بدن‌ ما ‌به‌ چقدر ‌امگا 3‌نیاز‌ دارد؟‌

امگا 3 در بدن به پروستا گلاندین‌ها تبدیل می‌شود و این ماده نقش مهمی در تنظیم فشار خون، انعقاد خون واکنش به مواد آلرژی‌زا، عملکرد کلیه و دستگاه گوارش و تولید انرژی دارد.

مصرف مکمل‌های غذایی حاوی امگا 3 سبب کاهش کلسترول و تری‌گلیسرید خون، کاهش فشار خون و کاهش وزن می‌شود. همچنین براساس بررسی‌های انجام شده با مصرف امگا 3 می‌توان از ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی پیشگیری کرد و دردهای مفاصل و آرتروز را کاهش داد.
با توجه به این‌که این ماده میزان جذب کلیسم را در بدن افزایش داده و زمینه مناسبی را برای رسوب کلیسم در بافت‌های استخوانی ایجاد می‌کند بنابراین در درمان پوکی استخوان نیز موثر است. ماهی‌ها سرشار از امگا 3 هستند اما علی‌رغم آگاهی از تاثیر مصرف ماهی و دیگر موجودات آبزی در بهبود وضعیت سلامت افراد جامعه، مصرف سرانه آبزیان در کشور که تنها 5 کیلو گرم است همچنان در مقایسه با استاندارد مصرف سرانه جهانی بسیار ناچیز است. اگر امگا 3 به بدن نرسد، انسان نمی‌میرد اما ثابت شده است که اگر امگا 3 مورد نیاز بدن تامین نشود، فرد به بیماری‌های زیادی مبتلا خواهد شد که متاسفانه برای اغلب این بیماری‌ها هنوز روش درمانی مناسبی ارائه نشده است و فرد در صورت ابتلا به آنها با خطر مرگ مواجه خواهد شد.

به طور کلی اسیدهای چرب در بسیاری از فرایند‌های بیوشیمیایی بدن نقش دارد، 60 درصد مغز از چربی تشکیل شده است و عملکرد صحیح مغز و سلول‌های عصبی به اسید‌های چرب وابسته است. امگا 3 نیز به عنوان یکی از اجزای اصلی ساختمان مغز، بافت‌های عصبی و شبکه چشم شناخته شده است که در عملکرد آنها نقش اساسی دارد. اگر چه بهترین منبع تامین امگا 3 مصرف ماهی است اما باید توجه داشت که روغن ماهی رادیکال‌های آزاد تولید می‌کند و به همین علت افرادی که ماهی یا روغن‌ ماهی زیادی مصرف می‌کنند باید به مقدار کافی از مواد غذایی یا مکمل‌های غذایی حاوی آنتی اکسیدان‌ها و بخصوص ویتامین‌ E استفاده کنند.

آزمایشات انجام شده بر روی گروه‌های مختلفی که مصرف امگا 3 را در برنامه غذایی روزانه خود گنجانده‌اند نشان می‌دهد که امگا 3 در درمان افسردگی نیز موثر است. بر این اساس افرادی که به‌ اندازه‌ کافی امگا 3 دریافت نمی‌کنند بیشتر مستعد افسردگی خواهند بود. این ماده همچنین از رشد سلول‌های سرطانی در بدن جلوگیری می‌کند و بنابراین محققان براساس این یافته‌ها می‌توانند داروهایی را برای جلوگیری از پیشرفت و گسترش بیماری‌های سرطانی بسازند.

بسیاری از پزشکان نیز مصرف این ماده را برای تثبیت انسولین و قند خون و جلوگیری از پیری زودرس موثر دانسته‌اند و بر این باورند که امگا 3 علاوه بر این که می‌تواند سلامت بدن را تضمین نماید در بهبود توان ذهنی و حافظه نیز بسیار تاثیرگذار است و به همین علت امگا 3 را دشمن آلزایمر معرفی کرده‌اند. مصرف این ماده به کاهش ضایعات مغزی مرتبط به آلزایمر کمک می‌کند و با جلوگیری از تجمع مواد زاید در مغز از تولید پروتئین بتا آمیلوئید در مغز ممانعت به عمل آورده و از ابتلا به‌آلزایمر جلوگیری می‌کند.

با توجه به این که امگا 3 در تکامل مغز و سیستم عصبی بدن بسیار موثر است به زنان باردار توصیه می شود مصرف این ماده را در برنامه غذایی روزانه خود مورد توجه قرار دهند. علاوه بر این محققان دریافته‌اند کودکانی که مادران آنها در دوران بارداری به طور مداوم ماهی مصرف کرده‌اند به مهارت‌‌های گفتاری و ارتباطی بهتری دست پیدا می‌کنند و نوزادانی که قبل از سن یک سالگی در هفته یک بار ماهی می‌خورند نیز از توانایی‌های گفتاری و اجتماعی بهتری در مقایسه با همسالان  خود برخوردار هستند. امگا 3 کلید هوش کودکان است و به همین دلیل در صورتی‌ که مصرف امگا 3 در دوران بارداری به اندازه کافی باشد، احتمال خطر تولد نوزاد نارس کاهش یافته و با افزایش سرعت رشد مغز جنین، توان و بهره‌ هوشی کودکان نیز افزایش می‌یابد.

کودک تا پیش از تولد، اسید چرب امگا 3 مورد نیاز خود را از بدن مادر تامین می‌کند و پس از تولد نیز با تغذیه از شیر مادر به این ماده دسترسی دارد. گنجاندن مواد غذایی حاوی امگا 3 در برنامه غذایی کودک پس از پایان دوره شیرخوارگی در پیشگیری از بروز بیماری در کودکان موثر است. با توجه به این‌که در کودکان، بدن از وضعیت سلامت مناسب‌تری برخوردار است. مصرف منظم و به اندازه اسید چرب امگا 3 در دوران جنینی و کودکی از بدن در برابر بیماری‌های مزمن مانند آسم و آلرژی، بیش فعالی و پرخاشگری محافظت می‌کند.اما یکی از مهم‌ترین مواردی که در مورد مصرف امگا 3 حائز اهمیت است مقدار مصرف و همچنین آگاهی از عوارض جانبی مصرف این دارو است. اگر چه امگا 3 از بدن در برابر بسیاری از بیماری‌‌ها محافظت می‌کند، اما مصرف آن برای افرادی که دچار اختلالات خونی هستند، پوستشان دچار کوفتگی و کبودشدگی می‌شود و همچنین افرادی که از داروهای آسپرین و رقیق‌کننده‌ خون استفاده می‌کنند، توصیه نمی‌شود. گفتنی است افرادی که به غذاهای دریایی حساسیت دارند، فشار خون بالا دارند و همچنین گروهی از افراد که دچار ضعف سیستم ایمنی بدن هستند نیز نباید امگا3 مصرف کنند.

بدن ما علاوه بر این که به امگا 3 نیاز دارد به اسید چرب دیگری که امگا 6 نام دارد نیز نیاز دارد. برای این که بدن بتواند از امگا 3 و امگا 6 موجود در مواد غذایی، ترکیبات مورد نیاز خود را تامین کند باید این دو ماده را به نسبت متعادل با یکدیگر دریافت کند. نسبت مناسب امگا 6 به امگا 3 می‌بایست یک به یک یا حداکثر 4 به یک باشد. این در حالی است که به علت عدم آگاهی افراد این نسبت 11 به یک تا 30 به یک برآورد شده است. مصرف مجزای هرکدام از این‌ 2 ماده سبب ایجاد مشکلاتی در بدن می‌شود زیرا اگر بدن امگا 6 بیشتری دریافت کند تنها از امگا 6 استفاده می‌کند.

از مهم‌ترین عوارض کمبود امگا 3 می‌توان به لاغری، افزایش تری گلیسیرید و فشارخون و خشکی پوست اشاره کرد و کمبود امگا 6 نیز سبب ریزش مو، تحلیل کبد، افزایش عفونت و کندی بهبود زخم‌ها در بدن می‌شود. امگا 3 خاصیت ضد انعقادی دارد اما در مقابل امگا 6 انعقاد خون را افزایش می‌دهد. مصرف مجاز اسیدهای چرب ضروری برای امگا 3، 65/0 گرم و برای امگا 6، 44/4 گرم است. اما آنچه در مصرف این‌ دو اسید چرب باید مورد توجه قرار گیرد نسبت مصرف امگا 6 به امگا 3 است.مصرف بیش از اندازه امگا 3 سبب ایجاد اختلال در سیستم گوارش و حالت تهوع می‌شود و در این حالت جذب ویتامین A، D، E و K نیز کاهش می‌یابد و در افراد مبتلا به دیابت موجب افزایش قند خون می‌شود.

وجود اسیدهای چرب امگا 3 در برنامه غذایی ضرورت دارد و دریافت مجاز روزانه برای آقایان حدود 6/1 گرم و برای خانم‌ها 1/1 گرم است. علاوه بر این کمبود امگا 3 در دوران کودکی، منجر به کاهش رشد و ضعف سیستم ایمنی و سلامت کودکان می‌شود.2 هفته قبل و 2 هفته بعد از عمل جراحی از مصرف امگا 3 خودداری کنید.

فرانک فراهانی‌