مثل گل

۱ درس آموزه‌های مشترک
زن به عنوان یک موجود انسانی دارای هویت واحـد و مـشترکی نـسبت به مردان بوده و حضرت علی(ع) هرگاه از انسان و حالات و روحیات او سخن می‌گوید، اشـاره بـه هر دو جنس دارد. بنابراین آنجا که می‌فرماید:
«کسی چیزی را در دل پنهان نکرد، جز آن‌که در لغزش‌های زبـان و رنـگ رخـساره‌اش آشکار خواهد شد»، اشاره به عوارض روان‌تنی در زنان و مردان داشته و می‌فرماید: ابراز نـکردن احـساسات و سرکوب آنها موجب بروز حالات ویژه‌ای در جسم می‌شود و این بی‌توجهی به نیازهای روانـی، آثـار سـوء در رفتار و نیز در ساختار جسمی افراد دارد. در اینجا روی سخن با هر انسانی است که احساسات خویش را در درون خود پنـهان کرده و مـوجب ایجـاد بحران روحی روانی، افسردگی و... می‌شود.
سیر به سوی کمال، توجه به مـعنویات، اسـتفاده از نعمت‌های الهی و... از اموری است که برای زن و مرد به صورت دستورالعمل‌های مشترک مطرح شده است.

۲ شاخه گل
در مقام بیان تـفاوت زن و مـرد که حضرت علی(ع) در این قسمت از سخنان خویش تفاوت‌های زن و مرد را مطرح کرده و این تـفاوت‌ها را نـه تنها به عنوان نقص مطرح نمی‌کند؛ بـلکه از آنها بـه عنوان راز تکامل بشری سخن می‌گوید. برای مـثال در روان‌شناسی زنان از تفاوت‌های زن و مرد در فضیلت‌ها سخن گفته و می‌فرماید: «غَیرَه المَرْأه کفْرٌ وَ غَیرَه الرَّجُلِ إیمـانٌ؛ غـیرت زن کفر است و غیرت مرد ایمـان». یک نـویسنده عرب در این مـورد مـی‌گوید: اگـر زنان غیرت داشته باشند، به فـتنه و آشـوب کشیده می‌شوند و جنگ جمل نتیجه غیرت زن بود. همچنین حضرت در مورد لطافت وجـودی زن و حـساسیت لازم برای حفظ او و شاید سخاوت ویژه زن در حیات بـخشی به دیگران که ناشی از روح «دیگـر خواه» اوست، می‌فرماید:
«به زن بـیش از حـد خود تحمیل مکن! زیرا زن همچون شاخه گل است، نه قهرمان خشن».

۳ ویژگی‌های خاص
توجه کردن افـراد بـه ویژگی‌های خاص زنانه در زنان و بیان راهـکارهایی مـتناسب با این خـصیصه‌ها بـرای رسـیدن به سعادت مطلوب و داشـتن سلامت روانی فردی و اجتماعی مفید است. برای نمونه حضرت امیر(ع) با توجه بـه این نـیاز زن که دوست دارد مورد عشق و محبت قرار گـیرد، مـی‌فرماید: «مـِن اخـلاق الانـبیاء حُبّ النساء (از اخـلاق پیامـبران دوست داشتن زنان است).
عشق ورزیدن به زنان و ابراز محبت و علاقه نسبت به آنان در متون دینی بـسیار زیاد اسـت و حـتی رسول خدا(ص) می‌فرماید: «قولُ الرجـُلِ للمـرأه إنـّی أحـبّک، لایذهـب مـن قلبه ابداً (این‌که مرد عشق خود را نسبت به زن ابراز کند و بگوید تو را دوست دارم هرگز از قلب او خارج نمی‌شود). در سخنان روان‌شناسان معاصر نیز اهمیت به این ابراز عشق دیده مـی‌شود. پروفسور ریک، روان‌شناس مشهور آمریکایی می‌گوید: «بهترین جمله‌ای که یک مرد می‌تواند به زن خود بگوید عبارت عزیزم تو را دوست دارم است». بنابراین آثار روانی عشق‌ورزیدن به همسر و ابراز محبت به او، از دیدگاه روان‌شناختی دینـی بـسیار قابل اهمیت است و قابل انکار نیست.

۴ سیره عملی
در سبک زندگی و سیره عملی حضرت علی(ع) نیز می‌بینیم حضرت به علل سـیاسی و بـه‌خـاطر مصالح عمومی اسلام در خانه مـی‌نشیند و هـمسر بـزرگوار او که تندیس طهارت و قداست و پاکی‌هاست، به مسجد رفته و سخنرانی می‌کند یا به خاطر ضرورت‌های زمانی و مکانی و نیز مصالح مهم اسلام، شبانه بـه خـانه انـصار رفته و امام واقعی مردم را به آنان معرفی مـی‌کند. بـه یقین اگر منظور حضرت علی(ع) از برخی سخنان منسوب به ایشان خانه‌نشینی زن به صورت کلی بوده باشد، همسر ایشان که خود اسلامِ مجسم اسـت، هـرگز از خـانه خارج نمی‌شد. بنابراین ضرورت و عدم ضرورت و همچنین حفظ حدود و مـوازین شرعی راهگشای ما در درک این حکمت الهی و کلام امیر(ع) خواهد بود.

دکتر ناهید طیبی/ پژوهشگر دینی و عضو شورای دانشنامه زن مسلمان