گرفتن مایع مغزی نخاعی، هیچ خطری ندارد
همه چیز از یک باور غلط آغاز میشود؛ باور این که اگر مایع مغزی نخاعی فرزندم را بکشند، او فلج خواهد شد یا امکان دارد مغزش عفونت کند. متاسفانه در بعضی اوقات این نگرشهای غلط به آنجا ختم میشود که والدین رضایت به انجام چنین اقدام حیاتی و اورژانسی را به پزشک برای رسیدن به نتیجه نمیدهند و پزشک نمیتواند کاری برای بیمار انجام دهد و عملا درمان غیرممکن میشود.
در داخل فضاهای مغزی و ما بین فضاهای پردههای مغز، مایعی قرار دارد که مایع مغزی نخاعی نام دارد. این مایع شباهت زیادی به آب دارد، اما محتوی مقادیری پروتئین، قند و برخی ترکیبات دیگر است. مهمترین وظیفه این مایع، حفاظت از مغز نخاع در مقابل ضربه است. در حقیقت این مایع با شناورکردن مغز و نخاع در خود ، سلامت این ارگانهای حیاتی را تضمین میکند.
اما اهمیت گرفتن مایع مغزی نخاعی یا همان LP در کشف عفونتهاست. این موضوع به اهمیت گردش سیستم مایع مغزی نخاعی برمیگردد که در عفونتهای مغز و پرههای مغز و همچنین عفونت منتشر خون بخصوص در نوزدان، این مایع دچار تغییراتی میشود که در رسیدن پزشک به علت عفونت کمک شایانی میکند. کشف این تغییرات تنها در صورتی قابل فهم است که این مایع از نظر پارامترهای آزمایشگاهی مورد تحلیل و تجزیه قرار گیرد و تنها راه دسترسی به این مایع انجام LP است.
آیا با عکسبرداری نمیتوان از ماهیت این مایع با خبر شد؟
خیر. برخی بر این عقیدهاند که با تکنیکهای پیشرفته تصویربرداری همچون MRI میتوان پی به عفونت یا ماهیت مایع مغزی نخاعی برد. اما این تصور غلطی است هماکنون تنها راه رسیدن به این مایع و پی بردن به ماهیت آن، انجام عمل LP است که در این روش با یک سوزن وارد فضای کانال نخاعی میشوند و مقادیر مختصری از این مایع را میکشند.
سوزنی که وارد فضای مذکور میشود، شخص را فلج میکند؟
این تصور صددرصد اشتباهی است. دلیلش هم به مکانیسم درست انجام LP برمیگردد بدین صورت که بیمار را به پهلو یا به حالت نشسته قرار میدهند و پس از استریل کردن دقیق محل، سوزن را به صورت آهسته وارد فضای بین مهره چهارم و پنجم کمر میکنند و چند سیسی از این مایع را میکشند. این تکنیک بدون کوچکترین خونریزی صورت میگیرد و مهمترین نکته در خصوص انجام این عمل این است که جای محل ورودی سوزن مکانی است که نخاع کمی قبل از آن به پایان رسیده است و دیگر نگرانی برای آسیب به نخاع و بروز فلجی و هرگونه آسیب دیگر وجود ندارد.
با انجام این عمل نخاع بیمار خشک میشود؟
برخی معتقدند با کشیدن مایع مغزی نخاعی نخاع خشک میشود که البته این تصور بسیار غلط است. جالب اینجاست در یک کودک، هر ساعت حدود 2515 سیسی مایع مغزی تولید میشود که با این حجم تولید بالا یک چنین عارضهای به هیچ عنوان واقعیت ندارد. طی انجام عمل LP حدود 20 سیسی مایع توسط پزشک خارج میشود و این حجم مایع بسرعت جبران میشود. از این رو والدین نباید از این نظر نگرانی خاصی
داشته باشند.
در چه بیماریای باید عمل LP را انجام داد؟
اساسا عمل LP برای هر بیماریای انجام میشود که علائمی دال بر عفونت در بدن داشته باشد. به عنوان مثال کودکی دچار تب، لرز، تهوع، استفراغ و کاهش سطح هوشیاری است و با این علائم به اورژانس مراجعه میکند. کودک بیمار بی حال به نظر میرسد یا نوزادی 2 روز پس از تولد دچار تب، ضعف، بیحالی و زردی میشود و شیر نمیخورد و یا یک پسر 18 ساله که در یک پادگان سرباز است دچار تب، لرز و درد شدید گردن و بعضا کاهش سطح هوشیاری میشود. این 3 نمونه که گفته شد، همگی علائم عفونت مغز و پرههای مغز را دارند و در اولین فرصت باید در هر 3 مورد عمل LP انجام شود. نکته مهم اینجاست که نباید وقت را در اینگونه موارد تلف کرد زیرا عفونت مننژیت که در حقیقت به عفونت مغز و پرههای مغز اطلاق میشود از جمله عفونتهایی است که باید هر چه سریعتر درمانهای جدی در مورد آن صورت گیرد و در این خصوص نباید حتی لحظهای درنگ کرد چون عوارض این عفونت روی مغز بسیار خطرناک است و عدم درمان بموقع میتواند عواقب خطرناکی را برای فرد در پی داشته باشد. این در حالی است که اگر والدین اجازه انجام این اقدام را به پزشک ندهند در حقیقت پزشک راهی ندارد تا به عفونت بیمار پی ببرد و در نتیجه مجاز نیست بدون آگاهی از عفونت بیمار، به وی آنتیبیوتیک قوی بدهد. از این رو اگر بیمار فرضا مننژیت داشته باشد، عملیات درمانی برای وی صورت نمیگیرد و دچار عوارض وخیم این بیماری خواهد شد.
آیا بعد از عمل، بیمار میتواند راه برود و نباید استراحت مطلق داشت باشد؟
اقدام LP معمولا اقدام بدون دردی است از این رو بعد از انجام این عمل بعد از چند دقیقه استراحت بیمار میتواند بلند شود و به فعالیت روزمره خود مشغول باشد و معمولا ممنوعیتی برای انجام فعالیت ندارد، اما اگر بیمار احساس درد شدیدی در ناحیه انجام LP دارد یا دچار خونریزی در ناحیه مذکور شد، باید فعالیت نکند و با پزشک خود در این زمینه مشورت داشته باشد.
اما آنچه که در تجربیات پزشکی ثابت شده تاکنون عارضه وخیمی از انجام این اقدام گزارش نشده است و باید این اطمینان به والدین داده شود که انجام این اقدام خارج از هرگونه عارضه
خواهد بود.
انجام این عمل سبب ناباروری در بیمار میشود؟
متاسفانه برخی والدین بر این عقیدهاند که انجام LP با آسیب به اعصاب نواحی تحتانی بدن میتواند سبب ناباروری مخصوصا در بیمار مرد شود. لازم است اینجا قویا بگویم که هیچ ارتباطی بین LP و بروز ناتوانی جنسی وجود ندارد و هرگونه نگرانی در این زمینه بی مورد است. اساسا همانطور که پیشتر گفته شدLP در ناحیهای صورت میگیرد که چند سانتیمتر بالاتر نخاع به پایان رسیده و در حقیقت عصبی وجود ندارد که بخواهد با انجام این عمل آسیب ببیند و اینطور نیست که پزشک در اندازهگیری خود دچار اشتباه شود و ناحیهای را سوراخ کند که آنجا عصب وجود دارد. از این رو نه قدرت باروری فرد و نه هرگونه فعالیت دیگر بیمار به دنبال انجام عمل دچار آسیب و صدمه نمیشود.
آیا اگر هم عفونتی مطرح نباشد، خود این عمل میتواند مسبب عفونت مغز شود؟
عمل LP در شرایط کاملا استریل انجام میشود. همه پزشکان از اهمیت این موضوع مطلع هستند و آن را رعایت میکنند. پیش از انجام عمل LP ناحیه مذکور به صورت کاملا استریل میشود و با یک سوزن کاملا استریل این عمل را انجام میدهند. نکته مهم اینجاست که برخی گمان میکنند اگر هم عفونتی در خون وجود داشته باشد، با این حال عفونت از خون به مغز منتقل میشود. این تفکر هم اشتباه است چرا که مکانیسم انتقال عفونت از خون به مغز اینگونه نیست که با سوزن LP این عفونت بخواهد منتقل شود. پس این نگرانی هم
بیمورد است.
کیوان رضوانی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
