با حمیدرضا صحراگرد، مدیر رادیو اینترنتی ایران صدا
هر کس میتواند رادیوی خودش را انتخاب کند
تحریریه رادیو اینترنتی ایران صدا خیلی شبیه تحریریه خبرگزاری و روزنامه است و هیچ شباهتی به استودیوهای پخش و تولید رادیو ندارد. افرادی که پشت مانیتورها قرار گرفتهاند، همزمان با دیدن تصاویر و متنها، برنامههای خود را هم میشنوند. ایران صدا به عنوان صدای رسمی ایران در فضای مجازی آذرماه سال گذشته به طور رسمی راهاندازی شد و هماکنون در کانالهای مختلفی همچون گفتگو، نمایش، سخنرانی، قرآن و ... برنامه پخش میکند.
رادیو اینترنتی برخلاف رادیوهای سنتی که از طریق موج اف. ام قابل دسترسی هستند، محدودیت جغرافیایی و زمانی ندارند، چون اطلاعات منتشر شده در آنها در هر نقطه از جهان براحتی قابل دسترس است و مخاطب در هر ساعتی از روز که خواست، میتواند برای شنیدن برنامه دلخواهش اقدام کند. حمیدرضا صحراگرد، مدیر ایران صدا شرط اول رادیو اینترنتی را محتوای صوتی میداند که در کنار آن میتوان از تصاویر، متنها و گرافیک هم به عنوان مکمل استفاده کرد. او معتقد است در رادیو اینترنتی میتوان تعامل بیشتری با مخاطب برقرار کرد.
اقدام رسانه ملی برای راهاندازی یک شبکه رادیویی در فضای مجازی چه ضرورتی داشت؟
همه ما میدانیم که روزانه میلیونها نفر از اینترنت استفاده میکنند؛ یعنی میروند در فضای وب و به اصطلاح وب گردی میکنند. فرقی هم نمیکند. بعضیها با هدف این کار را میکنند، بعضیها هم خیلی هدفمند نیستند. ایرانیها و فارسیزبانها هم همینطورند، بنابراین برای رسانه ملی فرصت مناسبی بود که از اینترنت به عنوان رسانهای جدیدتر بهره ببرد. مثلا صداوسیما تا پیش از این برای انتشار و انتقال پیام و محتوای خود از رادیو و تلویزیون استفاده میکرد، ولی حالا میتواند از ماهواره و فضای وب هم بهره ببرد و یکسری از محتواها را از این طریق منتشر کند. بسیاری از آدمها شاید به خاطر مشغلههایشان به رادیو یا تلویزیون دسترسی نداشته باشند و در یک ساعت خاص نتوانند برنامه منتخب و دلخواهشان را بشنوند ولی اینترنت از جهاتی شبیه روزنامه است. شما روزنامه را صبح میخرید میگذارید داخل کیفتان و شب در خانه و در فرصت مناسب مطالعه میکنید. تازه فقط صفحاتی را که دوست دارید برای خواندن انتخاب میکنید. اینترنت هم این قابلیت را دارد که مانا باشد. یعنی وقتی محتوایی را ارائه میکنید، امروز هم اگر مخاطب موفق نشد، آن را فردا میبیند یا حتی یک هفته، دو هفته یا یک ماه دیگر. فرقی نمیکند. تا زمانی که شما آن را در آرشیو خود نگهداری میکنید مخاطب میتواند از آن استفاده کند. اگر همه این دلایل را در نظر بگیرید، خواهید دید که راهاندازی شبکهای رادیویی در فضای مجازی فرصت خوبی بود که سازمان از آن استفاده کرد.
بخصوص الان که در کشور ما کارکرد اینترنت به سمت کاربردی شدن در حال تغییر است.
بله. حالا دیگر اینترنت در کشور ما از حالت تفریحی تنها و سرگرمی لوکس در حال خارج شدن است و به سمت کاربردیشدن میرود و مردم برای رفع نیاز از آن استفاده میکنند. مزیت دیگر هم هزینههای سختافزاری که برای راهاندازی کانالهای دیگر چه رادیو و چه تلویزیون از لحاظ فرستندهها و تقویتکنندهها نیاز است، در رادیو اینترنتی نیازی نیست.
ماهیت رادیو ایران صدا با شبکههای رادیویی که از طریق موج اف. ام قابل دریافت هستند، چه تفاوتی دارد؟
در رادیو شاید شما نتوانید تعامل چندانی با مخاطب برقرار کنید. در رادیو شما ناچارید نمایشنامهای را با یک پایانبندی مشخص پخش کنید، اما در رادیو اینترنتی میتوانید پایان نمایش را باز بگذارید و از مخاطبان بخواهید که هر کدام برای آن یک پایان بسازند. تفاوتهای ماهوی زیاد است. مثلا در رادیو مخاطب ناچار است هرچه شما میگویید گوش بدهد یا در غیر این صورت کانال را تغییر دهد، ولی در رادیو اینترنتی این طور نیست. مخاطب امکان انتخاب دارد و میتواند برای خودش یک فهرست شنیداری ببندد. همانطور که آقای ضرغامی در اختتامیه ایران صدا فرمودند: بزودی هرکس میتواند در ایران صدا برای خودش یک MyRadio داشته باشد و رادیوی خودش را ایجاد کند با برنامهها و موضوعات مختلف یعنی مجموعهای از برنامههای شبکههای مختلف مثل جوان، گفتگو، قرآن، تهران و... را برای خود انتخاب کند و از آن استفاده ببرد.
معاون صدا، آقای خجسته هم در افتتاحیه ایران صدا اظهار امیدواری کردند که ایران صدا بزودی به یک دایرهالمعارف صوتی تبدیل شود. فکر میکنید تحقق این نگاه چقدر زمان میخواهد؟
خوشبختانه سرعت و حجم فعالیت ایران صدا در 5 ماهی که از راهاندازی آن میگذرد قابل توجه بوده است. شما همین الان میتوانید بروید داخل سایت ایران صدا و بررسی کنید که روزانه حدود 250 ساعت برنامه پخش میکند. ما کانال گفتگو داریم، کانال نمایش داریم که 24 ساعته فقط نمایش پخش میکند، تلاوت قرآن، تواشیح، طنز، برنامههای تاریخی و ... که الان در 8کانال 24 ساعته برنامه ارائه میشود. رادیو کودک هم که بزودی راهاندازی میشود که آن هم 24 ساعته برنامههای کودک رادیو را پخش میکند.
آرشیو رادیو آنقدر غنی است که محتوای 24 ساعت شما را در موضوعاتی که گفتید تامین کند؟
آرشیو رادیو خیلی قوی است و محتوای بسیار زیادی دارد. شاید باورتان نشود. فقط 72 هزار ساعت برنامه تاریخی در آرشیو رادیو موجود است که اگر بخواهیم 24 ساعته برنامه با این موضوع پخش کنیم حدود 5/8 تا 9 سال محتوای ما تامین است.
شما در ایرانصدا خودتان تولید و برنامهسازی نمیکنید؟
اینطور نیست که اصلا تولید نداشته باشیم. فقط بستگی دارد به اینکه ما تولید را چگونه نگاه کنیم. اینکه بخواهیم مثل شبکههای دیگر برنامهسازی کنیم اصلا منطقی نیست. شاید منطقیتر این باشد که از تولید شبکههای دیگر استفاده کنیم. تولید ویژه و مختص رادیو اینترنتی منطق دارد.
در اینترنت لزومی ندارد که شما یک برنامه را حتما با موسیقی و قالبهای رایج رادیویی بشنوید، چون اینجا مثل رادیو نیست که کارکردهای دیگر هم داشته باشد. کسی که آمده اینجا فقط میخواهد اصل کلام را بگیرد یا مثلا در رادیوهای دیگر شاید قصهخوانی یا کتابخوانی رو به افزایش باشد یا نوع دیگری به آنها پرداخته شود، ولی ایرانصدا خاص خودش میتواند تولیداتی با این محوریت داشته باشد.
قرار بود ایرانصدا مجموعهای از صداهای ماندگار رادیو را در اختیار مخاطبان و علاقهمندان قدیمی رادیو بگذارد.
شما میگویید صداهای ماندگار، اما ما میگوییم برنامههای ماندگار و شخصیتهای رادیویی ماندگار که داریم و برای اینکار هم میکوشیم به ما حق بدهید. 5 ماه است که شروع به کار کردهایم و در این مدت چیزی حدود 30 هزار ساعت برنامه آماده و پخش کردهایم که حجم بالایی است. در مورد برنامهها و شخصتهای ماندگار هم این توضیح را بدهم که بعضی مواقع خود برنامه شاخص است و برخی مواردهم ممکن است صدا مهم باشد، مثل زمانی که ما صدایی از مرحوم اخوان ثالث را در آرشیو داریم؛ ولی باید برای مدل ارائه این برنامهها و صداها فکر کرد تا آنها را به شکل بستهای هدفمند و منظم در اختیار مخاطب بگذاریم. اگر همینطوری و بیهدف آن را ارائه کنیم ممکن است 4 نفر از آن استفاده کنند و 10 نفر اصلا متوجه نشوند که چنین چیزی وجود دارد. ما الان یکسری گفتگو با چهرههای ماندگار کشور و آدمهای تاثیرگذار علمی فرهنگی جمعآوری کردهایم و تا آخر تیرماه به شکل منظم و به مناسبت خاصی آنها را ارائه میکنیم.
خیلی از صداهای موجود در آرشیو رادیو غیر از اینکه ارزش تاریخی دارند، برای مردم نوستالوژیک هستند و ارائه آنها به مخاطب میتواند بدون مناسبت هم جالب باشد.
ما میخواهیم بتدریج و به طور منظم این صداها را در اختیار مخاطب قرار دهیم. فکر میکنم یکی از کاملترین محتواهای صوتی راجع به امام خمینی(ره) در کشور ما الان در ایرانصدا وجود دارد که تقریبا از تمامی برنامههایی که در شبکههای مختلف رادیو ساخته شده، استفاده کردهایم. همین کار را راجع به شخصیتهای فرهنگی، سیاسی و علمی دیگر هم انجام خواهیم داد؛ مثلا این کار درخصوص شهید بهشتی انجام شده ولی قبول کنید که در عرض 5 ماه، شاید بیشتر از این دیگر امکانش وجود نداشته است.
شاید در یک پروسه زمانی، مثلا تولد یکسالگی ایرانصدا 10 درصد از اتفاقاتی را که باید بیفتد بتوانید در ایرانصدا مشاهده کنید.
با وجود این در 10 سال آینده باید ایده دکتر خجسته مبنی بر دایرهالمعارف صوتی بودن ایرانصدا تحقق یابد.
نه. زودتر از اینها.
چرا؟!
به علت اینکه برای انجام بعضی کارها لازم است ابتدا بستری فراهم شود. بستر که فراهم شد در پروسههای بعدی این زمان اولیه را نیاز ندارید. در اینکه ما در سالهای بعد برای تبدیل آرشیو رادیو روال راحتتری را طی خواهیم کرد، تردیدی نیست. یعنی اگر الان در یک ساعت، 10 تا 15 ساعت برنامه تبدیل میکنیم شاید طی 2 سال آینده در یک ساعت، 50 ساعت برنامه تبدیل کنیم. شاید سختافزارهای جدیدتری تولید شوند یا شاید امکانات خود ما گسترش یابد. اگر یک مقدار بیشتر به ما کمک شود خیلی زود به ایدهآل میرسیم؛ چون عزم معاون صدا، آقای دکتر خجسته هم بر این است که ایرانصدا تبدیل به یک دایرهالمعارف صوتی شود و واقعا در این مسیر به ما کمک میکنند. با حمایتهایی که میشود و با وجود همتی که هست، خوشبینانه میگویم که ایرانصدا تا 5/2 سال آینده به آنچه مورد نظر بوده میرسد.
ایرانصدا برنامهای برای پخش نمایشهای ماندگار رادیویی دارد؟
بله. از همان زمان افتتاح ایرانصدا این اتفاق افتاد و ما الان یک کانال 24 ساعتی داریم که نمایش پخش میکند.
منظورم نمایشهایی است که در سالهای طلایی رادیو تولید و پخش شدند و مردم به آنها حس نوستالوژیک دارند.
این کار هم شده است. مثلا شما نمایشهای سمک عیار را اینجا میشنوید.
مثلا جانی دالر از جمله نمایشهایی بود که خیلی طرفدار داشت.
جانی دالر را هنوز نیاوردهایم، ولی بزودی آنهم پخش خواهد شد. الان در حال تبدیلش هستیم. اگر اشتباه نکنم، اواخر تیر مردم دیگر میتوانند آن را بشنوند. شاید منطقی هم نباشد که همه اینها با هم از ایرانصدا پخش شود، ولی هر روز یکی از نمایشهای ماندگار از ایرانصدا در حال پخش است.
برای راهاندازی ایرانصدا به الگوهای مشابهی در جهان مراجعه کردید؟
ادعای من این است که رادیو اینترنتی ایرانصدا با بسیاری از رادیوهای اینترنتی متفاوت است. در خیلی از رادیوهای اینترنتی موجود فقط شما یک سایت را به جای رادیو میبینید و بعضیها هم به جای دستگاه گیرنده و فرستنده رایج رادیو یا موج افام فکر کردهاند که باید از خطوط اینترنتی استفاده کنند. پشت سر هم برنامه پخش میکنند. بعضیها هم فقط از امکان پادکست آن استفاده کردهاند. من فکر میکنم ایران صدا مجموعهای از نگاههای درست را به یک رادیوی اینترنتی تجربه میکند و با کمی احتیاط میتوانم ادعا کنم که تا یکی، دو سال آینده مدل جدیدی از رادیو اینترنتی ارائه خواهیم کرد که به نوعی تولید علم و رسانه جدیدی میکند.
کارکردهای ایرانصدا مثل شبکههای رادیوهایی به 3محور اطلاعرسانی، سرگرمی و آموزشی تعریف شده است.
بله، فقط بستر و نوع ارائه آن فرق میکند.
کدام یک از بخشهای ایرانصدا در این 5 ماه بیشتر مورد توجه قرار گرفته است؟
سخنرانیهای مذهبی و موسیقی بیشتر از دیگر بخشها مورد استقبال قرار گرفت. برنامههایی که به موضوعات اجتماعی، سیاسی، علمی و اقتصادی میپردازند، در ردههای بعدی قرار میگیرند.
در ادامه کار خود قصد ندارید به تولید برنامههای متناسب با کارکرد ایرانصدا فکر کنید.
من معتقدم باید به سمت تولیدی برویم که خاص یک رادیوی اینترنتی باشد.
خب قالب این نوع تولید را باید خودتان بسازید.
بله، باید مدل آن را طراحی و ارائه کنیم. قسمتی که گفتم تولید علم و رسانه جدید است، به همین بخش هم برمیگردد. با این همه مدلی که بخواهیم به آن برسیم و صددرصد بدون اشکال باشد، یک سال کار دارد و فکر هم نمیکنم که خیلی خلاء آن برای مخاطب محسوس باشد. مخاطبی که به اینترنت میآید، اگر برنامه طنز، اطلاعرسانی، علمی یا با هر موضوع دیگری بخواهد، در رادیو اینترنتی برایش موجود است. حتی اگر نوع ارائه و قالب جدیدی هم راه بیفتد که خاص خود ما باشد، باز هم زمینه اصلی کار ما همان آرشیو برنامههای رادیویی است.
شرط اول ایرانصدا محتوای صوتی است
ما یک سایت اینترنتی نیستیم که یک رادیوی اینترنتی هستیم. در رادیوی اینترنتی اصل کار، محتوای صوتی و رادیویی است. حال آن که سایتهای شبکههای رادیویی تقریبا مکمل رسانههای خودشان هستند. یعنی در بهترین وضعیت میتوانیم بگوییم که سایتهای رادیویی نقش روابط عمومی دارند و میتوانند با مخاطب ارتباط بگیرند تا بعضی از خلاءهایی را که در برنامهها وجود دارد یا کمتر به آنها پرداخته شده است، پر کنند. به عنوان مثال، شاید نتوان تمام تلفنهای مربوط به یک برنامه را پخش کرد. زمان این اجازه را نمیدهد، ولی در سایت اینترنتی آن شبکه میتوانند آنها را بگذارند یا این که مثلا در سایت اطلاعرسانی شود که فلان برنامه که امشب پخش خواهد شد، چه موضوع و چه محوری با چه مهمانانی دارد. فرض کنید یک شبکه رادیویی بخواهد یک همایش یا کنفرانس اینترنتی با رویکرد رسانهای بگذارد؛ نمیتواند و اگر هم این کار را انجام دهد، از چارچوب تعریف شده خود خارج شده و ماهیت خود را تغییر داده است. ولی این کار در ایرانصدا شدنی است. مثال دیگری میزنم: اگر ما به عنوان سایت به ایرانصدا نگاه میکردیم، باید محتوای شبیه سایت هم داشتیم. مثلا در بیشتر سایتها گالری عکس وجود دارد. فرض کنید ما بخواهیم راجع به سیوسهپل اصفهان تعدادی عکس بگذاریم. این کار از نظر من در ایرانصدا باطل است. چون ماهیت ما رادیویی است. ما باید یک برنامه راجع به سیوسهپل اصفهان بسازیم و در کنار آن اگر لازم بود از اینترنت استفاده کنیم و مخاطب را به عکسهایی در این خصوص ارجاع دهیم. حتی بعضیها میگویند خوب بیایید عکس سیوسهپل را بگذارید، کنارش هم یک فایل صوتی بگذارید. این هم غلط است. ما رادیویی هستیم که بستر انتشارمان اینترنت است و از امکانات اینترنت هم استفاده میکنیم. محور تمامی اطلاعات و پیامهایمان صوت و در یک کلام رادیویی است، چون این صداست که میماند.
فاطمه رحیمی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
