این در حالی است که به گفته کارشناسان، اسهال و استفراغ حتی در کشورهای توسعهیافته از پنجمین علت مرگ و میر به شمار میرود. در این زمینه متخصصان نسبت به مصرف خودسرانه آنتیبیوتیکها و داروهای ضد اسهال بویژه در کودکان هشدار میدهند.
دکتر نجمه آلطاها فوق تخصص گوارش افزایش تعداد دفعات و تغییر قوام مدفوع نسبت به حالت کلی فرد را یک تعریف کلی از اسهال عنوان کرد و با بیان این که اسهالهای حاد در فصل گرم شایع است، گفت: اسهالهای کمتر از 14 روز جزو تعاریف اسهالهای حاد محسوب میشود. در صورتی که اسهال بین 14 روز تا یک ماه به طول بینجامد به عنوان اسهالهای پایدار شده و بیش از 30 روز به عنوان اسهالهای مزمن در نظر گرفته میشوند.
وی عوامل عفونی و غیرعفونی را از عوامل بروز اسهالهای حاد دانست و تصریح کرد: آلرژی نسبت به برخی غذاها از عوامل غیرعفونی اسهالهای حاد به شمار میرود که در آن بدون دخالت عوامل میکروبی ، اسهال بروز میکند. همچنین شروع یک بیماری اسهالی با التهاب روده ممکن است با اسهال حاد همراه باشد.
برخی بیماریهای داخلی مانند پرکاری تیروئید، حساسیت به برخی از داروها و حتی مصرف آنتیبیوتیکها ممکن است علائم اسهال حاد را ظاهر کند.
دکتر آلطاها با بیان این که احتمال بروز اسهال عفونی حاد در فصل گرما نسبت به نوع غیرعفونی آن شایعتر است، افزود: عوامل باکتریایی، ویروسی و انگلی از علل ایجاد اسهالهای عفونی حاد به شمار میروند.
وی با بیان این که اغلب اسهالها از نوع ویروسی است، افزود: معمولا شدت اسهالهای ویروسی و بروز علائم آن زیاد نبوده و خود محدود شونده است. این نوع اسهال ممکن است یک تا 5 روز به طول بینجامد و در اغلب موارد با تب همراه نیست. تجویز آنتیبیوتیک در درمان اسهالهای ویروسی بیتاثیر است بنابراین سعی میشود آب، مایعات و الکترولیتهای از دست رفته بدن جایگزین شود.
این فوق تخصص گوارش در توضیح اسهالهای باکتریایی گفت: ضعف حالت عمومی همراه با دلدرد، استفراغ و افزایش تعداد دفعات اجابت مزاج از علائم کلی آن است. همچنین ممکن است مدفوع با خون همراه باشد.
وی با اشاره به اسهالهای مسافرتی که معمولا از 4 تا 18 روز بعد از مسافرت بروز میکنند، افزود: در اغلب موارد باکتری و عوامل میکروبی از عوامل بروز این اسهالها بوده و از طریق غذا و آب آلوده منتقل میشوند. همچنین در بیشتر موارد نوع خاصی از میکروب ایکولای (میکروب رودهای) در بروز آن دخیل است.
هر چه تعداد میکروب انتقالیافته بیشتر باشد بیماری به صورت شدیدتری بروز میکند. آلطاها افزود: علائم اسهالهای مسافرتی ممکن است به صورت خفیف، متوسط و یا شدید بروز کند. این نوع اسهال در موارد شدید دلپیچه، تب و استفراغ را به دنبال دارد.
در اسهالهای مسافرتی خفیف نیازی به تجویز آنتیبیوتیک نداشته و خود به خود رفع میشود. در درمان این نوع اسهال باید از جایگزینهای آب، مایعات و الکترولیت استفاده شود.
وی ادامه داد: از آنجا که بیشترین عامل بروز این نوع اسهال میکروبهای رودهای هستند در اسهالهای مسافرتی شدید میتوان برای حدود 3 روز آنتیبیوتیک تجویز کرد. همچنین داروهای ضد اسهال باید طبق نظر پزشک استفاده شود. اسهالهای مسافرتی در صورتی که طولانیمدت شده و بیشتر از دو هفته به طول بینجامد بررسیهای آزمایشگاهی ضروری است.
این فوق تخصص گوارش اسهالهای وبا را نوع دیگر از انواع اسهال دانست که در صورت بروز به شکل اپیدمی در جامعه ظاهر میشود و گفت: عوامل میکروبی در بروز اسهالهای وبا دخالت دارند. این نوع اسهالها در دو نوع شدید و خفیف بروز میکند که انواع اپیدمی آن معمولا از نوع شدید است.
وی افزود: در این نوع اسهال آب زیادی همراه با موادی سفیدرنگ دفع میشود بنابراین فرد به طور شدیدی دچار کمآبی شده به نحوی که ممکن است هر یک ساعت 500 سیسی تا یک لیتر آب بدن فرد از دست برود. در صورتی که این مقدار آب از دست رفته جایگزین نشود ، احتمال مرگ وجود دارد.
بر اساس نظر پزشک درمانهای خاصی برای این نوع اسهال به کار گرفته میشود. بهطور کلی میتوان گفت حتی در کشورهای توسعهیافته اسهال پنجمین علت مرگومیر به شمار میرود.
دکتر آلطاها با اشاره به بروز اسهال در کودکان گفت: مصرف آنتیبیوتیک خودسرانه برای درمان اسهال بویژه هنگامی که اسهال با تب همراه باشد، صحیح نیست؛ چرا که هر اسهالی نیاز به آنتیبیوتیک ندارد. ممکن است به دنبال مصرف آنتیبیوتیک برای درمان اسهال کودکان سندرم همولیز تشدیدشده و بیماری خطرناکی را برای وی در پی داشته باشد.
وی با اشاره به مصرف خودسرانه داروهای ضد اسهال در درمان اسهال گفت: استفاده از داروهای ضد اسهال حرکات روده را کند کرده که ممکن است به دنبال کند شدن حرکات روده تعداد میکروبها افزایش یافته و مشکلات جدیتری را برای فرد به وجود آورد.