طلوع فجر از دستان هنرمند

افتتاحیه نمایشگاه فجر صنایع‌دستی
عصر جمعه گذشته، نمایشگاه صنایع‌دستی فجر، با حضور سه نفر از معاونان سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری و با همراهی جمعی از هنرمندان صنایع‌دستی کشور افتتاح شد. این سومین دوره از این جشنواره بود که همزمان با دیگر جشنواره‌های فرهنگی و هنری فجر برگزار می‌شد. فراخوان شرکت آثار در این جشنواره در روزهای نخستین دی منتشر و هنرمندان تا 25 همان ماه فرصت داشتند، آثارشان را به دبیرخانه این جشنواره ارسال کنند. مهم‌ترین ملاک پذیرش آثار در این جشنواره ـ‌که هدف از برگزاری آن نمایش آخرین دستاوردهای صنایع‌دستی و هنرهای سنتی، آشنایی با هنرمندان جوان و کشف استعدادهای نو در عرصه صنایع‌دستی و ایجاد بستری برای مواجهه بی‌واسطه مخاطبان با آثار صنایع‌دستی و ارتباط با هنرمندان عنوان شده بود ـ وجوه متمایز این آثار از لحاظ طراحی، کیفیت اجرا، اصالت برند و هویت و کاربرد خلاقانه بود و هر هنرمند می‌توانست پنج اثر از جدیدترین محصولات هنری خود را برای دو مرحله داوری ارسال کند.

پای صحبت هنرمندان
در روز افتتاحیه و میان شلوغی‌ها و رفت و آمدهای بازدیدکنندگان عادی و هنرمندان از نمایشگاه، فرصتی دست داد تا نظر برخی افرادی را که آثارشان برای شرکت در جشنواره فجر سوم پذیرفته شده بود، جویا شویم. از آنها درخصوص کیفیت این جشنواره و نیز ارزیابی‌شان از مراحل اطلاع‌رسانی، پذیرش و نیز فرم اجرای نمایشگاه پرسیدیم. یکی از همین هنرمندان که با آثاری در زمینه لایه‌چینی چوب و خراطی در این جشنواره شرکت کرده بود به جام‌جم گفت: من در دو دوره قبل جشنواره شرکت نکرده بودم. در این دوره نیز از سوی معاونت صنایع‌دستی با بنده تماس گرفتند و از من خواستند آثارم را برای شرکت در این جشنواره ارسال کنم. هنرمند دیگری که در رشته پاپیه‌ماشه فعالیت می‌کرد و با سه اثر در این نمایشگاه حضور داشت نیز نحوه آشنایی‌اش با جشنواره و طریق حضورش در این رویداد را این‌گونه تشریح کرد: من در دوره‌های قبلی حضور نداشتم و اصلا در جریان چنین جشنواره‌ای هم نبودم. امسال هم از سوی معاونت با من تماس گرفته و از من برای شرکت در جشنواره دعوت شد. او برگزاری این جشنواره را مثبت ارزیابی و تاکید کرد ترتیب دادن چنین فرصت‌هایی، امکان معرفی و نمایش بیشتر آثار هنری را فراهم و از این‌رو مردم عادی را به صنایع‌دستی علاقه‌مند می‌کند. شرکت‌کننده دیگری که با او گفت‌وگو کردیم، در زمینه پارچه‌بافی فعالیت می‌کرد. این هنرمند هم چون دو شرکت‌کننده دیگر، برای نخستین بار بود که در جشنواره حضور یافته بود. او البته در جریان برگزاری دو دوره پیشین جشنواره فجر صنایع‌دستی بوده، اما آنچه او را برای حضورش در نمایشگاه صنایع‌دستی راغب کرده بود، دستیابی به یک تکنیک تلفیقی در کارش بود که می‌خواست آن را با دیگر هنرمندان به اشتراک بگذارد. یک هنرمند دیگر که با کار معرق به جشنواره آمده بود، از طریق شبکه‌های اجتماعی در جریان فراخوان شرکت در جشنواره قرار گرفته بود.

نمایشگاهی برای تشخیص سره از ناسره
یک کارشناس صنایع‌دستی با مثبت ارزیابی کردن ورود صنایع‌دستی به جشنواره فجر تاکید می‌کند: ورود صنایع‌دستی چینی به کشور از سال 87، سبب به‌هم ریختگی بازار عرضه و تولیدات این محصولات شد؛ به گونه‌ای که نه تنها تشخیص تولیدات ایرانی از محصولات وارداتی برای مردم عادی دشوار شده بود که حتی برخی افراد، رشته‌های اصیل صنایع‌دستی کشور را متعلق به دیگر کشورها می‌دانستند؛ از این‌رو برگزاری هر چه بیشتر نمایشگاه‌ها و رویدادهای تخصصی در این زمینه، با افزایش ارتباط مردم با هنرمندان صنایع‌دستی و محصولاتشان، دانش آنها را در این خصوص افزایش می‌دهد و آنها را به هنرهای دستی ایرانی علاقه‌مند خواهد کرد؛ امری که سبب حفظ و احیای صنایع‌دستی کشور و ایجاد مشاغل پایدار برای جوامع محلی خواهد شد.
به باور نیما سعید ذاکر، لازم است نحوه و میزان اطلاع رسانی درخصوص جشنواره فجر صنایع‌دستی با کیفیت و گستردگی و تنوع بیشتری انجام شود. او همچنین به استقبال هنرمندان صنایع‌دستی از این جشنواره نیز اشاره کرده و می‌گوید: این رویداد بازخوردهای مثبتی در جامعه هنرمندان صنایع‌دستی کشور داشته و انگیزه آنها را برای تولید آثار باکیفیت و خلاقانه بیشتر کرده است.

به بلوغ برگزاری جشنواره نزدیک می‌شویم
جشنواره فجر صنایع‌دستی از سال 95 به فهرست جشنواره‌های فجر اضافه شد و آغاز به کار کرد. در آن سال در دو بخش کلاسیک و مدرن در سالن‌های پاییزه و استاد میرمیران خانه هنرمندان برگزار شد و طبیعی بود که نواقص و کاستی‌های زیادی داشته باشد. این کاستی‌ها اما کمابیش در سومین جشنواره هم به چشم می‌خورد که البته باز هم به زعم ما و در مقایسه با سایر جشنواره‌های فجر طبیعی است.
معاون صنایع‌دستی درخصوص وجه تمایز دوره سوم جشنواره فجر صنایع‌دستی با دو دوره پیشین به ما می‌گوید: فجر سوم صنایع‌دستی بیانگر این امر است که ما کم‌کم به بلوغ برگزاری این جشنواره نزدیک می‌شویم. این موضوع را می‌توان از تعداد کارهای ارسالی، کیفیت، زیبایی، طرح، رنگ و نقوش آثار و نیز تنوع و تعداد محصولات و افزایش شمار استان‌ها و استقبال هنرمندان صنایع‌دستی از این دوره متوجه شد. پویا محمودیان، در پاسخ به نحوه داوری‌ها هم می‌گوید: همه آثاری که به دستمان رسیده، چه اثر هنرمندان صاحب‌نام و چه هنرمندان گمنام، همه از فیلتر رای و نظر داوران عبور کرده است.
او همچنین نامناسب بودن توضیحات پای آثار را به زمان کوتاه حدفاصل تحویل سالن‌ها تا روز افتتاحیه مربوط دانسته و تاکید می‌کند این موضوع در ادامه نمایشگاه برطرف خواهد شد و توضیحات نیز دوزبانه می‌شود.
محمودیان با اشاره به این‌که صنایع‌دستی بسیار دیر به جشنواره فجر راه پیدا کرده، می‌گوید: علی‌رغم این تاخیر چندساله، بر این باورم که به دلیل جامعه بیش از دو میلیون نفری مخاطبان این هنر صنعت، جشنواره صنایع‌دستی و هنرهای سنتی خیلی زود جایش را در جشنواره فجر و در میان دیگر رشته‌ها پیدا خواهد کرد و به زودی صاحب بخش بین‌المللی خواهد شد؛ چرا که ایران صاحب رتبه سوم در تنوع رشته‌های صنایع‌دستی و رتبه نخست در تعداد شهرهای ثبت‌شده صنایع‌دستی در جهان است.

در مورد خانه هنرمندان
برگزاری نمایشگاه فجر صنایع دستی در خانه هنرمندان تهران، از این جهت که این محل یکی از مهم‌ترین پاتوق‌های هنری شهر است، انتخابی شایسته به نظر می‌رسد؛ اما شاید با رونق این رویداد در سال‌های آتی و با توجه به این‌که خانه هنرمندان در یکی از مراکز پرترافیک تهران قرار دارد، تجدید نظر در محل برگزاری ضروری به نظر برسد. علاوه بر این، برگزاری جشنواره صنایع‌دستی فجر همچنین به دلیل نوپا بودن آن با اشکالات و کاستی‌های دیگری نیز همراه است.

هنرمند 8 ساله؛ کوچک‌ترین شرکت‌کننده جشنواره
این جشنواره یک شرکت‌کننده هشت ساله هم دارد. پویا قاضی که با مجموعه سرمه‌دانش در سومین جشنواره صنایع‌دستی فجر شرکت کرده، از 5/3 سالگی و با نشان دادن ذوق و علاقه به رشته خراطی، این هنر را از پدر خود آموخته و حالا با پذیرفته شدن اثرش در جشنواره فجر، شانس این را یافته که اثرش در کنار آثار برترین هنرمندان صنایع‌دستی کشور به نمایش درآید. آن‌طور که پدر پویا به جام‌جم می‌گوید، این هنرمند کوچک، خودش، کارهایش را طراحی می‌کند و پس از مطرح کردن ایده‌هایش با او، دست به کار ساختنشان می‌شود.

شیما رئیسی

ایران