در چنین بستری، برنامهسازی تلویزیونی برای آموزش دروس مدرسه میتواند نقشی مهم و کمهزینه در کاهش شکافها ایفا کند، زیرا تلویزیون برخلاف بسیاری از پلتفرمهای آنلاین در بسیاری از خانهها هست و وابستگی کمتری به زیرساختهای پیچیده دارد. اگر این برنامهها با استانداردهای آموزشی طراحی شوند، میتوانند از حالت «درسگویی یکطرفه» فراتر بروند: استفاده از مثالهای بومی، تمرینهای مرحلهبهمرحله، مرور هدفمند و ارزیابیهای کوتاه در خلال برنامه، یادگیری را عمیقتر میکند. همچنین، هماهنگی دقیق با برنامه درسی ملی و زمانبندی مدارس، از پراکندگی محتوا و سردرگمی خانوادهها جلوگیری خواهد کرد.
درهمین چارچوب، جامجم در گفتوگو با دو نفر از تهیهکنندگان این برنامه، به بررسی شرایط تولید، شیوه اجرا و اقتضائات آموزشی آن پرداخته است. البته پیشتر نیز مدیر شبکه آموزش در نشستی با خبرنگار جامجم، بر پیگیری تولید و راهاندازی مدرسه تلویزیونی بهصورت دائمی و نه صرفا مقطعی تأکید کرده بود. پارسانیا با اشاره به تصمیمسازی مشترک میان نهاد ریاستجمهوری، وزارت آموزشوپرورش ورسانهملی براین نکته دست گذاشت که تحقق عدالت آموزشی درگرو همصدایی سیاستگذار، رسانه و مدرسه است؛ زیرا دسترسی همگانی، محتوای باکیفیت و پشتیبانی آموزشی مکمل، سه ستون آموزش فراگیر در روزگار بحران به شمار میآیند.
تا پایان تعطیلی مدارس روی آنتن خواهیم بود
علی خواجه یکی از تهیهکنندگان مدرسه تلویزیونی درباره راهاندازی آن در شبکه آموزش به جامجم گفت: پیش از شروع سال تحصیلی جاری نیز بحث اینکه مدرسه تلویزیونی روی آنتن بیاید وجود داشت.این اقدام هرچند جزو اولویتبندیها بود اما به علت شرایط بودجهای هر دو سازمان (آموزش و پرورش و صداوسیما)متاسفانه روی آنتن رفتنش مقدور نشد. شرایط حال حاضر از یک جهت به علت منتفی شدن امور روزانه مدارس و از طرفی به علت مدیریت بودجهای که آموزش و پرورشانجام دادباعث شدامکان راهاندازی مدرسه تلویزیونی فراهم شود.خواجه دراشاره به ادامه فعالیت این مدرسه توضیح داد: علیالحساب تا پایان تعطیلی مدارس با همین ساختار،صبح تا شب مدرسه تلویزیونی روی آنتن خواهد بود. اگر شرایط به حالتعادی برگرددومدارس چه به خاطربرودت هواوچه به خاطرمباحث اجتماعی بازگشایی شودوبه حالت عادی برگردد،بازهم مدرسه تلویزیونی راخواهیم داشت اماطبیعتافرمت برنامه ومقدارزمانی که روی آنتن هست،متفاوتخواهد شد.
آموزش فراتر از کتاب
این تهیهکننده برنامههای مرتبط با «مدرسهتلویزیونی» با تأکید بر اینکه تعلیم و تربیت دو بال آموزش درمدارس است، گفت:آموزشوپرورش ومدرسه،صرفا محل درسخواندن براساس کتابهاوسرفصلهای ازپیش تعیینشده نیست. دانشآموزان در مدرسه حضور پیدا میکنند تا مهارتها و دانشی بیاموزند که زندگی بهتری برایشان بسازد؛ از سواد خواندن و نوشتن گرفته تا سایر توانمندیهای فردی و اجتماعی. او افزود: وقتی در جامعه رخدادهایی در این سطح شکل میگیرد که وجوه متنوعی دارد، طبیعی است مربیان و معلمانی که مسئول آگاهسازی دانشآموزان درحوزه علمی هستند، نسبت به موضوعات اجتماعی و سیاسی نیز به دانشآموزان دید و آگاهی بدهند.
وی ادامه داد:جامعه امروز ازجهات مختلف به آموزش وتربیت نیاز داردوبخش مهمی ازاین فرآیند آن است که دانشآموزان نسبت به وقایع پیرامون خود، آگاهی و قدرت تحلیل پیدا کنند. بهویژه در مقاطعی مانند متوسطه که دانشآموزان گاهی تنها مخاطب اتفاقات نیستند و در بسیاری موارد نقشآفرینی میکنند؛ چه در رخدادهای مثبت و چه منفی. در چنین شرایطی لازم است دانشآموز صاحب تحلیل باشد و بتواند کنشهای خود را آگاهانه انتخاب کند. خواجه درباره تعامل با مخاطبان در فضای مجازی نیز گفت: «شاد» در این روزها تنها پلتفرم فعال حوزه دانشآموزی است. هرچند پیشتر هم فعال بود اما در کنار سایر پلتفرمها قرار داشت؛ اکنون با توجه به محدودیتهای فضای مجازی، شاد بهعنوان بستر امن ارتباط میان دانشآموزان و معلمان شناخته میشود و مدرسه تلویزیونی نیز ارتباط مناسبی با این بستر برقرار کرده است.
مسیر عدالت آموزشی از قاب تلویزیون
وی بخشی از تعامل با مخاطب راوابسته به محدودیتهای اینترنتی دانست وگفت:فعالیت در فضای مجازی با محدودیتهایی همراه است و اگر از دانشآموزان بخواهیم تمرینهای مرتبط با برنامه را ارسال کنند، ممکن است در فرستادن فایل با مشکل مواجه شوند. به همین دلیل، با وجود دو مانع «کمبود زمان» و«محدودیتهای فضای مجازی»، بخش تعاملی مدرسه تلویزیونی مانند گذشته پررنگ نیست؛ با این حال، همچنان تعامل مخاطبان با برنامهها و همچنین پلتفرم شاد برقرار است.
خواجه افزود: نکته مهم اینجاست که بهدلیل گستردگی پوشش تلویزیون درسراسرکشور و مستقل بودن دسترسی از اینترنت، دانشآموزان بیشتری امکان استفاده از آموزشها را دارند. این ظرفیت، مزیت فنی تلویزیون است و میتواند نقش رسانهملی را در تقویت عدالت آموزشی پررنگتر کند.
در هماهنگی کامل با آموزش و پرورش
مهدی مستوفی، دیگر تهیهکننده این برنامهها گفت: مدرسه تلویزیونی در حالی روی آنتن رفت که سال تحصیلی از نیمه میگذشت و بخش قابلتوجهی از مباحث درسی پیشتر درکلاسهای حضوری یا نیمهحضوری دنبال شده بود. به همین دلیل، تعیین اینکه تدریسها دقیقا از کجای کتابها آغاز شود و چه بخشهایی در اولویت قرار بگیرد، به یک تصمیم کارشناسی و هماهنگی نزدیک نیاز داشت. مستوفی تأکید کرد در همین نقطه، تعامل سازندهای میان وزارت آموزشوپرورش و شبکه آموزش شکلگرفت تا هم با برنامه درسی مدارس همراستا باشد و هم زمان محدود آنتن به شکل هدفمند مصرف شود.
مستوفی ادامه داد:آموزشوپرورش دراین فرآیند بهطورکامل پای کارآمدوشبکه آموزش نیز درپاسخ به این نیاز، ظرفیتهای خود را به میدان آورد؛ بهگونهای که آنتن شبکه و بخش عمدهای از نیروهای اجرایی برای پوشش تدریسها از ساعت۸صبح تاحدود۱۰شب،درهمه مقاطع تحصیلی، به کارگرفته شد.به گفته این تهیهکننده،هدفاصلیآن بودکه دانشآموزان در هر پایه درسی، دستکم به یک مسیر مشخص و منظم آموزشی دسترسی داشته باشند واز پراکندگی یا تداخل مباحث جلوگیری شود.
همراهی مخاطبان با حضور برخط در کلاسها
وی درباره اقدامات شبکه آموزش در تعامل با آموزشوپرورش برای پخش برنامهها توضیح داد: هماهنگی با معلمان، تنظیم جدول پخش، اجرای پخش زنده تدریسها، آمادهسازی استودیو و عوامل، طراحی دکور مناسب و تأمین ویدئووال، هماهنگی با مجری و تولید بخشهایی که با عنوان «زنگ تفریح» میان تدریسها پخش میشود، ازجمله کارهایی است که در شبکه آموزش دنبال شد. همچنین با توجه به تجربه مدرسه تلویزیونی در دوران کرونا، آرشیو قابلتوجهی از تدریسها در اختیار داریم که اکنون نیز بخشی از آن مورد استفاده قرار میگیرد. علاوهبراین، چند آیتم محدود با محوریت موضوعات روز و با رویکرد علمی، در فرصت کوتاه موجود تولید شد. مستوفی درباره نحوه سنجش عملکرد این مدرسه تلویزیونی نیز گفت: در شرایط فعلی، دریافت بازخورد و ارتباطگیری مستقیم با مخاطبان دشوار است؛ بااینحال تلاش کردهایم با حضور در بستر «شاد» و پخش زنده برنامهها، آموزش را به دست دانشآموزان برسانیم. همچنین از طریق کانال مدرسه تلویزیونی و تعداد کاربران عضو یا برخط، برآوردی از میزان همراهی مخاطبان بهدستمیآوریم. این آمار امیدوارکننده است و امیدواریم بهزودی شرایط بهگونهای پیشبرود که امکان دریافت مستقیمتر نظرات مخاطبان فراهم شود.