برنامه شبکه دو با رویکردی بازی‌محور نوجوانان را با ادبیات ایران آشتی می‌دهد

جام جم آنلاین: نشست خبری برنامه «دونقطه» یکی از متفاوت‌ترین نشست‌ها در نوع خود است. زبان متفاوت برگزارکنندگان، عامل اصلی این تفاوت چشمگیر است؛ زبانی که کاملا به گفتار نوجوانان نزدیکی دارد. حضور لحن و ادبیات نوجوانانه نه‌تنها در گفتار و نحوه معرفی مجری برنامه، بلکه در متن‌ها و شیوه اطلاع‌رسانی نیز به چشم می‌خورد. مجری با زبان «نسل زد» می‌گوید اینجا جمع شده‌ایم تا نه درباره برنامه دونقطه، بلکه درباره اهمیت زبان فارسی صحبت کنیم. او مراقب است کلمه خارجی از دهانش بیرون نپرد، اما وقتی واژه تیم را به کار می‌برد، یکی از حاضران با صدای بلند تذکر می‌دهد: کارویژه! نکته قابل توجه در رویکرد برگزارکنندگان این مراسم، صحبت‌کردن به سبک و سیاق نوجوانان در عین تقید کامل به استفاده از واژگان فارسی است. این موضوع زمانی دشوار به نظر می‌رسد که بدانیم بخش عمده‌ای از کلماتی که سبک گفتاری نوجوانان را از دیگر افراد جامعه متمایز می‌کند، استفاده فراوان از واژگان بیگانه است. 

 

اکنون که در محل ضبط برنامه دونقطه، عوامل این برنامه و چند تن از استادان زبان و ادبیات فارسی با نمایندگان رسانه‌ها دور هم گرد آمده‌اند، همچنان همان فضای صمیمی و زبان نوجوانانه بر مراسم حاکم است. روحیه برگزارکنندگان به قدری طی چند سال برنامه‌سازی و مخاطب قرار دادن نوجوانان به این نسل نزدیک است که حتی آمادگی دارند با خبرنگاران در یک مسابقه و بازی رقابت کنند؛ فرصتی که البته دست نمی‌دهد. اینجا خبری از گلایه بابت کمبود‌ها و محدودیت‌ها نیست و تولید نیز با شتاب‌زدگی پیش نمی‌رود؛ زیرا فرآیند پیش‌تولید گاه چند سال زمان می‌برد. 

 

در این مجموعه، زبان و ادبیات فارسی با حال‌وهوای نسل زد چنان در هم آمیخته است که حاصل آن می‌شود برنامه تلویزیونی دونقطه. 

 

مجید ظریف، تهیه‌کننده این برنامه در معرفی کوتاه دونقطه می‌گوید: با توجه به اهمیت زبان فارسی به‌عنوان میراث فرهنگی و هویتی و کمرنگ‌شدن آن در میان مردم کشور، تصمیم گرفتیم برای احیای این میراث گرانبها گامی برداریم. بررسی‌هایی که در حوزه زبان و ادبیات فارسی انجام دادیم، ما را به ضرورت احیای واژگان، اشعار، ضرب‌المثل‌ها و وجوه مختلف آن در میان نوجوانان رساند و برنامه تلویزیونی دونقطه را طراحی کردیم. این برنامه با رویکردی بازی‌محور و چندلایه، برای آشنایی نوجوانان با زبان و ادبیات فارسی در قالب بازی‌های گروهی و مشارکتی تولید شده است.

 

 

علی‌محمد مؤدب در کسوت شاعر صحبت را درباره اهمیت زبان و نقش رسانه‌ها در حفظ و تقویت آن چنین آغاز می‌کند: زبان در رسانه جایگاه بسیار پراهمیتی دارد، اما از سوی دیگر، به‌دلیل مصرف مداوم آن در رسانه، بخشی از توانایی‌های خود را از دست می‌دهد. او با اشاره به نقش برنامه‌های فرهنگی در بازگرداندن توجه جامعه به ظرفیت‌های زبان می‌گوید: برنامه‌هایی مثل دونقطه می‌توانند نگاه به زبان را دوباره به منظر زیبایی‌شناختی و هستی‌شناختی بازگردانند. 

 

در ادامه ناصر فیض، شاعر با اشاره به حضور نوجوانان علاقه‌مند به زبان و ادبیات در این برنامه بیان کرد: ما بیش از چهار دهه است که در تلویزیون برنامه‌های مختلفی داشته‌ایم، اما دونقطه از معدود برنامه‌هایی است که توانسته مخاطبان گسترده‌ای پیدا کند. نکته جالب این است که برای نخستین بار با نسلی از نوجوانان فرهیخته مواجه هستیم که فرصت چندانی برای دیده‌شدن در رسانه‌ملی نداشته‌اند. معمولا وقتی از مخاطب یا چهره فرهیخته صحبت می‌کنیم، ذهن‌مان به سمت افرادی می‌رود که دارای سوابق و مدارک مشخصی هستند، اما اکنون می‌بینیم در میان نوجوانان نیز استعداد‌ها و ظرفیت‌های فرهنگی ارزشمندی وجود دارد که تاکنون کمتر کشف شده‌اند یا در معرفی آنها کوتاهی کرده‌ایم. 

 

وی ادامه می‌دهد: استقبال از این برنامه نشان می‌دهد که در مسیر درستی قرار گرفته و توانسته به‌خوبی به هدف خود نزدیک شود. امیدوارم دونقطه در ادامه مسیر، دستاورد‌های بزرگ‌تری داشته باشد و به الگویی برای دیگر تولیدات تلویزیونی تبدیل شود؛ الگویی که نشان دهد ساخت آثاری با چنین رویکرد و کیفیتی در تلویزیون امکان‌پذیر است. 

 

سپس امیر سعادتی، روزنامه‌نگار صحبت می‌کند: به اعتقاد من، برنامه دونقطه به موضوعی مهم و مرتبط با آینده ایران پرداخته است و باید به فعالیت خود ادامه دهد. این برنامه هنوز در آغاز مسیر است، اما ظرفیت آن را دارد که به محصولی جهانی تبدیل شود و دانش‌آموزان علاقه‌مند به زبان فارسی را از سراسر جهان گرد هم آورد. 

 

در ادامه محمود توسلیان، عضو دفتر پاسداشت زبان فارسی با تأکید بر ضرورت عمومی‌کردن توجه به زبان فارسی می‌گوید: باید توده مردم و عموم خانواده‌ها، حتی افرادی را که از سطح سواد متوسط یا پایین‌تری برخوردارند، وارد عرصه زبان‌ورزی کنیم. باید به مردم یادآوری کنیم که می‌توانند از ضرب‌المثل‌ها بهره بگیرند، شعر بخوانند، از حکایت‌ها لذت ببرند و با آثار شاعران مختلف مأنوس شوند و از آنها درس بیاموزند. همچنین جواد شیخ‌الاسلامی، شاعر درباره پشت صحنه برنامه گفت: در این برنامه تیم صحنه و پشت صحنه همه واقعا عاشق ادبیات فارسی هستند.

 

 

نیما کرمی، مجری برنامه دونقطه، درباره دلایل پذیرش اجرای این برنامه می‌گوید: من بعد از اجرای «صبحی دیگر» احساس کردم به‌دلیل حضور و فعالیت زیاد در تلویزیون، تا حدی خودم را مصرف کرده‌ام. به همین دلیل، به‌صورت خودخواسته حدود سه سال از پذیرش پیشنهاد‌های تلویزیونی فاصله گرفتم. در این مدت پیشنهاد‌های مختلفی از شبکه‌های سیما داشتم، اما به دلایل گوناگون آنها را نپذیرفتم؛ چون احساس می‌کردم ادامه حضور نیما کرمی در تلویزیون، بعد از سال‌ها اجرای برنامه صبحی دیگر، ممکن است به پایان فلسفه وجودی من به‌عنوان یک مجری منجر شود. 

 

وی ادامه می‌دهد: در میان تماس‌های مختلف، تهیه‌کننده دو نقطه با من تماس گرفت و در توضیحی کوتاه درباره یک برنامه مسابقه‌محور صحبت کرد که قرار بود به زبان و ادبیات فارسی بپردازد و درعین‌حال، مبتنی بر بازی باشد. دلیل شکل‌گیری یک برنامه بسیار مهم است؛ چون همین دلیل می‌تواند انگیزه حضور و فکرکردن درباره آن را در مجری ایجاد کند. 

 

وی با اشاره به اهمیت برنامه‌ریزی و پیش‌تولید در ساخت برنامه‌های تلویزیونی می‌گوید: ما در طول این ۳۰ سال جلسات زیادی رفته‌ایم، اما گاهی حتی خود تهیه‌کننده هم در جلسه حضور پیدا نمی‌کند و دستیارش برای توضیح درباره پروژه می‌آید. درحالی‌که در این برنامه، از چند ماه پیش از آغاز ضبط، کارگردان هنری مشخص شده بود و گروه سردبیری و تهیه‌کنندگی نیز از مدت‌ها قبل روی پروژه کار می‌کردند. به نظرم این یکی از نقاط مثبت برنامه بود. 

 

مجری دونقطه با بیان این‌که همین رویکرد او را برای پذیرش پیشنهاد متقاعد کرد، چنین می‌گوید: درباره من همین که گفته شود نیما کرمی، مجری صبحی دیگر و دونقطه بود و با همین دو عنوان برنامه شناخته شوم، کفایت می‌کند. 

 

سپس مجید ظریف، تهیه‌کننده درباره آمار این برنامه می‌گوید: فکر می‌کنم در یکی از نظرسنجی‌های سازمان، حدود ۱۷درصد مخاطب برای برنامه پیش‌بینی شده بود. در نظرسنجی دوم، در میان برنامه‌های موضوعی پخش‌شده برای نوجوانان، رتبه نخست را به‌دست‌آوردیم و میزان مخاطب ما حدود ۲۴ درصد بود. البته اکنون عدد دقیق را به خاطر ندارم؛ چون این نظرسنجی در اواخر تابستان سال گذشته انجام شده و از آن زمان تاکنون، بررسی دیگری برای تعیین رتبه‌بندی برنامه‌ها صورت نگرفته است. 

 

وی می‌افزاید: یکی از چالش‌های ما این بود که با یک برنامه مسابقه‌محور مواجه بودیم که نوجوانان ناشناخته در آن شرکت می‌کردند. بنابراین، معرفی برنامه و رساندن آن به گوش مخاطبان در فضای مجازی کار دشواری بود. بااین‌حال، میزان تعامل مخاطبان با محتوای برنامه در فضای مجازی بیش از یک‌میلیون بود و بیش از ۱۱میلیون مخاطب منحصر‌به‌فرد نیز با برنامه ارتباط برقرار کردند. 

 

علیرضا گرانپایه، سردبیر برنامه نیز می‌گوید: ما در این برنامه هیچ چهره‌ای نیاوردیم که بیاید از خودش حرف بزند. در شب یلدا مهمانان چهره‌ای داشتیم که صرفا وارد بازی خود برنامه شدند، چون اصول ما این بود که هرکسی در دونقطه حضور دارد از زبان و ادبیات فارسی حرف بزند. یا ویژگی دیگر برنامه این است که پیش از این نوجوانی که در تلویزیون نشان داده می‌شد حداکثر برای پرسپولیس و استقلال جیغ کشیده بود، اما اینجا نوجوانی را آوردیم که برای املای زبان فارسی به هیجان آمد و فریاد زد. 

 

با توجه به صحبت‌های مطرح‌شده در این نشست می‌توان گفت در شرایطی که امروزه گسترش فضای مجازی و نفوذ فرهنگ‌های گوناگون موجب فاصله‌گرفتن تدریجی نسل نوجوان از زبان فارسی و گنجینه کهن ادبیات این مرز و بوم شده است، ضرورت ساخت و توسعه برنامه‌های خلاقانه و هوشمندانه‌ای همچون دونقطه بیش از پیش آشکار می‌شود. این برنامه نشان می‌دهد که با تلفیق درست بازی، سرگرمی، زبان روزمره نسل جدید و اصول دقیق کارشناسی، می‌توان نوجوانان را نه‌تنها به پاسداری از هویت ملی و واژگان اصیل فارسی علاقه‌مند ساخت، بلکه شور و هیجان وصف‌ناپذیری را در آنان برای زنده‌نگه‌داشتن این میراث گرانبها ایجاد کرد.