مجوز بهره‌برداری در عین حرمت بهره‌کشی

اینها همه روایاتی است معتبر درباره لزوم رعایت حقوق حیوانات که در اسلام به آنها تاکید شده، اما در کنار این موضوع، باید به این نکته نیز توجه داشت که از نظر اسلام، انسان اشرف هستی است و بنابراین تمام موجودات هستی و حتی ملائکه و مجردات در خدمت انسان بوده و همه اینها اسبابی هستند که خداوند برای تعالی انسان آفریده است.
در قرآن کریم نیز آیاتی با این مضمون وجود دارد که خداوند چارپایانی را برای انسان آفریده که مالک آنها باشند یا خداوند چارپایان را در تسخیر انسان‌ها قرار داده است. بنابراین از جمیع تعابیر قرآنی و احادیث ائمه این نکته استنباط می‌شود که انسان مجاز به استفاده از حیوانات است، به شرط این که حقوقشان را محترم بشمارد و به آنها آزاری وارد نکند.
بنابراین اسلام حیوانات را دارای اندازه‌ای از درک و تعقل می‌داند و از این لحاظ، حقوقی را برای آنها در نظر می‌گیرد. اما از دیدگاه این دین مبین، خداوند کمال شعور و تعقل را در انسان قرار داده و او را به عنوان اشرف مخلوقات برگزیده است. از این منظر، رعایت حقوق حیوانات نباید نیازهای اساسی انسان را زیر سؤال ببرد، زیرا به به لحاظ اسلامی، اصل انسان است و اگر انسان برای برآوردن نیازهای اساسی خود در راه رسیدن به قرب الهی نیاز به بهره‌برداری از حیوانات داشته باشد، این بهره‌برداری هیچ اشکالی ندارد. البته به این شرط که استفاده از حیوانات همراه با بهره‌کشی و شکنجه آنها نشود، زیرا این کار از نظر اسلام حرام است و مراجع تقلید ما در این زمینه فتواهای متعددی صادر کرده‌اند.

دکتر علی غضنفری

کارشناس علوم و معارف قرآنی