جام جم آنلاین - چربیهای ترانس موجود در برخی از این روغنها باعث افزایش کلسترول بد (LDL) و کاهش کلسترول خوب (HDL) میشوند و خطر ابتلا به بیماریهای قلبی را افزایش میدهند. اما آیا همه روغنهای گیاهی برای قلب مضر هستند؟ بررسی نوع روغن و ترکیبات آن پاسخ این پرسش را روشن میکند.
روغن نباتی چیست و چرا ممکن است برای قلب مضر باشد؟
پیش از بررسی تاثیر روغن نباتی بر قلب باید یک تفاوت مهم را در نظر گرفت. همه روغنهای گیاهی ترکیبات یکسانی ندارند.
روغنهای گیاهی مایع مانند روغن زیتون و آفتابگردان عمدتا حاوی چربیهای غیراشباع هستند و در صورت جایگزینی با چربیهای اشباع میتوانند به بهبود سلامت قلب کمک کنند.
در مقابل برخی روغنهای نباتی جامد و نیمهجامد با فرآیند هیدروژناسیون تولید میشوند. در این فرآیند ممکن است چربیهای ترانس ایجاد شوند که از عوامل خطرناک برای سلامت قلب و عروق به شمار میروند؛ بنابراین هنگام صحبت از مضرات روغن نباتی باید میان روغنهای گیاهی مایع و روغنهای جامد حاوی چربی ترانس تفاوت قائل شد.
۱- افزایش کلسترول بد با مصرف روغن نباتی هیدروژنه
یکی از مهمترین خطرات مصرف چربیهای ترانس افزایش کلسترول بد یا LDL است. بالا رفتن LDL میتواند به تجمع رسوبات چربی در دیواره رگها کمک کند.
این رسوبات بهمرور باعث تنگ شدن عروق و کاهش جریان خون میشوند. اگر این روند در عروق کرونر قلب اتفاق بیفتد احتمال ابتلا به بیماری عروق کرونر افزایش پیدا میکند.
۲- کاهش کلسترول خوب و افزایش خطر بیماری قلبی
چربیهای ترانس علاوه بر افزایش کلسترول بد میتوانند سطح کلسترول خوب یا HDL را کاهش دهند.
HDL در انتقال کلسترول اضافی از بافتها به کبد نقش دارد. کاهش سطح این کلسترول در کنار افزایش LDL میتواند وضعیت نامطلوبتری برای سلامت عروق ایجاد کند.
ترکیب این دو تغییر از دلایل اصلی نگرانی متخصصان تغذیه درباره مصرف چربیهای ترانس است.
۳- افزایش خطر گرفتگی عروق و سکته قلبی
مصرف مداوم چربیهای ترانس میتواند احتمال ابتلا به بیماری عروق کرونر را افزایش دهد. وقتی کلسترول بد در دیواره رگها تجمع پیدا میکند پلاکهای چربی شکل میگیرند و مسیر عبور خون بهتدریج محدود میشود.
اگر یکی از این پلاکها پاره شود ممکن است لخته خون تشکیل شود و جریان خون به عضله قلب را مسدود کند. انسداد عروق کرونر یکی از دلایل اصلی بروز سکته قلبی است.
سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که مصرف چربی ترانس صنعتی با افزایش خطر مرگ ناشی از بیماری عروق کرونر ارتباط دارد. برآورد این سازمان حاکی از آن است که مصرف این نوع چربی سالانه با بیش از ۲۷۸ هزار مرگ در جهان ارتباط دارد.
۴-تاثیر روغنهای حاوی چربی ترانس بر التهاب بدن
برخی پژوهشها ارتباط میان مصرف چربیهای ترانس و افزایش التهاب در بدن را مطرح کردهاند. التهاب مزمن میتواند در کنار عواملی مانند کلسترول بالا و فشار خون نامناسب به سلامت عروق آسیب برساند.
چربیهای ترانس همچنین ممکن است عملکرد طبیعی لایه داخلی رگها را مختل کنند. این لایه در تنظیم جریان خون و حفظ سلامت عروق نقش مهمی دارد.
۵- افزایش احتمال ابتلا به بیماریهای قلبی در بلندمدت
مصرف مداوم روغنهای حاوی چربی ترانس میتواند در طول زمان خطر بیماریهای قلبی و عروقی را افزایش دهد. این خطر بهخصوص زمانی بیشتر میشود که رژیم غذایی فرد سرشار از غذاهای سرخشده، محصولات صنعتی و خوراکیهای فرآوریشده باشد.
سازمان جهانی بهداشت در گزارش خود اعلام کرده است که دریافت بالای چربی ترانس با افزایش ۲۱ درصدی خطر ابتلا به بیماری عروق کرونر و افزایش ۲۸ درصدی مرگ ناشی از این بیماری ارتباط دارد.
این آمار اهمیت کاهش مصرف چربیهای ترانس را در برنامه غذایی روزانه نشان میدهد.
۶- آیا روغن نباتی مایع هم برای قلب مضر است؟
پاسخ این پرسش منفی است. نمیتوان تمام روغنهای گیاهی را در یک گروه قرار داد.
روغنهایی مانند زیتون، کانولا، آفتابگردان، سویا و ذرت در صورت داشتن ترکیب مناسب اسیدهای چرب میتوانند انتخاب بهتری برای سلامت قلب باشند.
انجمن قلب آمریکا توصیه میکند چربیهای اشباع و ترانس با چربیهای غیراشباع جایگزین شوند. این تغییر غذایی میتواند به کاهش کلسترول بد و پایین آمدن خطر بیماریهای قلبی کمک کند؛ بنابراین مصرف متعادل روغن گیاهی مایع با ترکیب مناسب چربیهای غیراشباع با مصرف روغن نباتی جامد و هیدروژنه تفاوت اساسی دارد.
۷- چگونه روغن نباتی مضر را تشخیص دهیم؟
برای انتخاب روغن مناسب باید به ترکیبات درجشده روی بستهبندی توجه کنید.
* عبارت روغن هیدروژنه یا نیمههیدروژنه را در فهرست ترکیبات بررسی کنید.
* محصولاتی را که دارای چربی ترانس هستند تا حد امکان از برنامه غذایی حذف کنید.
*به میزان چربی اشباع درجشده روی برچسب تغذیهای توجه داشته باشید.
* مصرف غذاهای سرخشده صنعتی و شیرینیها و بیسکویتهای حاوی روغن هیدروژنه را کاهش دهید.
* برای پختوپز روزانه از روغنهای مایع غیراشباع مانند روغن زیتون و کانولا استفاده کنید.
۸- بهترین جایگزین روغن نباتی برای سلامت قلب چیست؟
برای محافظت از قلب بهتر است به جای روغنهای جامد حاوی چربی ترانس از روغنهای گیاهی مایع با چربی غیراشباع استفاده شود.
• روغن زیتون: سرشار از چربیهای تکغیراشباع است و انتخاب مناسبی برای رژیم غذایی سالم محسوب میشود.
• روغن کانولا: دارای چربیهای غیراشباع و مقدار کمی چربی اشباع است.
• روغن آفتابگردان: منبع چربیهای چندغیراشباع است.
• روغن سویا: حاوی اسیدهای چرب غیراشباع است و میتواند جایگزین مناسبی برای چربیهای جامد باشد.
البته حتی روغنهای سالم نیز کالری بالایی دارند و مصرف آنها باید متناسب با نیاز بدن باشد.