داروهای گیاهی هم عطاری ، هم داروخانه

امیرحسین جمشیدی ، مرا یاد عالم با عمل انداخت. وقتی تخصصش رشته داروهای گیاهی است ، سمتش رئیس اداره داروهای طبیعی وزارت بهداشت است و خصوصا وقتی کنار میز کارش ، لیوان چای گیاهی اش

کد خبر: ۱۴۶۸۷۴

، لیوان دم کنی فرآورده های گیاهی و... را همراه دارد.
در عمل هم حداقل کاری که در مدت مدیریتش انجام داده ، شاید همین اضافه شدن حدود یکصد فرآورده طبیعی به فهرست فرآورده های گیاهی و طبیعی وزارت بهداشت باشد.
جایگاه داروهای طبیعی در کشور ، نقش عطار و عطاری ها ، عوارض جانبی این فرآورده ها و برنامه های گذشته و آینده وزارت بهداشت مهمترین پرسشهایی است که جمشیدی به آنها پاسخ می دهد.

در نگاهی جامع و کلی ، داروهای گیاهی در کشور ما و خصوصا سیستم درمان چه جایگاهی دارند؛
میزان مصرف این داروها را با دو شاخص عددی و ریالی محاسبه می کنند. از نظر ریالی حدود 3 تا 5 درصد مصرف دارو در کشور داروهای طبیعی است . یعنی داروهایی که از ما مجوز دارند. برخی فرآورده های طبیعی مثلا آنچه به شکل عرقیات در عطاری ها به فروش می رسد ، جزو این آمار محسوب نمی شود. این میزان مصرف جایگاه فعلی داروهای طبیعی است که با شیب زیادی سیرصعودی دارد. البته فقط شامل کشور ما نیست و مصرف داروهای طبیعی در همه جای دنیا در حال افزایش است.

به آمار 3 تا 5 درصد مصرف داروهای طبیعی در ایران اشاره کردید. این آمار در سطح دنیا چقدر است؛
در کشورهای مختلف این آمار بسیار متفاوت است و نمی توان آمار مشخصی داد.

جایگاه عطاری ها در بحث داروهای گیاهی چیست؛ آیا وزارت بهداشت با نحوه عملکرد عطاری ها موافق است؛
درصد بالایی از علمی که در حال حاضر درخصوص سابقه مصرف داروهای طبیعی در کشورمان وجود دارد ، به عملکرد عطاری ها برمی گردد. یعنی این علم و تجربه سینه به سینه از این طریق گشته و به ما رسیده است . در واقع ، ما نمی توانیم کار عطاری ها را قبول نداشته باشیم یا از ادامه کار آنها جلوگیری کنیم بلکه بحثی که در این خصوص در وزارت بهداشت وجود دارد ، این مساله است که عطار کیست؛ آیا هر کسی که مغازه عطاری دارد ، عطار است؛ مثلا جوانی که می آید پشت پیشخوان عطاری می ایستد و هم بیمار می بیند ، هم تشخیص می دهد و تجویز می کند و هم نسخه می پیچید ، آیا عطار است؛ در صورتی که ما به دکتر داروسازی که بیش از 200 واحد درسی گذرانده ، اجازه تشخیص نمی دهیم و البته کار درستی است . اما در عطاری همین جوان همه این کارها را انجام می دهد. قوانین فعلی ما هم در مواجهه با این موارد کاری از پیش نمی برد. کار این جوان ، آن عطار 80 ساله با تجربه را که کار و تجربه اش قابل قبول است ، زیر سوال می برد.

یعنی شما فقط همین دو تقسیم بندی را دارید؛ یک جوان کم تجربه عطار و یک فرد باسابقه و باتجربه عطار که البته فقط کار دومی را قبول دارید؛
بله ، ما آن عطار باتجربه را قبول داریم البته در هر صنفی شما این مساله را دارید. مثلا در صنف تعمیرکاران لوازم منزل هم همین بحث وجود دارد. مثلا اگر تعمیرکاری ماشین لباسشویی شما را بد تعمیر کند ، نهایتا مجبور می شوید یک ماشین لباسشویی دیگر بخرید اما عطاری با سلامت شما در تماس است . در بحث عطاری نمی توانیم بگوییم بیماری که با تجویز عطار دارویی گیاهی مصرف کرده ، یا خوب می شود یا نمی شود. اینجا بحث سلامت افراد مطرح است. ممکن است بیمار نه تنها خوب نشود ، بلکه بدتر هم شود بنابراین حساسیت ما در برخورد با عطاری ها زیاد است.

این حساسیت چگونه اعمال می شود؛
از سال گذشته کمیته ای با عنوان کمیته ساماندهی عطاری ها تشکیل داده ایم . بحث ما در این کمیته هم این است که چه کنیم تا عرضه فرآورده های طبیعی میان مردم با محور سلامت صورت بگیرد. از طرفی ، تعدادی عطاری داریم که معتبر هستند و ما باید سعی کنیم سیستم شان بهتر شود. در این کمیته سابقه کار عطاری ها را هم مورد بررسی قرار می دهیم البته کار این کمیته زمان بر و نیازمند فرهنگسازی است . مردم تعیین می کنند که عطاری ها یا وزارت بهداشت چگونه عمل کند. نکته دیگری که مورد بررسی است ، این است که باید از سیاست تشویقی استفاده کنیم ، نه تنبیهی.

درخصوص مصرف داروهای طبیعی و گیاهی ، بحث نحوه و شکل مصرف چگونه است. به عبارتی ، آیا مصرف این فرآورده ها مطلقا بدون عوارض است؛
اتفاقا در تبلیغات فرآورده های طبیعی اشتباهی وجود دارد که می گویند این نوع داروها ، عوارض جانبی ، تداخل و مشکل خاصی ندارند اما حقیقت این است که این مواد هم ساختاری دارند که در کنار دیگر مواد در بدن ممکن است افزایش یا کاهش اثر داشته باشند.
مقالات و مباحث زیادی درخصوص تداخل داروهای طبیعی و گیاهی با داروهای صناعی ، تداخل داروهای طبیعی با هم و حتی تداخل این داروها با غذا وجود دارد بنابراین ، ما نمی توانیم این داروها را جدا از دیگر داروها ببینیم.
در واقع هنگام تجویز این داروها باید به نحوه و چگونگی مصرف توجه شود. در نتیجه ، اگر داروهای طبیعی را به عنوان یک فرآورده در نظر بگیریم که حاوی ملکول هایی است ، این ملکول ها می تواند با تعدادی دیگر از ملکول ها که می تواند دارو یا غذا باشد ، تداخل ایجاد کند. این تداخل هم می تواند افزایش یا کاهش اثر داشته باشد.

نحوه عرضه نظام مند محصولات و فرآورده های طبیعی نیز مورد توجه است چرا که اگر عرضه نظام مند باشد ، نظارت هم نظام مند می شود. در حال حاضر ، دستورالعملی را برای نظام مند کردن عرضه فرآورده های طبیعی در دست داریم که به زودی ابلاغ می کنیم.

چندگونه گیاه دارویی در کشور داریم؛
ما در کشور نزدیک 8هزار گونه گیاه داریم اما با این تعریف که گیاهی به عنوان درمان یا پیشگیری از بیماری ها به عنوان داروی گیاهی در بازار دنیا خرید و فروش شود ، حدود 400 گونه است.

از ابتدای مصاحبه بارها اشاره کرده اید ، داروهای طبیعی. داروهای طبیعی یعنی چه؛
باید این توضیح را عرض کنم که بحث داروهایی طبیعی فقط وابسته به داروی گیاهی نیست . شاید در بسیاری از داروهای طبیعی داروی گیاهی استفاده شود اما فقط منوط به داروهای گیاهی نیست. داروی طبیعی یعنی دارویی که حاوی فرآورده های گیاهی ، حیوانی و معدنی باشد.

چند کارخانه تولید داروهای گیاهی در کشور داریم؛
36 شرکت داریم که از وزارت بهداشت برای تولید داروی گیاهی مجوز دارند.

و چند محصول مجوزدار داروی گیاهی؛
حدود 235 قلم داروی گیاهی داریم البته از ابتدای سال 85 تاکنون ، صد قلم دارو مجوز گرفته اند. در واقع از سال 1360 که اداره داروهای گیاهی تاسیس شده تا سال 1385، حدود 134قلم فرآورده داشتیم که در حال حاضر صد قلم اضافه شده است.

در عطاری ها چند قلم گیاه دارویی یا داروی گیاهی وجود دارد؛
این سوال آمار و رقم دقیقی ندارد. اما این توضیح وجود دارد که در عطاری ها محصول به 2 شکل مرکب یا ساده عرضه می شود ، یعنی این که ممکن است مثلا نعناع به شکل خالص عرضه شود یا در محصولی که از چند گونه دیگر ازجمله نعناع تشکیل شده ، به فروش برسد. اما به این پرسش این گونه می توان پاسخ داد که حدود 250 تا 300 ماده اولیه گیاهی در عطاری ها وجود دارد.

نمی دانم پاسخ پرسشی را که می پرسم شما باید بدهید یا مثلا مسوولی در وزارت بازرگانی ، اما مساله این است که فرآورده های گیاهی یا طبیعی در کشور ما در بسته بندی های غیرشکیل عرضه می شوند ، چرا؛
ما باید ببینیم چه انتظاری در این بحث وجود دارد. در حال حاضر این بحث بیشتر در صادرات نمود پیدا می کند. اما در تولیدات داخل متقاضی است که تعیین کننده است. شرکتهایی که در این خصوص کار می کنند ، واقعا بر مبنای عرق خودشان کار می کنند. ما هنوز نتوانسته ایم داروهای آنها را بیمه کنیم. این شرکتها در سالهای اخیر بسیار تلاش کرده اند و روز به روز هم بهتر می شوند.

سیاست های حمایتی شما چیست؛
از سال گذشته همه قوانین دست و پاگیر درخصوص تولید ، آنالیز دارو ، قیمت و توزیع داروهای گیاهی را مورد بررسی و بازنگری قرار داده ایم. در واقع با سیاست تسهیل در قوانین ، سیاست حمایتی را تقویت می کنیم. از 3 ماه پیش هم شورای بررسی و تدوین داروهای گیاهی ایران ، تشکیل شده است. کار این شورا هم بررسی فرآورده های جدید در این حوزه است.

برای بیمه داروهای گیاهی کاری انجام شده؛
برای بیمه هم ما پیشنهادهای خود را به وزارت رفاه ابلاغ کردیم و منتظر پاسخ هستیم و برای به نتیجه رسیدن این بحث مصر هستیم. اتفاقا در بحث بسته بندی هم همین مساله مطرح است.

آیا در بسته بندی داروهای طبیعی به مساله چگونگی مصرف اشاره می شود؛
در بسته بندی داروهای طبیعی که از وزارت بهداشت مجوز دارند ، بروشور نحوه مصرف ، تداخلات ، عوارض و موارد مصرف عرضه می شود و مصرف کننده می تواند از این اطلاعات استفاده کند.