تالاب انزلی در معرض خطر است

مجموعه تالاب انزلی یکی از 22 تالاب ایرانی به ثبت رسیده در کنوانسیون حفاظت از تالاب ها (رامسر 1971) است که از سال 1354 به عنوان تالاب با اهمیت بین المللی مطرح بوده است
کد خبر: ۱۴۹۶۱۰
و قرار گرفتن این تالاب در کنار مهمترین بندر تجاری اقتصادی جنوب خزر یعنی بندرانزلی سبب شده است این منطقه در مقایسه با مناطق دیگر نیازمند توجه بیشتری از سوی مسوولان سازمان حفاظت محیط زیست باشد.
تالاب انزلی علاوه بر ارزشهای بی شمار حفظ تنوع زیستی ، کارکردهای زیادی از جهت اقتصادی برای مردم بومی و حتی مردم سایر مناطق کشور و جهان دارد.
جاذبه های زیبایی شناسی این منطقه نیز زمینه مناسبی را فراهم آورده است تا این تالاب سالانه پذیرای بیش از یک میلیون مسافر در این منطقه باشد و این در حالی است که با تهدیدات و تعرضات قابل توجهی مواجه شده است که می تواند صدمات جبران ناپذیری را به همراه داشته باشد.


تالاب انزلی با مساحت 15هزار هکتار ، مجموعه ای است از تالاب های طبیعی آب شیرین که از 11رودخانه حوزه آبریزه 380هزار هکتاری خود تغذیه می شود و توسط چهار آبراه به دریای خزر متصل می شود. این منطقه زیستگاه محلی برای تخم ریزی و تکثیر ماهیان و همچنین زمستان گذرانی و جوجه آوری گونه های زیادی از پرندگان آبزی و کنار آبزی محسوب می شود و گیاه نی فراوان ترین پوشش گیاهی منطقه را تشکیل می دهد. وجود این تالاب در جنوب بندرانزلی سبب شده است این شهر از سیلاب های فصلی رودخانه های اطراف در امان بماند. حداکثر عمق آب تالاب در فصل بهار به 2.5 متر می رسد که به دلیل نوسانات سطح آب دریای خزر این عمق متغیر خواهد بود. تالاب انزلی جزو تالاب های کم عمق با آب شیرین است و توسط یک مرز شنی با پهنای حدود یک کیلومتر از دریای خزر جدا شده است و تنها در یک منطقه گلوگاهی به دریا ارتباط دارد. گاهی ارتفاع نی ها در مناطق غیر از نواحی غیرتالابی به 6متر هم می رسد. در سال 1363 جلبک غیربومی آزولا توسط سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران و سازمان کشاورزی از کشور فیلیپین وارد شد و با اهداف تولید علوفه برای دام و طیور و تهیه کود سبز برای مزارع برنج استان گیلان در منطقه رهاسازی شد و از آنجا به تالاب انزلی راه یافت . در چند دهه اخیر افزایش حجم فاضلاب های کشاورزی ، خانگی و صنعتی ورودی به تالاب و همچنین کاهش سطح آب دریای خزر موجب رشد و پراکنش وسیع نی و آزولا در منطقه شده است.

حفظ تنوع زیستی

به گفته مهندس مسعود باقرزاده کریمی ، کارشناس مسوول اکولوژی زیستگاه های طبیعی در سازمان حفاظت محیط زیست ، تالاب انزلی زیستگاه مناسبی برای زمستان گذرانی و جوجه آوری پرندگان آبزی است و پرندگانی مانند عقاب دریایی دم سفید در این منطقه جوجه آوری می کنند.همچنین هر سال تعداد زیادی قو، غاز، اردک و... در این منطقه زمستان گذرانی می کنند. تاکنون 78 گونه پرنده در تالاب انزلی شناسایی شده است که 33 گونه آبزی و مهاجر هستند و 45گونه در جنگلهای اطراف زندگی می کنند. ماهی سفید، اردک ماهی کپور و شاه کولی نیز از مهمترین ماهیان این مجموعه هستند و این در حالی است که پستاندارانی مانند گراز، تشی و شغال نیز از دیگر ساکنان حاشیه تالاب هستند. بنابراین می توان گفت طیف وسیع موجودات ساکن در این منطقه گواهی بر تنوع زیستی بی نظیر این تالاب به شمار می آید. تالاب انزلی در سال 1354 به عنوان یکی از تالاب های کنوانسیون رامسر پذیرفته شد و همچنین شورای بین المللی حفاظت از پرندگان این تالاب را به عنوان یکی از زیستگاه های مهم پرندگان شناسایی کرده است . منطقه حفاظت شده سیاه کشیم ، پناهگاه حیات وحش سلکه و منطقه شکار ممنوع سرخانکل بخشهایی از این مجموعه تالاب را تشکیل می دهند. در حال حاضر پاسگاه دائمی و گشت آبی توسط گارد سازمان حفاظت محیط زیست در تالاب ایجاد شده و سرشماری پرندگان به صورت سالانه در آن انجام می شود.

خطرات و عوامل تهدیدکننده

به گفته باقرزاده کریمی ، تالاب انزلی در نواحی اطراف و نواحی بالادست حوزه آبخیز با مشکلات بسیاری مواجه شده است . عمق متوسط تالاب از حدود 6 متر در 30 سال گذشته به حدود 2متر در سالهای اخیر کاهش یافته است که ناشی از فرسایش خاکهای بالادست حوزه در نتیجه جنگل زدایی ، تخریب مراتع ، چرای بیش از حد دام ، تبدیل مراتع به اراضی کشاورزی و گسترش ساخت و ساز منازل مسکونی و ویلاسازی در زمینهای اطراف بوده است . بر اثر چنین اقداماتی خاک حاصلخیز فرسایش یافته و پساب حاصل در تالاب انباشته خواهد شد. فاضلاب های شهری و صنعتی از دیگر عواملی هستند که زمینه ساز بروز مشکلات و خطرات تهدیدکننده در حاشیه تالاب ها هستند.

ارزشهای اقتصادی و اجتماعی


مهمترین ارزش تالاب ، حفظ حیات وحش و ذخایر ژنتیکی گیاهی و جانوری است. استفاده از منابع گیاهی ، بهره وری از رسوبات بستر تالاب به عنوان کود ، صید ماهی و شکار پرندگان و همچنین جذب جهانگردان و گردشگران از دیگر ارزشهای اقتصادی اجتماعی مجموعه تالاب انزلی محسوب می شود.
لازم به ذکر است در حال حاضر از تالاب ها و زمینهای اطراف تالاب به منظور کشت ، تامین علوفه احشام ، صید ماهی و شکار پرندگان ، قایقرانی و حمل و نقل مردم و کالاها استفاده می شود. همچنین این تالاب یکی از منابع مهم تامین کننده آب اراضی کشاورزی مناطق مجاور است.

متاسفانه بخش وسیع فاضلاب های تصفیه شده شهر رشت و سایر آبادی های اطراف به سوی تالاب انزلی سرازیر می شوند و مازاد مصرف کود و سم در اراضی کشاورزی حاشیه تالاب بر این آلودگی می افزاید. در دو دهه اخیر ورود گونه غیربومی آزولا سبب شده است سطح تالاب از این جلبک پوشیده شود که در نتیجه آن فعالیت های حیاتی آبزیان تالاب مختل شده و میزان اکسیژن موردنیاز آنها بشدت کاهش یافته است . یکی از دیگر معضلات و مشکلات مجموعه تالاب انزلی توریسم بدون برنامه و بهره برداری خارج از ظرفیت تالاب برای دستیابی به اهدافی است که در قالب طبیعت گردی و همچنین شکار و صید غیرمجاز مطرح می شوند.به گفته باقرزاده کریمی ، اجرای پروژه کنارگذر انزلی یکی از مهمترین مشکلات تالاب است که بتازگی ایجاد شده و با توجه به روند احتمالی پیش بینی شده از اجرای این پروژه در آینده این مشکلات به مراتب تشدید خواهد شد. متاسفانه حدود 3کیلومتر از این کنارگذر از داخل تالاب عبور می کند. قطع شدن مسیرها و کریدورهای حیاتی این تالاب توسط کنارگذر و همچنین ایجاد آلودگی هوا و آلودگی های صوتی ناشی از تردد و توقف خودروها مشکلات بالقوه ای است که در آینده ای نه چندان دور این زیستگاه طبیعی را تهدید خواهد کرد. در حال حاضر نیز ایجاد پایه های پلهای دسترسی ، تا حدودی مشکلات ناشی از اجرای این پروژه را نمایان ساخته است به طوری که این پایه ها موانعی را در مقابل جریان دائمی که از تالاب به دریا وجود دارد ایجاد کرده است.

راهکاری حفاظتی و مدیریتی

به رغم این که پروژه مذکور بدون انجام مطالعات ارزیابی اثرات زیست محیطی به مرحله اجرا درآمده ، سازمان حفاظت محیط زیست در جهت تعامل با سیاست های توسعه ای دولت تلاش کرده است با ایجاد کارگروه های فنی با وزارت راه و ترابری راهکارهای تعدیل مشکلات اجرای این پروژه در تالاب را مورد بررسی قرار دهد. این اقدامات منجر به تنظیم تفاهمنامه ای بین سازمان و وزارت راه و ترابری شده است و گامی مهم در جهت اعمال تمهیدات لازم برای تعدیل اثرات مخرب اجرای پروژه کنارگذر تالاب انزلی به شمار می آید. اما شنیده ها حاکی از آن است که متاسفانه وزارت راه به توافقات صورت گرفته پایبند نبوده است و همچنان در تلاش است پروژه را با توجه به مشخصات و پیش بینی های در نظر گرفته شده اولیه به مرحله اجرا درآورد. با توجه به این که تالاب ها اکوسیستم های حساسی هستند که بروز هر گونه مشکلاتی در آن می تواند صدمات جبران ناپذیری را برای همه ساکنان کشور و حتی دیگر کشورهای جهان به همراه داشته باشد بنابراین لازم است توجه ویژه ای از سوی مسوولان اجرای چنین پروژه هایی به عواقب و مشکلات ناشی از آن صورت گیرد تا بتوان در حد امکان زیستگاه های طبیعی کشور را از خطر مصون نگاه داشت .اگرچه سازمان حفاظت محیط زیست برنامه های مدونی را برای حفاظت از تالاب های ایران در نظر گرفته و اجرا کرده است اما ایجاد کانال و پمپاژ آب به زمینهای کشاورزی اطراف تالاب و همچنین احداث کومه های شکار و تجمع مقادیر زیادی از زباله های غیرقابل تجزیه در تالاب که عموما از طریق رودخانه های منتهی به تالاب و بازدیدکنندگان به این منطقه راه یافته است نیز این تالاب را در معرض مواجه شدن با تهدیدات و تعرضات قابل توجهی قرار داده که جلوگیری از آنها می تواند سدی در برابر وقوع خطرات احتمالی باشد.گفتنی است احداث استخر پرورش ماهی در اطراف تالاب و مشکلات آلودگی و احتمال ورود گونه های غیربومی از طریق آنها و در نتیجه تغییر خصوصیات فیزیکی و شیمیایی آب و تاثیر آن روی تخم ریزی و تکثیر ماهیان سبب شده است تالاب انزلی به عنوان یکی از تالاب هایی که با تغییرات زیاد اکولوژیکی مواجه هستند، ثبت شود.

فرانک فراهانی جم
newsQrCode
ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰

نیازمندی ها