پزشکان قانونی؛ رمزگشایان خاموش پرونده‌های جنایی

پزشکی قانونی
عصر یکی از روزهای پاییزی، نیم ساعت زودتر از زمان قرار به ساختمان معاینات بالینی پزشکی قانونی در خیابان بهشت، ابتدای کوچه معراج‌الشهدا رسیدیم. سالن انتظار شلوغ بود و پیدا کردن صندلی خالی به‌سختی امکان داشت. چهره‌های کبود و ورم‌کرده، دست‌ها و پاهای آتل‌بندی‌شده و گچ‌گرفته، وجه مشترک بیشتر مراجعه‌کنندگان بود‌؛ افرادی که اغلب در تصادف یا نزاع آسیب دیده و تعدادی نیز قربانی خشونت خانگی شده بودند. در میان مراجعان، مردان سهم قابل‌توجهی داشتند. با تعدادی از مراجعه‌کنندگان و کارکنان هم‌صحبت می‌شدیم. پزشکی قانونی فقط محلی برای ثبت کبودی‌ها، جراحت‌ها و آثار ضرب‌وجرح نیست‌؛ اینجا تخصص پزشکان می‌تواند به بازویی قدرتمند برای کشف حقیقت در پرونده‌های قضایی تبدیل شود. تشخیص منشأ یک شکستگی، بررسی الگوی جراحات، شناسایی آثار خشونت و تطبیق شواهد جسمی با اظهارات شاکی و متهم، همگی به دانش و تجربه‌ای نیاز دارند که گاهی مسیر یک پرونده را به‌کلی تغییر می‌دهد. در این میان، نگاه دقیق و تخصصی پزشک قانونی می‌تواند ادعایی دروغین را برملا کند، صحنه‌سازی برای دریافت دیه را ناکام بگذارد یا مانع محکومیت فردی بی‌گناه شود. گاهی گره یک پرونده نه در بازجویی‌ها و نه در اظهارات طرفین، بلکه در نشانه‌ای کوچک روی بدن افراد پنهان شده‌؛ نشانه‌ای که تنها چشم یک متخصص قادر به تشخیص و تفسیر آن است. نزدیک به یک ساعت منتظر ماندیم تا معاینه تمام شود و سرانجام وارد اتاق دکتر غلامعلی جعفری، متخصص پزشکی قانونی کشور شدیم. او با خوشرویی از ما استقبال کرد و خستگی در چهره‌اش دیده نمی‌شد اما در جریان گفت‌وگو متوجه شدیم که با وجود درد شدید معده، تمام روز بیماران را معاینه کرده و حالا نیز مقابل دوربین جام‌جم نشسته است. 
کد خبر: ۱۵۷۵۴۷۲
نویسنده محمد غمخوار | دبیر گروه حوادث
 
دکتر جعفری، با بیش از سه دهه فعالیت حرفه‌ای، پرونده‌های متعددی را بررسی کرده که هرکدام ابعاد متفاوتی از اهمیت این تخصص در کشف حقیقت را نشان می‌دهند‌؛ از خشونت‌های خانگی و کودک‌آزاری گرفته تا ادعاهای دروغین درباره صدمات بدنی، صحنه‌سازی برای دریافت دیه و پرونده‌هایی که متهم برای فرار از مجازات، مدعی جنون هنگام ارتکاب جرم شده است. او از تجربه‌های خود می‌گوید و تأکید می‌کند پزشکی قانونی جایی است که دانش، تجربه و نگاه موشکافانه پزشکان می‌تواند گره از پرونده‌های پیچیده باز کند و راه سوءاستفاده مجرمان را ببندد. روایت‌های او در عین حال یادآور این واقعیت است که بسیاری از حوادثی که زندگی افراد و خانواده‌ها را دگرگون می‌کنند، از اختلافی ساده و واکنشی کنترل‌نشده آغاز می‌شوند‌؛ اتفاقی که گاهی با مهار خشم و پرهیز از تصمیم‌های لحظه‌ای می‌توان مانع رسیدن آن به دادگاه و سرنوشتی جبران‌ناپذیر شد. 
پزشکان قانونی؛ رمزگشایان خاموش پرونده‌های جنایی


   در یک‌‌سال گذشته، میان مراجعه‌کنندگان پزشکی قانونی با چه نوع آسیب‌هایی بیشتر مواجه بوده‌اید؟ آیا در برخی جرائم یا صدمات، روند افزایشی مشخصی مشاهده کرده‌اید؟
در بخش معاینات، دو گروه اصلی از مراجعه‌کنندگان داریم‌؛ افرادی که بر اثر تصادفات آسیب دیده‌اند و کسانی که در درگیری‌های عمدی یا نزاع مصدوم شده‌اند. البته موضوعات دیگری هم مطرح می‌شود اما بخش عمده مراجعات مربوط به همین دو گروه است. با توجه به تغییراتی که در قوانین مربوط به تصادفات ایجاد شده، ممکن است در آینده سهم پرونده‌های نزاع در مراجعات بیشتر شود. در یک‌سال اخیر، مورد خاصی که نشان‌دهنده افزایش چشمگیر یک نوع صدمه باشد، مشاهده نکرده‌ام و عمده موارد در محدوده معمول سال‌های گذشته بوده است. درگیری‌های خانوادگی و زناشویی، خشونت‌های خیابانی و اختلاف‌هایی که بر سر مسائل ساده‌ای مانند جای پارک خودرو شکل می‌گیرند، همچنان وجود دارند. گاهی اختلافی کوچک به درگیری فیزیکی منجر می‌شود و حتی در مواردی، این درگیری‌ها پایان تلخی پیدا می‌کنند. کودک‌آزاری نیز از موضوعاتی است که با آن مواجه می‌شویم اما در مجموع، تغییر چشمگیری در آمار این موارد ندیده‌ام. البته کم بودن تعداد مراجعات به معنای کم‌اهمیت بودن این آسیب‌ها نیست. 
 اخیرا این ادعا مطرح‌شده که خشونت علیه مردان در خانواده افزایش یافته است. آیا پرونده‌های شما چنین روندی را تأیید می‌کنند؟
این‌طور نیست که مردان در سال‌های گذشته قربانی خشونت خانگی نبوده باشند. ما از قبل هم مردانی داشته‌ایم که مورد ضرب‌وشتم قرار گرفته‌اند‌؛ حتی ممکن است تعداد این افراد بیشتر از چیزی باشد که تصور می‌شود. مسأله این است که برخی مردان به‌دلیل غرور یا ملاحظات شخصی، حتی پس از تحمل ضرب‌وشتم حاضر به شکایت نیستند. زنان نیز به دلایل مختلف اجتماعی، عاطفی یا قانونی ممکن است بیشتر برای پیگیری مراجعه کنند. بنابراین تعداد مراجعان به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که کدام گروه بیشتر قربانی خشونت شده است. ما در پرونده‌ها با هر دو گروه مواجه می‌شویم و نمی‌توان صرفا براساس تعداد افرادی که برای معاینه مراجعه می‌کنند، درباره میزان واقعی خشونت علیه زنان یا مردان نتیجه‌گیری کرد. 
 نقش پزشکی قانونی در بررسی پرونده‌های نزاع دقیقا چیست؟ آیا کار به ثبت جراحت‌ها و کبودی‌ها محدود می‌شود؟
خیر‌؛ پزشکی قانونی صرفا محل ثبت چند کبودی و خراشیدگی نیست. یکی از وظایف مهم ما این است که منشأ صدمات را تا حد امکان مشخص کنیم و میان آسیب‌های ناشی از درگیری، خودزنی، حادثه، صدمات قدیمی یا آسیب‌های ناشی از فعالیت‌های روزمره تفاوت بگذاریم. برای مثال، ممکن است فردی کبودی قدیمی داشته باشد اما بخواهد آن را به‌عنوان آسیب ناشی از نزاعی تازه مطرح کند. یا زخمی که بر اثر افتادن روی زمین ایجاد شده، به‌عنوان جراحت ناشی از درگیری معرفی شود. این تفاوت‌ها از نظر قضایی اهمیت زیادی دارند. ما انواع کبودی و آثار ناشی از برخورد با اجسام مختلف را بررسی می‌کنیم‌؛ از آثار انگشت و چوب گرفته تا میله و زنجیر. وظیفه ما این است که یافته‌های پزشکی را دقیق بررسی و نتیجه را به مرجع قضایی اعلام کنیم تا قاضی بتواند با اطلاعات تخصصی‌تر درباره پرونده تصمیم بگیرد. 
ما هنگام وقوع درگیری حضور نداشته‌ایم اما باید از روی صدمات، شرح ماجرا و شواهد موجود، سازگاری آسیب‌ها با روایت مطرح‌شده را بررسی کنیم. اگر این تفکیک به‌درستی انجام نشود، ممکن است حق یکی از طرفین، چه ‌فرد آسیب‌دیده و چه متهم به ضرب‌وشتم، پایمال شود. 
 در پرونده‌های تجاوز، زمان مراجعه قربانی به پزشکی قانونی چقدر اهمیت دارد؟
زمان در این پرونده‌ها بسیار مهم است. فردی که مورد تجاوز قرار گرفته، بهتر است در اسرع وقت به مرجع قضایی یا کلانتری مراجعه کند و برای معاینه به پزشکی قانونی معرفی شود. حتی اگر ‌فرد در لحظه مراجعه نامه معرفی نداشته باشد، در شرایطی که موضوع نیازمند اقدام فوری باشد، معاینه را انجام می‌دهیم‌؛ زیرا تأخیر ممکن است باعث از بین رفتن بخشی از شواهد شود. 
    آیا فعالیت پزشکی قانونی به پرونده‌های نزاع، تصادف و مرگ محدود است؟
خیر‌؛ حوزه فعالیت پزشکی قانونی بسیار گسترده است. علاوه بر معاینات مربوط به نزاع و تصادفات، موضوعاتی مانند بررسی تحمل حبس، نقص عضو و ازکارافتادگی، جراحات ناشی از گلوله در افراد زنده، فرزندخواندگی، تغییر جنسیت و کمیسیون‌های مربوط به خطاهای پزشکی نیز در حوزه‌های مختلف پزشکی قانونی مطرح می‌شوند. بخش روانپزشکی قانونی هم حوزه تخصصی گسترده‌ای است و پرونده‌هایی را بررسی می‌کند که در آنها وضعیت روانی ‌فرد در زمان وقوع جرم یا در شرایط قانونی دیگر اهمیت دارد. 
   با افزایش حضور زنان در عرصه‌های مختلف اجتماعی، آیا در میان مصدومان تصادفات نیز افزایش قابل‌وجهی در شمار زنان موتورسوار یا راننده مشاهده کرده‌اید؟
در مراجعاتی که من با آنها مواجه بوده‌ام، افزایش چشمگیری در تعداد زنان موتورسوار یا مصدومان زن ندیده‌ام. البته زنانی هستند که موتورسیکلت می‌رانند و برخی از آنها نیز برای بررسی آسیب‌های ناشی از تصادف مراجعه می‌کنند اما تعداد مراجعات به اندازه‌ای نبوده که بتوان از تغییر گسترده‌ای در این زمینه صحبت کرد. موضوع مجاز بودن یا نبودن رانندگی زنان با موتورسیکلت و شرایط قانونی آن، باید در چارچوب مقررات مربوط بررسی شود و اظهارنظر درباره آن در حوزه وظیفه تخصصی من نیست. 
   شما از پرونده‌های متعددی درباره خشونت خیابانی و تصادف‌های منجر‌ به درگیری صحبت کردید. چرا گاهی یک برخورد ساده به حادثه‌ای مرگبار تبدیل می‌شود؟
یکی از مشکلاتی که بارها در پرونده‌ها دیده‌ایم، این است که افراد هنگام رانندگی تحمل یک برخورد ساده یا اشتباه دیگران را ندارند. ممکن است راننده‌ای جلوی خودروی دیگری بپیچد، آینه‌ای به آینه دیگر برخورد کند یا خسارتی جزئی به خودرو وارد شود. گاهی افراد به جای حل موضوع از مسیر قانونی و بیمه، با توهین و درگیری واکنش نشان می‌دهند. این رفتار می‌تواند شرایط را به‌سرعت از کنترل خارج کند. پرونده‌های تلخی داشته‌ایم که در آنها یک اختلاف ساده در خیابان به قتل منجر شده است. 
پرونده مرحوم روح‌الله داداشی از نمونه‌های دردناک خشونت خیابانی است. او قهرمان پرورش اندام بود و در جریان یک مشاجره پس از برخورد رانندگی، با چاقو مورد حمله قرار گرفت و جان باخت. این ماجرا که با یک  اختلاف کلامی آغاز شده بود، پایان بسیار تلخ داشت. چنین پرونده‌هایی نشان می‌دهد که هیچ‌کس نمی‌تواند مطمئن باشد 
یک درگیری خیابانی تا کجا پیش می‌رود. گاهی یک جمله توهین‌آمیز یا واکنش عصبی، شرایطی ایجاد می‌کند که دیگر به‌آسانی قابل کنترل نیست. 
   آیا نمونه‌ای دارید که تشخیص پزشکی قانونی در سرنوشت یک پرونده تعیین‌کننده بوده باشد؟
بله‌؛ پرونده‌ای مربوط به اختلاف دو همسایه داشتم که یکی از آنها ادعا می‌کرد بر اثر ضربه جسم سخت، استخوان پنجم کف دست راستش شکسته است. این استخوان از نظر پزشکی اهمیت خاصی دارد. شکستگی آن می‌تواند بر اثر برخورد دست با جسم سخت یا اصابت جسم سخت به دست ایجاد شود. در اصطلاح پزشکی، نوعی از این شکستگی را «شکستگی بوکسور» می‌نامند که ممکن است هنگام وارد کردن مشت به جسم سخت اتفاق بیفتد. من در گزارش اولیه نوشتم که شکستگی می‌تواند با اصابت جسم سخت یا برخورد دست با جسم سخت سازگار باشد‌ اما تعیین سازوکار دقیق آسیب، به بررسی شرایط پرونده نیاز دارد. 
قاضی پرونده که متوجه اهمیت موضوع شده بود، از من خواست پرونده کیفری را به‌طور کامل بررسی کنم. با مطالعه آن مشخص شد دو نفر در پشت‌بام یک ساختمان با یکدیگر درگیر شده بودند. فردی که متهم به وارد کردن ضربه بود نیز برای بررسی معرفی شد. با توجه به شرایط پرونده و بررسی صدمات، به این نتیجه رسیدیم که شکستگی بر اثر ضربه مشت خود‌ فرد ایجاد شده و ادعای اولیه درباره اصابت جسم سخت به دست درست نیست. تصاویر رادیولوژی نیز بررسی شد و همکار باتجربه ما در بخش رادیولوژی پزشکی قانونی، نظر ما را تأیید کرد. نتیجه این بررسی در پرونده منعکس شد و متهم تبرئه شد. اگر فقط به ثبت شکستگی اکتفا می‌کردیم و سازوکار آن را بررسی نمی‌کردیم، ممکن بود فردی بی‌گناه گرفتار پرونده‌ای کیفری شود و سال‌ها برای اثبات بی‌گناهی خود تلاش کند. این نمونه نشان می‌دهد که چرا معاینه دقیق و بررسی تخصصی صدمات اهمیت زیادی دارد. 
newsQrCode
ارسال نظرات

نیازمندی ها