کسالت تابستانی‌ بازار موسیقی

جدول پرفروش‌های بازار موسیقی ایران بسختی تغییر پیدا می‌کند. هفته‌ها می‌گذرد و همان جدول با همان ترکیب و ترتیب بر دیوار می‌ماند. هنوز بسیاری از پرفروش‌های بازار را آثار منتشر شده سال‌گذشته تشکیل می‌دهند. در میان آثار موسیقی ایرانی غوغای عشق‌بازان محمدرضا شجریان، مولویه شهرام ناظری و دریای بی‌پایان از گروه دستان گوی سبقت را ربوده‌اند.  با این‌که مدت زیادی است که از انتشار این آلبوم‌ها بخصوص دریای بی‌پایان می‌گذرد در سال جدید به جز تعدادی آلبوم که نتوانسته است با اقبال روبه‌رو شود، ‌آلبوم پر سر و صدایی نداشتیم.

مدیر فروش فروشگاه سپید و سیاه دراین‌باره می‌گوید: با مشکلاتی که برای انتشار یک آلبوم وجود دارد و مانع می‌شود یک کار به محض تولید شدن به بازار بیاید، بازار کارهای اینترنتی بسیار داغ شده است. هر روز مشتریانی را می‌بینم که به دنبال کارهای تازه به اینجا مراجعه می‌کنند؛ اما وقتی کارها را می‌بینند و گوش می‌دهند از خریدن پشیمان می‌شوند و ترجیح می‌دهند در اینترنت و کارهای زیر زمینی به دنبال موسیقی مورد نظرشان باشند.

موسیقی پاپ باز هم در مقایسه با موسیقی‌های دیگر از وضعیت مطلوب‌تری برخوردار است. در مدتی که آلبوم جدید گروه آریان به بازار آمده، فروش خوبی داشته است. البته با در نظر گرفتن قطعه مشترک آریان و کریس دی برگ خواننده پرطرفدار ایرلندی فروش بیشتری نسبت به آلبوم‌های دیگر آریان باید نصیب این آلبوم شود؛ چرا که طرفداران این خواننده ایرلندی هم علاوه بر طرفداران آریان مایل به خرید آلبوم هستند. شاید اعلام خبر اخیر که به کریس دی برگ مجوز اجرای صحنه‌ای در ایران داده نمی‌شود بر تیراژ آثار مشترک آریان با او بیفزاید.

در زمینه موسیقی پاپ هم باید گفت که آلبوم خانه بدوش از فریدون آسارایی که البته کارهای قدیمی این خواننده ولی با تنظیم جدید است و آلبوم تازه‌ای از بهنام صفاریان با عنوان شبح به ترتیب دومین و سومین پرفروش‌های این نوع موسیقی باشند.

رعایت قانون کپی رایت و رکود بازار موسیقی غربی‌

بازار موسیقی‌های کلاسیک غربی، بی کلام و آثار پاپ غربی را تقریبا می‌توان تعطیل شده فرض کرد. در طول سال گذشته و امسال جز آثاری از باخ و بتهوون چیز تازه‌ای به بازار نیامده است.

انتشار آثار هنرمندان غربی که تا چند سال پیش بازار داغی داشت، تعطیل شده است و امروز دیگر کمتر کارهایی از یانی و کریس دی برگ و یا هنرمندان دیگر می‌بینیم.

بی‌علاقگی ناشران به انتشار و تولید این آثار به دنبال مصوبه‌ای است که از سوی شورای نظارت و ارزشیابی از یک سال پیش برای آثار خارجی‌ای اعمال می‌شود. طبق قانون جدید هر اثر خارجی که قرار است در ایران تولید شود، باید با اجازه رسمی ناشر و صاحب اثر به چاپ برسد.

تا 2 سال پیش هر ناشری به ازای درجه کیفی اثر تولیدی خود می‌توانست از یک تا 3 اثر خارجی هم تولید کند. مثلا اگر  ناشری کاری تولید می‌کرد که درجه 1 هنری می‌گرفت، می‌توانست به ازای آن 3 اثر خارجی منتشر کند. ناشران هم پس از تولید اثر خود به سراغ ارک کلابتون، ونجلیس، کلایدرمن و دیگر آهنگسازان پرطرفدار می‌رفتند. اما در قوانین جدید ارشاد رتبه بندی آثار حذف شده است و برای انتشار آثار خارجی هم باید طبق قوانین بین‌المللی حقوق صاحب اصلی اثر رعایت شود.

این قانون انتشار آثار غربی را هم با رکود مواجه کرده است. بابک چمن‌آرا، مدیر شرکت آوا خورشید دراین‌باره می‌گوید: این اتفاق بالاخره باید می‌افتاد؛ اما به نظر من وزارت ارشاد یا انجمن موسیقی باید در این راه به کمک ناشران ایرانی می‌آمد. جز چند ناشر فکر نمی‌کنم که دیگر ناشران ما دقیقا بدانند  قانون کپی رایت یعنی چه و یا برای گرفتن مجوز یک اثر باید چه کنند. همین باعث شده است که ناشرانی که این نوع کارها را منتشر می‌کردند، در شرایط بدی قرار بگیرند. فکر می‌کنم اگر اجرای این قانون با کمک‌های وزارت ارشاد برای ایجاد رابطه میان ناشران داخلی و خارجی و یا توضیح کامل قانون کپی رایت همراه بود، بهتر می‌شد.

اما مدیر نشر موسیقی هرمس معتقد است اگر ناشران آثار خارجی می‌خواستند، می‌توانستند با ناشران خارجی ارتباط برقرار کنند: ما که هیچ سمت و مسوولیتی در این حوزه نداریم در نمایشگاهی که سال گذشته برگزار شد، جزوه‌هایی را به همکاران و بازدید کنندگان ارائه کردیم. من هم همکار آنها هستم و این کار را براحتی انجام دادم. هر کدام از ناشران ما می‌توانستند این کار را با کمک دیگران انجام دهند. من فکر می‌کنم ناشران این حوزه به این کار عادت کردند و بسیاری از آنها ترجیح می‌دهند بدون رعایت قوانین کپی رایت کارها را منتشر کنند.

صدیقی همچنین نهاد‌های موسیقی را در بروز چنین مشکلاتی مقصر می‌داند و می‌گوید: انجمن یا خانه موسیقی که در مصاحبه‌ها به رعایت نکردن این قانون اعتراض می‌کنند، چه کار کرده‌اند؟  آیا تا به حال حتی جلسه‌ای برای آموزش و روشن کردن ذهن ناشران این صنف گذاشته‌اند؟ متاسفانه نهاد‌های حوزه موسیقی هم فعال نیستند و هیچ کاری برای موسیقی انجام نداده‌اند. 

تازه‌های نشر

موسیقی کلاسیک هم مانند موسیقی سنتی روزهای آرامی را پشت سر می‌گذارد. البته این روزها آلبوم تازه‌ای از علی رهبری که قرار بود روزی رهبری ارکستر سمفونیک تهران را به عهده بگیرد، به عنوان خون ایرانی به بازار آمده است. شاید این آلبوم که آهنگساز آن نیز از شهرت خوبی برخوردار است، بتواند بازار پرفروش‌ها را کمی دستکاری کند.

خون ایرانی کار تازه‌ای نیست. این آلبوم پیش از انقلاب و بر روی صفحه 33 دور با نام نوحه‌ها منتشرشده بود. به گفته مدیر شرکت آوا خورشید که ناشر این آلبوم است، انتشار این آلبوم سرآغاز چاپ و نشر مجموعه‌های دیگر این هنرمند است و بزودی مجموعه دیگری از علی رهبری آماده چاپ و انتشار می‌شود.

مشکلاتی که برای گرفتن مجوز سر راه ناشران قرار دارد نیز همچنان به قوت خود باقی است. هنوز هم برای انتشار یک آلبوم باید نظر شورای کارشناسی را جلب کرد و هنوز هم آثاری به بازار عرضه می‌شوند که هفت خوان رستم را پشت سر بگذارند. مدیر نشر موسیقی ماه ریز ضمن گلایه از این اوضاع می‌گوید: متاسفانه آنها که باید همکاری بیشتر  و نگاه و فکر روشن‌تری نسبت به موسیقی داشته باشند، مشکلاتی به وجود می‌آورند. ما هنوز هم باید بگوییم شنونده باید راجع به  کیفیت کار و خوب و بد بودن آن نظر دهد.

حکایت همچنان باقی است. این طور که به نظر می‌رسد، مشکلات دریافت مجوز، محدود بودن دامنه انتخاب ناشران در نوع موسیقی و خط قرمز‌های ریز و درشت و گاهی سلیقه‌ای اعمال قوانین جدید بدون در نظر گرفتن شرایط حاکم در جامعه و بازار داغ موسیقی‌های غیر مجاز همه از عوامل عدم موفقیت آلبوم‌های موسیقی است.

آزاده شهمیر نوری