به گزارش خبرنگار جام جم آنلاین سیستان و بلوچستان
سیستان و بلوچستان را نمیتوان صرفاً با شاخصهای اقتصادی، محرومیتهای زیرساختی یا موقعیت جغرافیایی آن شناخت؛ این استان در کنار برخورداری از ظرفیتهای راهبردی مرزی و ساحلی، گنجینهای از فرهنگ، تاریخ، زبانها، سنتها و تجربه دیرینه همزیستی اقوام و مذاهب را در خود جای داده است؛ سرمایهای اجتماعی که میتواند در صورت شناسایی و برنامهریزی صحیح، به الگویی برای سیاستگذاری فرهنگی در سطح ملی تبدیل شود.
پیشنهاد استاندار سیستان و بلوچستان برای انتخاب این استان بهعنوان پایلوت تحول فرهنگی کشور، در یکصد و بیست و ششمین نشست شورای فرهنگ عمومی و مجمع عمومی استان، بار دیگر ضرورت توجه به ظرفیتهای فرهنگی این خطه را مطرح کرد؛ پیشنهادی که با حضور دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در زاهدان بیان شد و میتواند نقطه آغاز بحثی جدی درباره نسبت فرهنگ، توسعه و انسجام اجتماعی در استان باشد.
منصور بیجار در این نشست، وحدت و همزیستی اقوام و مذاهب، اصالت ایرانی و اسلامی، فرهنگ میهندوستی، جایگاه معتمدان و سرمایه اجتماعی مردم را از مهمترین ویژگیهای سیستان و بلوچستان برشمرد و جوان بودن جمعیت استان را فرصتی برای پیشرفت و توسعه دانست.
وحدت؛ سرمایهای فراتر از شعارهای فرهنگی
یکی از مهمترین ویژگیهای اجتماعی سیستان و بلوچستان، تجربه تاریخی زندگی مشترک اقوام و مذاهب مختلف در کنار یکدیگر است. این همزیستی در مناسبات خانوادگی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مردم ریشه دارد و ظرفیت آن را دارد که به یکی از محورهای اصلی برنامه تحول فرهنگی کشور تبدیل شود.
اشاره استاندار به شهدای اهل سنت در مجموعه انتظامی و درهمآمیختگی خون شیعه و سنی در دفاع از ایران نیز بیانگر بخشی از این پیوند اجتماعی است؛ پیوندی که نشان میدهد هویت ملی و تعلق به سرزمین، فراتر از تفاوتهای مذهبی و قومی، از عناصر مشترک جامعه استان به شمار میرود.
با این حال، تبدیل این ظرفیت به الگویی ملی نیازمند آن است که وحدت صرفاً در سطح سخنرانیها و مناسبتها باقی نماند، بلکه در سیاستهای اجرایی، توزیع فرصتها، مشارکت اجتماعی، مدیریت محلی و احترام عملی به تنوع فرهنگی نمود پیدا کند.
هویت بومی؛ حلقه مفقوده برخی برنامههای فرهنگی
یکی از محورهای مطرحشده در این نشست، ضرورت تقویت هویت بومی، توجه به زبانها و گویشهای محلی، ثبت روز ملی سیستان و بلوچستان در تقویم رسمی و معرفی استان بهعنوان پایتخت قرآنی کشور بود.
سیستان و بلوچستان از نظر تنوع فرهنگی، ادبیات شفاهی، موسیقی، پوشاک سنتی، صنایعدستی، آیینها و میراث تاریخی، ظرفیتهای گستردهای دارد که بخش قابل توجهی از آنها هنوز بهدرستی مستندسازی و معرفی نشدهاند.
زبانها و گویشهای محلی، از جمله فارسی سیستانی و زبان بلوچی، تنها ابزار ارتباطی نیستند، بلکه حامل تاریخ، حافظه جمعی، دانش بومی و تجربه زیسته نسلهای مختلف مردم این سرزمیناند.
از این منظر، تحول فرهنگی زمانی میتواند به تقویت هویت اجتماعی منجر شود که حفظ و ترویج میراث بومی را در کنار آموزش، فناوری، خلاقیت و مشارکت نسل جوان دنبال کند؛ نه اینکه فرهنگ محلی را صرفاً به برگزاری جشنوارهها و نمایشگاههای مناسبتی محدود سازد.
جوانان؛ نیروی محرکه تحول فرهنگی
جوان بودن جمعیت سیستان و بلوچستان، از دیگر ظرفیتهایی است که استاندار بر آن تأکید کرده است. این ویژگی در کنار گستردگی جغرافیایی استان و تنوع اجتماعی آن، ضرورت طراحی برنامههایی را دوچندان میکند که جوانان را از مخاطبان صرف برنامههای فرهنگی به مشارکتکنندگان و تصمیمسازان این حوزه تبدیل کند.
ایجاد فرصت برای فعالیتهای فرهنگی، هنری، رسانهای، علمی و اجتماعی، حمایت از تشکلهای مردمی و بهرهگیری از توان دانشگاهها و مراکز علمی میتواند زمینه حضور مؤثر نسل جدید را در فرایند تحول فرهنگی فراهم کند.
همچنین توجه به ظرفیت جوانان بومی در بخشهای مختلف مدیریتی، اجتماعی و امنیتی، از جمله موضوعاتی بود که استاندار در این نشست به آن اشاره کرد. وی از اخذ بیش از یکهزار و ۱۰۰ مجوز جذب در نیروی انتظامی و ورود بیش از ۶۰۰ نفر به این مجموعه خبر داد و بر پیگیری جذب نیروهای بومی در مرزبانی، ارتش و سپاه تأکید کرد.
تحول فرهنگی بدون توسعه زیرساختها کامل نمیشود
فرهنگ و توسعه دو حوزه جدا از یکدیگر نیستند. دسترسی به آموزش باکیفیت، امکانات فرهنگی، فضاهای ورزشی، کتابخانهها، مراکز هنری و فرصتهای برابر اجتماعی، بخشی از بسترهای تحقق تحول فرهنگی محسوب میشوند.
اشاره استاندار به نیاز استان به بیش از ۸ هزار و ۵۰۰ کلاس درس، انعقاد قرارداد برای احداث حدود ۶ هزار کلاس و بهرهبرداری از بیش از ۲ هزار و ۴۰۰ کلاس، نشاندهنده اهمیت زیرساخت آموزشی در برنامههای توسعهای استان است.
مشارکت خیران در ساخت نیمی از کلاسهای به بهرهبرداری رسیده نیز بیانگر نقش سرمایه اجتماعی و مشارکت مردمی در پیشبرد برنامههای توسعهای است؛ ظرفیتی که میتوان آن را در سایر حوزههای فرهنگی و اجتماعی نیز تقویت کرد.
از سوی دیگر، شکلگیری قرارگاه فرهنگی با هدف کاهش موازیکاری دستگاهها، اقدامی در مسیر هماهنگی فعالیتهای فرهنگی است؛ اما اثربخشی چنین ساختاری به تقسیم وظایف روشن، تعیین شاخصهای ارزیابی، پاسخگویی دستگاهها و مشارکت واقعی نهادهای مردمی وابسته است.
از پیشنهاد پایلوت تا تدوین نقشه راه تحول فرهنگی
انتخاب سیستان و بلوچستان بهعنوان پایلوت تحول فرهنگی کشور، زمانی میتواند به نتیجه ملموس برسد که از مرحله طرح پیشنهاد فراتر رود و به برنامهای مشخص با اهداف، زمانبندی و شاخصهای قابل ارزیابی تبدیل شود.
در این مسیر، چند محور میتواند در تدوین نقشه راه تحول فرهنگی استان مورد توجه قرار گیرد:
نخست، شناسایی و مستندسازی میراث فرهنگی، زبانها، گویشها و سنتهای بومی با مشارکت پژوهشگران و فعالان فرهنگی منطقه.
دوم، تقویت مشارکت جوانان، بانوان، دانشگاهیان، هنرمندان، رسانهها، علما، معتمدان و تشکلهای مردمی در تصمیمسازی و اجرای برنامهها.
سوم، گسترش عدالت فرهنگی و فراهمکردن دسترسی برابر شهروندان شهرها و روستاهای دورافتاده به امکانات و خدمات فرهنگی.
چهارم، تقویت دیپلماسی فرهنگی با کشورهای همسایه و استفاده از پیوندهای تاریخی، زبانی و اجتماعی منطقه برای توسعه تعاملات فرهنگی؛ موضوعی که استاندار نیز با اشاره به همکاریهای دانشگاهی و بورسیه دانشجویان پاکستانی به آن پرداخت.
پنجم، ارزیابی مستمر نتایج برنامهها و سنجش میزان اثرگذاری آنها بر انسجام اجتماعی، تقویت هویت بومی و افزایش مشارکت عمومی.
سیستان و بلوچستان؛ فرصتی برای بازنگری در نگاه به تنوع فرهنگی
پیشنهاد استاندار برای انتخاب سیستان و بلوچستان بهعنوان پایلوت تحول فرهنگی، فراتر از یک عنوان اداری، میتواند فرصتی برای توجه جدیتر به نقش تنوع فرهنگی در توسعه ملی باشد.
این استان ظرفیت آن را دارد که تجربه همزیستی اقوام و مذاهب، مشارکت اجتماعی، حفظ سنتهای بومی و پیوند هویت محلی با هویت ملی را در قالب یک الگوی اجرایی معرفی کند؛ الگویی که نه بر یکسانسازی فرهنگی، بلکه بر احترام به تفاوتها و تقویت اشتراکات استوار باشد.
با این حال، موفقیت چنین طرحی به میزان حمایت ملی، تخصیص منابع، مشارکت واقعی مردم و استمرار برنامهها وابسته است. اگر قرار است سیستان و بلوچستان به پایلوت تحول فرهنگی کشور تبدیل شود، باید سهم مردم استان در طراحی و اجرای این تحول به رسمیت شناخته شود.
در نهایت، تحول فرهنگی در این استان زمانی معنا پیدا میکند که فرهنگ غنی آن از یک ظرفیت توصیفشده در گزارشها به سرمایهای زنده برای آموزش، اشتغال، خلاقیت، همبستگی اجتماعی و توسعه پایدار تبدیل شود؛ مسیری که میتواند هم به تقویت هویت سیستان و بلوچستان کمک کند و هم تجربهای قابل بررسی برای دیگر مناطق ایران فراهم آورد.
اولین واکنشها به تازهترین انیمیشن دیزنی: