خطر سالمندی با سه برابر سرعت
سالهاست زنگ خطر به صدا در آمده و کارشناسان در رابطه با سالمندی جامعه ایران هشدار میدهند. گزارشها از این حکایت دارد که نرخ رشد جمعیت ایران بهشکل بیسابقهای کاهش یافته است بهگونهای که این نرخ در برخی مناطق حتی به زیر نیم درصد هم رسیده است؛ بنابراین میتوان گفت ایران یکی از سریعترین روندهای پیرشدن جمعیت را تجربه میکند؛ موضوعی که نشان از محدودیت زمانی و از دست رفتن فرصتها در آیندهای نزدیک دارد. دکتر فاطمه محمدبیگی، عضو کمیسیون بهداشت مجلس شورای اسلامی و عضو ناظر مجلس در ستاد ملی جمعیت در این خصوص به جامجم میگوید: «با ورود دههشصتیها به دوران میانسالی و سالمندی، ایران از سال ۱۴۲۰ با پدیده سالمندی با سرعتی سه برابر میانگین جهانی مواجه خواهد شد. پیشبینی میشود در این سالها، جمعیت کشور به نصف کاهش یابد. این روند، کاهش شدید مادران در سن باروری را بههمراه دارد و فرصتهای آتی برای جبران را محدود میکند.» بههمین دلیل است که کارشناسان حوزه جمعیت تاکید میکنند جهش راهبردی در حوزه جمعیت باید در همین سالهای پیشرو و در پنجره جمعیتی فعلی اتفاق بیفتد.
اهمیت جمعیت در اقتدار ملی
محمد بیگی معتقد است در تمامی کشورها، جمعیت یکی از مولفههای کلیدی اقتدار ملی، نیروی کار، رشد اقتصادی، توسعه علمی و فناوری محسوب میشود وکشورهایی که جمعیت بیشتری دارند، بهسمت اقتدار و صلح پیش میروند. عضو ناظر مجلس در ستاد ملی جمعیت میگوید: «رهبر انقلاب در پیامشان تاکید کردند که مجلس باید در تراز ملت مبعوث ایران باشد و باید مقدمهای برای تحول آفرینی و جهش راهبردی مردم ایجاد شود. جهشهای راهبردی میتواند از پویش میلیونی جانفدایانی که مردم ثبت نام کردهاند، نشات بگیرد.» او میافزاید: «جمعیت ۳۱ میلیون و ۵۰۰ هزار نفری جانفدایان ایران، در تمامی موضوعات حاضرند یاریگر کشورشان باشند. یکی از این مسائل جمعیت است و افزایش آمار ازدواج، فرزندآوری و فرزندپروری و و تربیت نیروی آیندهساز برای ایران پیشرفته و قوی ضروری است. پس طبیعتا باید بتوانیم با یک جهاد در فرزندآوری در این شرایط سخت، مولفههای جمیعتی را تغییر بدهیم.» اگر غیر از این باشد، تردیدی نیست که از سال ۱۴۲۰، بهطور جدی وارد پدیده سالمندی با سرعت سهبرابر میانگین جهانی میشویم.
رابطه جمعیت و هویت
کارشناسان هشدار میدهند که افزایش نرخ زادوولد، موضوعی کاملا استراتژیک و هویتی است و چنانچه در طراحی ساختارها و حمایتها تغییری ایجاد نشود، طبعا آینده ایران، آیندهای خواهد بود که بدون کوچکترین تهدید خارجی اقتصادی و سیاسی، دچار فروپاشی خواهد شد. دراینصورت، ایران از تمدن و دستاوردهایی که بهویژه در ایام اخیر، درخشش چشمگیری در آن داشته است، عقب خواهد ماند. مهمترین موضوع در بحث جمعیت، مساله هویت است، زیرا اگر جوانی جمعیت محقق نشود، کشوری که دچار بحران جمعیت شده از بین میرود. در این بین، ایران مفهومی بسیار گسترده است که در آن تمدن، حماسهها، نوابغ، انسانهای بزرگ، تاریخ و جغرافیا گنجانده شده. بنابراین با از بین رفتن جمعیت، همه این ابعاد فرو خواهد پاشید؛ مانند ساختمانی که زلزله آن را سست کرده و با کوچکترین تکانهای، بر سر ساکنانش آوار میشود. لازم به یادآوری است که برخی از مردم و مسئولان حل مساله جمعیت را امری سیاسی میدانند اما قطعا جمعیت بعد امنیتی دارد اما مسالهاصلی بعد هویتی است که در صورت عدم توجه به آن، آسیب خواهد دید.
راهکارهایی برای جهش
در این بین کارشناسان معتقدند ترغیب جوانان به ازدواج و از آن مهمتر، تسهیل شرایط برای این قشر از جامعه، از جمله اساسیترین راهکارهایی است که میتواند کمی از بار جهشهای جمعیتی را بهدوش بکشد. با توجه به وجود ۱۴ میلیون دختر و پسر در سن ازدواج، تسهیل روند ازدواج، تشکیل خانوادههای پایدار و مستحکم ضروری است. دکتر محمدبیگی خاطرنشان میکند: «از طرف دیگر، ترویج فرزندآوری هم نباید نادیده گرفته شود. کاهش میانگین فاصله زمانی ۹/۴ سال بین ازدواج تا اولین فرزند و آموزشهای لازم در این زمینه حائز اهمیت است. در این میان، از اجرای بندبهبند و قوانین جوانی جمعیت نیز نباید غافل شویم.» عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی معتقد است برای ترویج فرزندآوری، بهتر است بر خانوادههایی که یک یا دو فرزند یا بیشتر دارند تمرکز کنیم چرا که خانوادههای دارای فرزند، بهدلیل برخورداری از ثبات شغلی و مسکن، تمایل بیشتری به افزایش تعداد فرزندان دارند.
