شباهنگ ‌در ‌جستجوی‌ موسیقی ‌ناب‌ ایرانی‌

 رضا ملکوتی که به عنوان سردبیر در این برنامه رادیویی حضور دارد، درباره برنامه شباهنگ گفت: طرح برنامه زنده «شباهنگ» پس از تصویب مقرر شد پنجشنبه هر هفته روی آنتن شبکه رادیویی تهران برود. این روال ماه‌ها ادامه داشت و در این مدت با دعوت از هنرمندان برجسته موسیقی همچون کیوان ساکت، نادر مشایخی، علیرضا افتخاری و... توانستیم به صورت تخصصی موسیقی را در دو حالت پاپ و سنتی بررسی کنیم.

وی افزود: مخاطبان با تلفن‌ها و ارسال پیام‌ها نشان دادند، راغب شنیدن چنین موضوعاتی از برنامه هستند که به صورت شفاف موضوعات مربوط به موسیقی را بررسی کند به همین دلیل زمان پخش برنامه به روزهای جمعه موکول شد.

این سردبیر با اشاره به اهداف برنامه گفت: معتقدم مخاطب نیاز دارد برخی از مسائل و موضوعات را بدون پرده و شفاف متوجه شود. به همین دلیل در هر قسمت از برنامه با حضور از میهمانان شاخص هنر موسیقی مسائلی را مطرح می‌کنیم که تاکنون کمتر به آنها پرداخته شده است.

 وی در ادامه عنوان کرد: به عنوان مثال نقد و بررسی موسیقی زیرزمینی یا موسیقی پاپ که به ابتذال کشیده شده است، از جمله طرح‌هایی بود که در این مدت آنها را پخش کردیم. زیرا مخاطبان بویژه جوانان باید به شناخت درستی از انواع موسیقی برسند و بتوانند موسیقی مناسبی را برای گوش دادن انتخاب کنند.

ملکوتی تصریح کرد: برخلاف تصورمان تعداد بی‌شماری از جوانان علاقه‌مند به موسیقی سنتی هستند، اما ما به این دلیل که همیشه تصور می‌کنیم جوانان پاپ دوست دارند با برخی از رفتارهای افراطی خود به صورت ناخودآگاه آنها را به سمت موسیقی پاپ گرایش می‌دهیم. در صورتی که می‌توانیم با تهیه تعداد زیادی از برنامه‌های تخصصی موسیقی، جوانان را به سمت موسیقی سالم سوق دهیم.

خوشبختانه یا متأسفانه تاکنون رادیو فقط در تهیه برنامه‌هایی در زمینه موسیقی موفق بوده که با عنوان آهنگ‌های درخواستی پخش می‌شوند؛ اما واقعیت این است که این نوع برنامه‌ها بدون هیچ مانعی آهنگ مورد نظر را پخش می‌کنند در صورتی که باید این‌گونه برنامه‌ها ضوابط مشخصی در تهیه و پخش داشته باشند در غیر این صورت هنر موسیقی و ارزش‌های آن نابود می‌شوند.

ملکوتی با اشاره به شناخت برنامه ساز از نیازهای مخاطب اظهار کرد: شناخت از نیازهای مخاطب از جمله شاخصه‌هایی است که برنامه ساز پیش از تهیه برنامه باید به آن توجه داشته باشد. زیرا اگر برنامه‌ای بر اساس نیازهای مخاطب تهیه و تولید نشود، آن برنامه دوام نخواهد آورد، تجربه نشان داده است مخاطبان امروز رادیو به برنامه‌هایی که قالب میزگرد دارند بیشتر توجه نشان می‌دهد چون این برنامه‌ها می‌توانند به او اطلاعات کافی بدهند و برعلم او بیفزایند.

ساختار شکنی از جمله ویژگی‌هایی است که این روزها در بسیاری از برنامه‌ها و شبکه‌های رادیویی شاهد آن هستیم که البته برخی از این ساختار شکنی‌ها لطمات جبران‌ناپذیری به فرهنگ و ادب کشور زده‌اند و برخی دیگر از آنها تا حدودی توانسته‌اند در همراهی با مخاطب موثر باشند. در واقع ساختارشکنی باید برمبنای اصول و منطق باشد، به گونه‌ای که به ساختار اصلی برنامه لطمه‌ای وارد نکند. ملکوتی با اشاره به شکستن برخی از ساختار‌ها و قالب‌ها در برنامه شباهنگ گفت: در برنامه‌های موسیقایی که به صورت زنده از رادیو پخش می‌شوند کمتر دیده شده که خواننده به همراه آهنگساز به اجرای زنده موسیقی بپردازد، اما ما تلاش می‌کنیم این نوع از موسیقی را در برنامه شباهنگ تجربه کنیم به همین دلیل در برنامه 2 هفته پیش، خادم، خواننده موسیقی پاپ به همراه آهنگسازش در برنامه حضور پیدا کرد و دقایقی را به اجرای موسیقی به صورت زنده پرداخت.

این سردبیر با اشاره به این نکته که میهمانان برنامه با توجه به نظر مخاطبان تعیین می‌شوند و به هیچ عنوان در انتخاب آنها سلیقه اعمال نمی‌شود، گفت: حدود 70 درصد میهمانان برنامه در حوزه موسیقی سنتی فعال هستند و این انتخاب هم به این دلیل است که مخاطبان برنامه به موسیقی سنتی بیشتر علاقه‌مند هستند.

هر برنامه رادیویی با اجرای گوینده به منصه ظهور می‌رسد زیرا گوینده با صدای گرم و دلنشین خود می‌تواند مخاطبان را جذب برنامه کند، اما در خصوص برنامه‌های تخصصی تنها صدا نمی‌تواند امکان جذب مخاطب را فراهم کند، بلکه نیازمند سطح بالای اطلاعات عمومی و آشنا بودن گوینده با حوزه موسیقی است. الهام شوقی که به عنوان گوینده در این برنامه زنده رادیویی حضور دارد تا به امروز با اجرای برنامه‌های تخصصی همچون موج مجهول، ویژه برنامه‌های جشنواره فجر، خانه کتاب و خط سوم ثابت کرده که اگر دانشش به اندازه مهمان برنامه نباشد، کمتر از او هم نیست چرا که این گوینده با پیگیری موضوعات و پرسش و پاسخ‌هایی که به کمک جواد بشارتی، کارشناس برنامه انجام می‌دهد سعی می‌کند سطح تخصصی برنامه را حفظ کند.

وی در ادامه گفت: عباراتی که یک گوینده دراین گونه برنامه‌ها ادا می‌کند باید آهنگ خاصی داشته باشد تا آرامش مخاطبی را که به هنرموسیقی علاقه‌مند است را به هم نزند.

شوقی با اشاره به این نکته که مخاطبان برنامه‌های موسیقایی با مخاطبان برنامه‌های عادی تفاوت دارند، یادآور شد: به همین دلیل تلاش می‌کنم واژه‌ها را درست تلفظ کنم تا اشتباهی در ادا کردن اصطلاحات موسیقی صورت نگیرد و تخصصی بودن برنامه زیر سوال نرود.

 این گوینده با اشاره به تأثیر لحن گوینده در جذب مخاطب گفت: لحن گوینده تاثیر بسزایی در نوع ارتباط مخاطب با برنامه دارد، زیرا اگر گوینده در برنامه‌های موسیقایی از لحن مناسب استفاده نکند، به‌طور یقین مخاطب خود را از دست خواهد داد.

این گوینده در ادامه خاطرنشان کرد: از سوال پرسیدن هیچ واهمه‌ای ندارم چون معتقدم ندانستن عیب است نه پرسیدن. به همین دلیل تا کلمه‌ای برایم ملموس نباشد و معنایش را ندانم امکان ندارد که از آن کلمه بگذرم. به عنوان مثال اگر میهمان برنامه واژه‌ای را به زبان خارجی تلفظ کند، بلافاصله معنای فارسی آن را جویا می‌شوم.

 عموم مخاطبان برایمان اهمیت دارند

در برنامه رادیویی شباهنگ، موضوعاتی طرح و بررسی می‌شود که تا به امروز کمتر برنامه‌سازی تمایل به طرح آنها داشته است. نقد موسیقی پاپ زیرزمینی، به هرز رفتن برخی از موسیقیدان‌هایی که در حوزه پاپ فعالیت می‌کنند و موضوعاتی شبیه به این در برنامه شباهنگ طرح و بررسی می‌شود.

رضا قربانی که تهیه‌کنندگی برنامه شباهنگ را به عهده دارد، درباره این برنامه گفت: تشکیل جلسات مکرر با متخصصان حوزه رادیو و تحقیق درباره موضوعاتی که قرار است در برنامه عنوان شوند، از جمله کارهایی است که تلاش می‌کنیم به صورت مدام در تهیه این برنامه آنها را ادامه دهیم.

این تهیه‌کننده گفت: قبل از حضور مهمان در برنامه با او جلسه مشترکی را تشکیل می‌دهیم تا در رابطه با موضوعات برنامه با او مشورت کنیم و به نقاط مشترکی برسیم. وی ادامه داد: موضوعاتی که در شباهنگ مطرح می‌شد، از جمله موضوعاتی است که برای مخاطب تازگی دارد و به دور از کلیشه است. تا به امروز یاد ندارم در میزگرد یا جلسه‌ای درباره موسیقی پاپ زیرزمینی و حتی خود موسیقی پاپ به صورت شفاف صحبت شده باشد.

به هرحال برنامه‌های تخصصی همچون شباهنگ نیاز به متخصص یا کارشناسی دارد که مسیر تولید موضوعات برنامه را مشخص کند. جواد بشارتی که به عنوان کارشناس  مجری در برنامه رادیویی شباهنگ حضور دارد در باره این برنامه اظهار کرد: هر برنامه‌ای نیاز به کارشناس دارد، مشروط بر این که کارشناسی که به برنامه دعوت می‌شود از دانش کافی برخوردار باشد؛ اما متاسفانه این روزها کارشناسان موسیقی از دانش چندانی بهره‌مند نیستند.

وی افزود: تعریف درستی از کارشناس در حوزه موسیقی نداریم. گاهی اوقات در برنامه‌ها از کارشناسانی به برنامه‌های موسیقایی دعوت می‌شود که مدرک تحصیلی‌شان بیشتر از دیپلم نیست و صرفا به دلیل این که چند سالی در رشته‌ای از موسیقی فعالیت کرده‌اند به برنامه دعوت می‌شوند.

بشارتی خاطرنشان کرد: در برنامه شباهنگ تلاش می‌کنیم، سطح موضوعاتی که در برنامه مطرح می‌شود فقط مختص مخاطب خاص نباشد و عموم مخاطبان بتوانند از آن استفاده کنند و شنونده آن باشند.

با تمام این تفاسیر، در کنار برنامه‌هایی چون شباهنگ که تلاش بسیاری در زمینه شناساندن موسیقی ناب ایرانی یا موسیقی سنتی می‌کنند، تا زمانی که همه نهادهای هنری و تلویزیون نخواهند قدمی در این زمینه بردارند هیچ اتفاقی در این عرصه رخ نخواهد داد. رسانه‌ای همچون تلویزیون که سهم زیادی در هدفمندی و ذائقه‌سازی مخاطبان ایرانی دارد، می‌تواند با تولید و پخش برنامه‌های خوب موسیقایی مخاطبان میلیونی خود را با موسیقی سالم بیشتر آشنا کند.

شباهنگ از دیدگاه کارشناس موسیقی 

 امروزه رادیو موقعیت خود به عنوان رسانه فعال، پرمخاطب و پردامنه را از دست داده است؛ زیرا باید با سیستم‌های جدید ارتباطی همچون ماهواره، اینترنت و... رقابت کند. تا پیش از این اتفاق طبیعی بود که رادیو پرمخاطب‌ترین و قوی‌ترین رسانه باشد؛ اما در سال‌های اخیر به دلیل ورود سیستم‌های جدید، موقعیت این رسانه تغییر کرده است. امروز رادیو کارکرد خود را تغییر داده و به سمت تخصصی شدن پیش می‌رود.

در این شرایط رادیو در صورتی می‌تواند در تهیه برنامه‌های تخصصی موفق باشد که در وهله اول با کلاس درس و دانشگاه و میزگرد اشتباه گرفته نشود و بیشتر کار اطلاع‌رسانی آن حوزه را انجام دهد.

درحال حاضر هیچ اطلاع‌رسانی‌ای از پخش برنامه موسیقایی شباهنگ در سطح کشور نمی‌شود و کمتر مخاطبی از پخش این برنامه اطلاع کافی دارند، در صورتی که این نوع برنامه سازی در جذب مخاطب بسیار مهم است چون گفتمان در برنامه‌های تخصصی باید کوتاه شود؛ اما در شباهنگ این اتفاق نمی‌افتد و بعضا شاهد پرسش و پاسخ‌های 10 دقیقه‌ای هستیم که در این صورت ممکن است مخاطب احساس خستگی کند.

درعین حال که موضوع برنامه تخصصی است، اما هر رسانه‌ای ظرفیت خاص خود را دارد و باید با توجه به ظرفیت و موقعیت رسانه‌ای اش در جهان امروز برنامه‌ریزی کرد.