جان گرفتن رویاها به همت مردان بزرگ

سلولهای بنیادی ، سلولهای تمایز نیافته ای هستند که دارای توانایی تقسیم و نگهداری نا محدود و تمایز به انواع سلولهای بدن هستند و از 3 منبع جنینی ، بزرگسال و خون بند ناف تهیه می شوند و برای اولین بار در سال 1998 در ویسکانسین امریکا تولید شدند. در کشور ما ، پژوهشکده رویان جزو اولین مراکزی بود که پس از دریافت مجوز مرکز تحقیقات علوم سلولی در سال 1380 با تلاشهای مرحوم دکتر کاظمی آشتیانی به عرصه تحقیقات سلولهای بنیادی وارد شد.
طرح سلولهای بنیادی ، طرح دراز مدتی بود که از سال 78-79 شروع شده و در سال 81-82 به نتیجه رسید و اولین مقاله در این زمینه سال 82 به چاپ رسید. رده سلولهای بنیادی تولید شده در پژوهشکده رویان در انجمن بین المللی سلولهای بنیادی ثبت شد. به این ترتیب ، ایران به طور جدی و همتراز با دیگر کشورهای جهان ، قدم به عرصه تحقیقات سلولهای بنیادی گذاشت و در حال حاضر جزو 13 کشور دارای فناوری سلولهای بنیادی است. سلولهای بنیادی که در دنیای پزشکی به عنوان انقلاب دوم از آنها یاد می شود ، می توانند به دیگر سلولهای بدن تمایز یابند و به این ترتیب با پیوند آنها به جای بافتهای آسیب دیده ، راه جدیدی در درمان بسیاری از بیماری ها باز می شود و کشوری که دارای فناوری سلولهای بنیادی باشد می تواند در پزشکی حرف اول را بزند.
گروه سلولهای بنیادی پژوهشکده رویان متشکل از محققان جوان و تلاشگری است که با تلاشهای آنان در زمینه تولید و تمایز سلولهای بنیادی ، تحقیقات بی اندازه ای در زمینه تولید رده های جدید سلولی و پیوند سلولهای بنیادی در پژوهشکده رویان انجام شده یا در حال انجام است. به همت این تلاشگران جوان و درخصوص اهداف پژوهشی و درمانی آنها در حال حاضر ایران موفق به تولید 8 رده سلول بنیادی جنینی موش و 6 رده سلول بنیادی جنین انسان شده و همچنین پیشرفت هایی در زمینه درمان انواع بیماری ها از جمله سکته قلبی ، آسیبهای قرنیه ، ضایعات نخاعی.... با استفاده از فناوری سلول بنیادی به دست آورده ایم. همچنین تاسیس اولین بانک بند خون درایران از جمله دستاوردهای پژوهشکده رویان است که امکان استفاده از سلولهای بنیادی خون بند ناف را در درمان بعضی از بیماریها فراهم می کند.
ایده دکتر کاظمی این بود که باید تحقیقات سلولهای بنیادی به صورت کاربردی درآید و از همان زمان تلاش این مرکز برای تعریف طرحهای کاربردی شروع شد و منجر به انجام 2 طرح موفق روی قلب و قرنیه چشم و نیز شروع کار روی کبد شد.

SIem Cellها چه می کنند؛

تعیین نقشه پروتئینی سلولهای بنیادی جنینی انسانی و گزارش آن به عنوان اولین گزارش دنیا دراین زمینه و برقراری سایت اینترنتی دارای اطلاعات کامل پروتئومیکس (نقشه پروتئینی) در زمینه ضایعات نخاعی تحقیق روی موش صحرائی با موفقیت پایان یافته و هم اکنون روی میمون ادامه دارد.

رویانا تاکنون در سلامت کامل به سر می برد. تولد رویانا که دومین گوسفند شبیه سازی شده در ایران و اولین نمونه ای بود که پس از تولد ، زنده ماند تنها یکی از دستاوردهای محققان پژوهشکده رویان است. تلاش برای درمان بیماری های مربوط به ناباروری در کنار تحقیقات پیشرفته و پایه ای سلول های بنیادی این مرکز را فراتر از یک مرکز درمانی تبدیل به پژوهشکده ای معتبر در عرصه بین المللی نمود. جایزه بین المللی رویان و ژورنال تخصصی سلول های بنیادی به نام یاخته ، اینک درجهان تحقیقات سلول های بنیادی نام هایی شناخته شده به حساب می آیند که نمایی از فعالیت های دانشمندان جهان را در این حوزه به نمایش می گذارند.

در صورت موفقیت روی میمون ، می توان آزمایش روی داوطلبان انسانی را شروع کرد.
از سوی دیگر در قلب نیز طرح استفاده از این سلولها در سکته قلبی در فاز اول روی 27 بیمار انجام شد و فاز بعدی روی 140 بیمار با روشهای متفاوت شروع شده است. طرح کشت و پیوند سلولهای بنیادی برای درمان ضایعات قرنیه شروع و در حال حاضر 9 بیمار تحت این عمل قرار گرفته و دید قابل قبولی دارند. طرح استفاده ازاین سلولها در سیروز کبدی نیز شروع و تا کنون روی 3 بیمار انجام شده ؛ ولی تا کنون موفقیتی حاصل نشده است. سلولهای کبدی از سلولهای بنیادی جنینی به دست آمده و بصورت دو بعدی و سه بعدی تکثیر یافته اند. در دیابت سلولهای انسولین ساز تولید شده اند ؛ ولی امکان پیوند در انسان وجود ندارد و فعلا کارایی آنها روی حیوانات آزمایش می شود. سلولهای استخوانی و غضروفی نیز از سلولهای بنیادی مغز استخوان تشکیل شده اند و هم اکنون روی سگ و اسب آزمایش می شوند.

شبیه سازی در پژوهشکده رویان

تفکر این طرح در سال 1378 توسط مرحوم دکتر کاظمی آورده شد و با دو طرح اولیه بلوغ آزمایشگاهی تخمک و بی هسته سازی تخمک در همان سال آغاز شد. ولی از سال 1383 به دستور دکتر کاظمی جزو طرحهای اصلی پژوهشکده قرار گرفت . برای رسیدن به نتایج سریع تر ، دکتر کاظمی دستور دادند که این طرح خاص به طور موازی در پایگاه تحقیقاتی رویان در اصفهان و پژوهشکده رویان در تهران اجرا شود. کار درخصوص شبیه سازی گوسفند از سال 1383 با حمایت سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (SBDC) در قالب طرح تحقیقاتی NT در دو سایت تهران و اصفهان آغاز شد. در ابتدا کارهای لازم جهت به دست آوردن تخمک انجام شد و سپس مطالعات گسترده ای درباره انتخاب نوع سلولی که هسته آن انتقال پیدا می کند انجام گرفت و در نهایت مقرر شد که از سلول های فیبروبلاست گوش استفاده شود. مطالعه در دو فاز لقاح خارج رحمی (IVF) و شبیه سازی در گوسفند انجام شد.

لقاح خارج رحمی (IVF)

برای نخستین بار در ایران اولین گوسفند حاصل از لقاح خارج رحمی و بلوغ آزمایشگاهی تخمک متولد شد. ساعت 9 شب شنبه اول مهر 1385 ، اولین بره حاصل از باروری خارج از رحمی (IVF) و بلوغ آزمایشگاهی تخمک (IVM) با عمل سزارین به دنیا آمد. تا قبل از این در ایران و خاورمیانه از روش باروری آزمایشگاهی برای باردار کردن دامها استفاده نشده بود و تلقیح مصنوعی در دامها به سبک سنتی انجام می پذیرفت و این مطالعه از سوی محققان پژوهشکده رویان جهاد دانشگاهی ، انجام شد. در این روش تخمک های نابالغ گوسفند نژاد فشم تهران با روش آزمایشگاهی بالغ شد. سپس تخمک های بالغ شده با اسپرم گوسفند نژاد مرینوس استرالیایی مجاورسازی شد. جنین های حاصل از این روش پس از 7 روز در مرحله بلاستوسیست به تعداد 2-3 جنین به گوسفند میزبان منتقل گردید و حاصل این کار گوسفند دوقلویی بود که یکی از آنها در حین زایمان از بین رفت و دیگری در سلامت کامل به سر می برد. این فناوری در زمینه شبیه سازی ، ساخت موجودات ترانس ژن و تولیدات حاصل از آنها ، اصلاح نژاد به روش نوین و مطالعات بین نژادی است.

رویانا متولد شد

از تعداد 230 جنین منتقل شده به 77 گوسفند میزبان ، دو بره شبیه سازی شده حاصل شد که بره اول در تاریخ یازده بهمن ماه 85از یک راس گوسفند که فاز بارداری را به پایان رسانده بود کاملا سالم از نظر ظاهر با وزن حدود 3 کیلوگرم طی عمل سزارین به دنیا آمد که البته 5 دقیقه بعد از تولد به دلیل مشکلاتی که به طور کلی در بره های کلون شده در طول بارداری و پس از تولد وجود دارد ، از بین رفت. ولی بره دوم با وزن حدود 4 کیلوگرم با نژاد افشار در روز شنبه 9 مهرماه 1385 ساعت 30دقیقه بامداد به دنیا آمد.

پونه شیرازی