موزون را نادر رجب‌پور انجام داده است.

عزت‌الله انتظامی، مریلا زارعی و حبیب رضایی در این اثر موسیقایی  نمایشی به روایت ماجراهای 8 سال دفاع مقدس می‌پردازند و 25 بازیگر با حرکات و فرم‌های نمایشی آن را بازسازی می‌کنند.

این فصل را با من بخوان را باید اثری در 3 ساحت و سطح دانست؛ بخش موسیقایی که شامل 6 قطعه است، بخش نمایشی که 6 تابلو را دربرمی‌گیرد و وجه روایی که در واقع تکمیل کننده هنرنمایی اعضای ارکستر و گروه نمایشی است.

این فصل را با من بخوان در اجرای 2 شب گذشته‌اش با استقبال خوب مخاطبان روبه‌رو شده که نشان دهنده علاقه مردم به روایت حماسه دفاع مقدس ملت ایران از ورای نت‌های موسیقی است.

مهدی یاورمنش‌