فرصت ملاقات با پیک بادپای اساطیر!

همچون دیگر سیاره‌ها پیوسته در مدارش در حال گردش به دور خورشید بوده و از این رو پیوسته در اطراف قرص آفتاب در آسمان پرسه می‌زند. طبیعتا زمانی که درست کنار خورشید در آسمان باشد، درخشش آفتاب مانع از رخ‌نمایی عطارد خواهد شد. از این‌رو تنها زمانی می‌توانیم به دیدن کوچک‌ترین سیاره منظومه شمسی در آسمان شامگاه یا صبحگاه امیدوار باشیم که سیاره عطارد از موقعیت ما در زمین در بیشترین فاصله زاویه‌ای ممکن از خورشید دیده شود. از این حالت با اصطلاح «کشیدگی» در علم نجوم یاد می‌شود.
سحرگاه دیروز یکشنبه پنجم اسفند، سیاره عطارد در بیشترین کشیدگی شرقی نسبت به خورشید قرار گرفت؛ به این معنی که چون معمولا عطارد بلافاصله پس از غروب خورشید در افق مغرب پنهان می‌شود یا وقتی در افق مشرق طلوع می‌کند کوتاه‌زمانی بعد شاهد طلوع آفتاب و رنگ‌باختن این سیاره در روشنایی آبی‌رنگ آسمان هستیم، از این رو شامگاه شب‌های پیش‌رو فرصت بیشتری در مقایسه با شب‌های دیگر برای ملاقات با سیاره عطارد در آسمان شب خواهیم داشت. در واقع تا دو ماه آینده این بهترین زمان برای ملاقات با سیاره‌ای است که یونانیان باستان آن را پیک بادپای خدایان اساطیری می‌انگاشتند.
همان‌طور که در تصویر می‌بینید، عطارد را هنگام اذان مغرب این شب‌ها، حتی در شهرهای بزرگ به شرط بازبودن افق مغرب و غبارآلود یا ابرناک‌نبودن آسمان همچون ستاره‌ای نسبتا درخشان بر فراز افق خواهید دید. بعید است سوسوزدنی در نور عطارد برایتان جلب توجه کند، زیرا بر‌خلاف ستاره‌ها که نورشان از فواصل چند سال نوری دورتر در قالب باریکه‌ای از نور نقطه‌ای به زمین می‌رسد، قرص سیاره عطارد پرتوهای نور خورشید را از فاصله تقریبی 170 میلیون کیلومتری به سوی زمین بازتاب می‌کند و به همین علت کمتر تحت تأثیر اعوجاجات جوی قرار می‌گیرد. اما با تلسکوپ به شرط استفاده از چشمی‌هایی که قادر به ارائه بزرگنمایی‌های بالا باشد ممکن است بتوانید قرص کوچکی از سیاره را تشخیص دهید که در بعضی قسمت‌ها شاید تفاوتی در شدت روشنایی از آن به چشم برسد.
جالب است بدانید سطح عطارد بسیار به ماه شبیه است؛ پوشیده شده با هزاران دهانه حاصل از برخورد شهاب‌سنگ‌ها در طول دوران شکل‌گیری و تکوین این سیاره. البته این دهانه‌ها با تلسکوپ‌های زمینی قابل تشخیص نیست و تنها فضاپیماهایی مانند کاوشگر بدون سرنشین مسنجر که پیشتر راهی عطارد شده بودند نقشه‌برداری دقیقی از سطح این سیاره انجام داده‌اند. اتحادیه بین‌المللی نجوم دهانه‌های سطح سیاره عطارد را یک به یک به نام هنرمندان و شعرای مشهور از سراسر جهان نامگذاری کرده است. از ایران نام شعرای نامداری همچون رودکی، فردوسی، حافظ، نظامی، سعدی و‌... بر عوارضی در سطح عطارد ثبت شده است.

کاظم کوکرم

دانش