وضعیت آبی اغلب شهرهای خراسان بحرانی است

اسماعیلیان با بیان این که 98 درصد آب شرب شهرهای استان از طریق چاه‌ها و منابع آب زیر زمینی تامین می‌شود، می‌افزاید: اکنون بیش از 7500 کیلومتر خطوط انتقال و شبکه توزیع و 600 هزار متر مکعب مخازن ذخیره به منظور تامین 24 ساعته آب شرب استان وجود دارد. وی با بیان این که در تامین آب خراسان در همه بخش‌ها بویژه آب شرب مشکلات فراوانی وجود دارد، تصریح می‌کند: اقلیم گرم و خشک در استان و کاهش میانگین بارندگی نسبت به متوسط کشوری، طوری که هم اکنون میانگین بارندگی از متوسط کشور کمتر و در ده سال گذشته به حدود 200 میلی متر در سال کاهش یافته از یک سو و افزایش مصرف منابع زیرزمینی از دیگر سو موجب بحرانی شدن شرایط استان و ایجاد دغدغه و نگرانی شده است.

به گفته این مسئول، هم اکنون 80 درصد نیاز آبی بخش‌های مختلف از طریق سفره‌های آب زیرزمینی تامین می‌شود که سطح آن از متوسط کشوری بالاتر است و با توجه به این که با کسری یک میلیارد و 200میلیون متر مکعب مخازن آبی روبه‌رو هستیم، این رقم بیشترین کسری مخازن آب زیرزمینی در بین استان‌های کشور را دارد، طوری که اکنون از 73 شهر استان سالانه 30 شهر در شرایط تنش آبی قرار می‌گیرند.

افزایش تنش آبی به 53 شهر تا افق 1400

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان خراسان رضوی می‌گوید: با توجه به نبود ظرفیت منابع آبی جدید در بسیاری از دشت‌های استان و حتی کاهش آب‌دهی منابع تامین و سرانجام افزایش نیاز آبی بخش شرب و بهداشتی، محدودیت آبی و شرایط تنش آبی در شهرهای استان افزایش پیدا کرده که در صورت ادامه این روند تا افق 1400 تعداد شهرهای که در شرایط تنش آبی قرار گیرند به 53 شهر افزایش پیدا خواهد کرد. اسماعیلیان با اشاره به رویکردهای اصلی تامین آب شرب در استان تاکید می‌کند: امکان توسعه منابع آبی و اجرای پروژه جدیدی در محدوده شهر وجود ندارد و رویکرد اصلی ما افزایش بهره‌وری و اعمال برنامه‌های مدیریت مصرف آب است که شامل توسعه شبکه‌های فاضلاب در شهرهای استان با هدف بازچرخانی و استفاده مجدد از پساب و جداسازی آب مصرفی فضای سبز شهرها از آب شرب با همکاری شهرداری‌های استان است که در این زمینه تقریبا مطالعات جداسازی آب از پساب در شهرهای استان صوت گرفته و همچنین جداسازی آب شرب از بهداشت در مناطقی که با تهدید کاهش کیفیت آب مواجه است از جمله شهرهای بجستان، جنگل و باجگیران در حال اجراست.

وی با بیان این که همزمان با افت سطح سفره‌های زیرزمینی کیفیت آب، کاهش و از سطح استاندارد خارج می‌شود، درخصوص استفاده از آب شیرین کن‌ها هم می‌گوید: در صورت استفاده از آب شیرین کن 30 درصد منابع آبی از بین خواهد رفت و تبدیل به پساب می‌شود و از لحاظ زیست‌محیطی هم دارای مشکلاتی فراوانی است.

جلوگیری از هدررفت آب اعتبار می‌خواهد

این مقام مسئول با اشاره به کاهش هدر رفت در شبکه‌های آبرسانی و توزیع یادآور می‌شود به طور متوسط 16 درصد آب به صورت فیزیکی بر اثر فرسودگی شبکه و بروز حوادث و اتفاقات از دسترس خارج می‌شود که در چنین شرایطی سالانه حدود 5/4 درصد از شبکه باید مورد بازرسی و اصلاح قرارگیرد، اما این مهم مستلزم تامین اعتبارات و بازنگری در تعرفه‌های آب است .

به گفته اسماعیلیان دریافت یک سوم قیمت تمام شده هزینه آب از مردم، هدر رفت ظاهری مربوط به برداشت از شبکه آب شرب به صورت غیرمجاز بخصوص در شهرهای سبزوار، طرقبه و شاندیز و مصارف غیرمتعارف مشترکان خانگی از دیگر مشکلات بحران کم‌آبی استان است، گرچه در این زمینه و در سال گذشته حدود3000 انشعاب غیرمجاز شناسایی و تعیین تکلیف شد و برخورد قضایی با آنان صورت گرفت. مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خراسان رضوی به مصرف 90 درصدی آب در بخش کشاورزی و تشکیل کمیته سازگاری با کم آبی از اسفند سال گذشته با تصویب هیأت وزیران هم اشاره کرده و می‌گوید: در صورتی که آب به عنوان یک کالا جایگاه اقتصادی خود را در بخش‌های آب شرب و کشاورزی پیدا نکند، طرح‌های فرهنگ‌سازی اثر بخشی کاملی نخواهد داشت، البته این به آن معنی نیست که آب را گران کنیم، بلکه باید طرحی اجرا شود که وقتی مردم کالایی را مصرف می‌کنند حس کنند بخشی از بهایی که بابت آن پرداخت کردند متعلق به آب است .

باید از دوردست‌ها آب وارد کنیم

اسماعیلیان این را هم می‌گوید که براساس استانداردهای داخلی میزان مصرف آب شرب در بخش مسکونی بین 70 تا 140 لیتر در شبانه‌روز تعریف شده که البته در مکان‌هایی که با کمبود و بحران آب مواجه هستند این میزان باید به 70 لیتر در شبانه‌روز برسد و این در حالی است که در استان ما این میزان به 125 لیتر در شبانه‌روز می‌رسد که می‌توان با مصرف صحیح آن را مدیریت کرد. زیرا در صورتی که مصرف شرب در یک بازه حداقل میان مدت تعدیل نشود، شرایط استان به نحوی است که در افق بلندمدت حداقل در بخش شرب و صنعت، نیازمند انتقال آب از منابع دور دست خواهد بود .

وی با بیان این‌که در سال گذشته هیچ یک از شهرهای استان با قطع و جیره‌بندی آب مواجه نشدند، می‌گوید اکنون 29 شهر در شرایط تنش آبی قرار دارند که به منظور رفع این بحران و افزایش ظرفیت تامین آب و جبران افت منابع آب، حفرو جابه‌جایی 30 حلقه چاه، وارد شدن 34 حلقه چاه دیگر به مدار بهره برداری و احداث 116 کیلومتر خطوط انتقال و 17 هزار 500 متر مکعب مخزن ذخیره آب شرب در شهرهای مواجه با تنش آبی در سال گذشته انجام شده، طوری که شاهد کاهش 5/2 درصدی هدر رفت منابع آبی بودیم. مدیر عامل آب و فاضلاب استان با تاکید بر این که مهم ترین چالش اجرای برنامه‌ها کمبود اعتبارات است، اظهار امیدواری می‌کند که این پروژه‌ها تا اوایل تابستان به بهره برداری برسند و درعین حال می‌گوید: در صورتی که مردم همانند سال‌های قبل با همتی مضاعف در مصرف آب صرفه‌جویی کنند، شرایط تابستان 97 را همانند سال قبل بدون جیره‌بندی و قطع آب پشت سر خواهیم گذاشت.