آموزش ضمن خدمت و اثربخشی آن در آموزش و پرورش
وقتی سخن از نقش سازنده معلم در ارتباط با فرآیند یاددهی یادگیری به میان میآید، از سویی به دلیل واضح ارج و اهمیت آن بدیهی به نظر میرسد ولی از دیگر سو، به دلیل وضع فعلی نظام آموزش و پرورش که در آن معلم به عنوان انتقالدهنده علم نگریسته میشود و این باور حتی بوسیله خود معلمان نیز به گونهای پذیرفته شده است، تجزیه و تحلیل آموزشهای ضمن خدمت با توجه به روند رو به رشد و توسعه جامعه امروزی بسیار مهم و ضروری به نظر میرسد.
زیرا نقش معلم به عنوان کلید اصلی امر آموزش بر همه مسلم و محرز شناخته شده است. معلم از محیط و دیگران تاثیر میپذیرد و تاثیر متقابل بر دیگران میگذارد که این تاثیرپذیری بر عملکرد آموزشی وی موثر واقع میشود که بعضی از این عوامل مربوط به تقاضای محیطی و یا محرومیت خارجی و برخی مربوط به عوامل درونی و محرومیت داخلی هستند. لذا در این مقوله سعی شده است میزان و معیار اثرگذاری آموزشهای حینکار بر قابلیتهای دروندادی و بروندادی نظام آموزش و پرورش تبیین شود.
ارزشی که سازمانها و موسسات به نتایج ناشی از آموزش ضمن خدمت کارکنان مینهند، با توجه به اهمیتی است که نقش این آموزش در پیشبرد اهداف داراست. مفهوم آموزش ضمن خدمت صرفا در تجدید و بازآموزی آگاهیها یا پیشرفتهای حاصل در حوزه خاص نیست، بلکه از سویی موجب توسعه بینش و جهانبینی معلم و گسترش رابطه او با محیط آموزشی و تغییراتی که در آن صورت میگیرد، میشود و از سویی دیگر، ترمیم ضعفها و کمبودهای نظام آموزشی و آگاهیها و تخصصهای فن معلمی را موجب میگردد. از طریق آموزشهای ضمن خدمت میتوان با به روزآوری اطلاعات و دانشها و کسب مهارتها و تخصصهای ضروری به منظور سهولت انجام کار و تامین رضایت خاطر معلمان و فراهمآوردن زمینه ارتقای گروه شغلی آنها، ایجاد عادات مطالعه و پژوهش، آشنایی با روشهای جدید تدریس و غیره اقدام کرد.
آموزشهای ضمنخدمت میتواند وسیلهای برای ایجاد سازگاری در معلم با مجموع شرایط محیط آموزشی، فضای اداری و وظایف محوله و ترمیم ضعفها و کمبودهای ناشی از تعلیم و تربیت و محیط خانواده و مدرسه باشد. آموزش ضمن خدمت مسیری است که معلم آن را طی میکند و وسیلهای است که آن را به کار میگیرد و مورد نیاز اوست. از طریق آموزشهای ضمن خدمت میتوان در زمینه کسب صلاحیتهای علمی و اخلاقی معلمان که در نهایت به استقلال آنها منجر میشود، اطمینان حاصل کرد و موجبات تغییر در خود معلمان و جو مدرسه و زمان تدریس آنها و حتی تغییر مطالب کتابهای درسی را نیز فراهم آورد، ضمن اینکه نهتنها ضرورت آموزش ضمن خدمت و تاثیر آن در روش تدریس روز به روز بیشتر میشود، بلکه به معلمان کمک میکند به تقاضاهای تازه محیط شغلی و فرهنگی خود بهتر پاسخ گویند. اینچنین است که معلمان با شرکت کردن و بهرهمند شدن از دورههای کارآموزی پربار و ضمن تماس با افراد با تجربه و دیگر معلمان و به کمک مطالعه و تحقیق مداوم به حد خودکفایی نسبی میرسند، به طوری که میتوانند در هر موقعیت تربیتی و آموزشی خاص، برآورد وضعیت و با مراعات همه جوانب و با روشنبینی کامل، تدابیر مقتضی اتخاذ کنند و درنهایت سازمان آموزشی که به عنوان یک نهاد اجتماعی با تمامی فعل و انفعالات دنیای پیرامون خود در ارتباط نزدیک است، بر جامعه تاثیر میگذارد و از جریان و تغییر و تحولات جامعه نیز متاثر میشود.
بر این اساس، با برگزاری دورههای آموزشی ضمن خدمت مداوم:
مراحل یادگیری و آموزش به طور مداوم بهبود مییابد
امکانات شغلی، آگاهی به وظایف و مسوولیتها و تامین مهارت و تواناییهای لازم با وضعیت جدید منطبق میشود.
معلمان از دانستههای جدید در روش تدریس بهرهمند میشوند.
نقش مشاوره «نظارت و راهنمایی معلمان به منظور حل مشکلات در کلاسداری و برنامهریزی تدریس تقویت میشود».
شناخت تفاوتهای فردی میان دانشآموزان و برقراری ارتباط با آنان میسر میشود.
موجبات برقراری روابط سالم اداری و حذف یا کاهش کاغذبازیهای اداری و برقراری رابطه متقابل بین مراکز تصمیمگیری و مجریان برنامهها فراهم میآید.
سبب افزایش نظم و انضباط معلمان و برقراری انضباط از جانب آنها میشود.
موجب کنش متقابل میان معلم و دانشآموز و درنتیجه هم به آموزش بهتر معلم و هم به یادگیری بیشتر دانشآموزان کمک میکند.
ارتباط بین یاددهنده و یادگیرنده از یکسو و میان کارکنان مدرسه از سویی دیگر کیفی میشود.
شرکت معلمان در دورههای آموزشی ضمن خدمت موجب میشود آنها در برخورد با مسائل و مشکلات غیردرسی دانشآموزان نیز سعی در شناخت و جلوگیری عامل یا عوامل اساسی بروز آنها داشته باشند.
معلمان با شرکت در این دورهها حداکثر سعی و تلاش خود را به منظور رشد و ارتقای فکری و علمی دانشآموزان مبذول میدارند.
و درنهایت در این جریان معلمان به سرنوشت دانشآموزان علاقهمند میشوند و با وجدان کاری و با احساس مسوولیتی که در آنان بهوجود میآید، به انجام مسوولیت خطیر خود بیشتر همت میگمارند.
