اوج رقابت ادبی در جایزه‌ای از دل مسجد

امسال هم همزمان با روز شهادت حبیب، قرار است برندگان هفدهمین دوره جایزه کتاب سال معرفی شوند. در این دوره داورها همگی از شورای نویسندگان مسجد جوادالائمه هستند و این اتفاق، بیش از پیش، این مسجد را به نهادی ادبی ـ مذهبی تبدیل می‌کند؛ تنها مسجدی در ایران که توانسته در دو سه دهه اخیر، ادبیات داستانی را تا سر حد برگزاری جایزه‌ای معتبر و مهم‌تر از آن پایدار، جدی بگیرد. و البته که این، همه دستاوردهای یک مسجد برای ادبیات داستانی ایران نیست؛ چهره‌هایی که در این سال‌ها از حلقه داستان‌نویسان مسجد جوادالائمه بیرون آمده‌اند، هر یک به قطبی در قصه‌نویسی تبدیل شده‌اند. اما در هفدهمین دوره برگزاری جایزه کتاب سال شهید حبیب غنی‌پور چه رخ خواهد داد؟

به نام و کام ادبیات نوجوانان

مجله کیهان‌بچه‌ها برای بسیاری از بچه‌های دهه 50 و 60، نه‌تنها خاطره‌انگیز، بلکه سرآغاز این بود که نوشته‌های خود را جدی بگیرند و آن را در قالب یک مجله منتشر شده ببینند. زنده‌یاد امیرحسین فردی، سنتی را پایه نهاده بود که تا مدت‌ها به بدنه ادبیات داستانی نوجوان، نویسنده تزریق می‌کرد. یکی از اینها از قضا خود حبیب غنی‌پور بود که برای فردی و تحریریه کیهان‌بچه‌ها داستان می‌فرستاد. فردی، سال 1376 به این نتیجه رسید که این پازل‌ها یعنی شهادت غنی‌پور، قصه‌نویس‌بودن او و نیز همکاری‌اش با کیهان‌بچه‌ها را کنار هم بچیند و جایزه‌ای راه بیندازد برای جدی‌تر گرفتن ادبیات داستانی نوجوانان. در این میان چه کسی از شهید حبیب غنی‌پور بهتر که جایزه با یاد او بر پا شود.

جایزه کتاب سال غنی‌پور با هدف تقویت ادبیات نوجوانان برپا شد، اما حالا که 16 دوره از برگزاری‌اش می‌گذرد، تاثیراتش را بر ادبیات بزرگسالان نیز می‌توان رصد کرد. اگر فهرست نام برندگان این 16 دوره را مرور کنید، می‌بینید که هم آثار مهم و تاثیرگذار هر سال طی آن ارزیابی و بررسی شده‌اند، هم برنده‌های جایزه، جزو تحسین‌شده‌های سال از جانب منتقدان و مخاطبان ادبیات داستانی بوده‌اند.

تازه‌ترین خبر

تازه‌ترین رویدادی که در گاهشمار هفدهمین دوره جایزه کتاب سال شهید حبیب غنی‌پور رخ داده، اعلام نامزدهای دریافت جایزه از بخش نوجوان این جایزه است.

خبر را دیروز محمد ناصری، دبیر جشنواره به رسانه‌ها داد تا دوباره نام جایزه غنی‌پور پس از چند ماه به صدر اخبار ادبی رسانه‌ها برگردد. «مثل هیچ‌کس» از سپیده خلیلی، «شب به خیر تُرنا»ی جمال‌الدین اکرمی، «قصة آلبالو پلو»ی زهرا حیدری و «مسافرت» از سهیلا علوی‌زاده نامزدهای این بخش هستند. داوری این بخش به عهده خسرو باباخانی، حبیب یوسف‌زاده و مصطفی خرامان بوده است. این سه نفر، این آثار را از بین 1403 عنوان اثر در مرحله مقدماتی (ریزش اولیه) و 83 عنوان در مرحله نیمه نهایی به عنوان «نامزدهای دریافت جایزه برای آثار تألیفی سال 1395» معرفی کرده‌اند.

امسال جشنواره در سه بخش داستان کودک، رمان نوجوان و رمان بزرگسالان برگزار خواهد شد.

جایزه‌ای معنوی از دل یک مسجد

پیش از این اعلام شد برای اولین بار در هفدهمین دوره، دو بخش رمان با موضوع آزاد و بخش رمان با موضوع دفاع مقدس و انقلاب اسلامی ادغام شده است.

محمد ناصری، دبیر این دوره از برگزاری جشنواره درباره دلایل این تصمیم می‌گوید: در 16 دوره اخیر، همیشه روند برگزاری جشنواره غنی‌پور در حال تغییر بوده است. به عنوان مثال در دوره‌های نخستین، دو بخش کودک و نوجوان و بزرگسال را در برنامه گنجاندیم و بعدها به چهار بخش تقسیم شد. مدتی بود که شورای نویسندگان مسجد جوادالائمه به این نتیجه رسیده بودند که باید بین دو بخش مورد اشاره ادغام صورت پذیرد. دلیل این ادغام این بوده که ما تا مدت‌ها با هدف حمایت از آثار ادبیات داستانی با موضوع دفاع مقدس و انقلاب اسلامی و تقویت این آثار این بخش را در برنامه گنجانده بودیم، حالا مدت‌هاست به شکر خدا این آثار خود به فصلی در ادبیات داستانی ایران تبدیل شده‌اند و نه‌تنها به ارفاق ما نیازی ندارند، بلکه کاملا می‌توانند با رمان در موضوعات آزاد رقابت کنند.

ناصری با اشاره به این‌که در دوره‌های بعد نیز با ادغام این دو بخش مواجه خواهیم بود، در رابطه با این‌که آیا امسال نیز کسانی یا نهادهایی برای اهدای جوایز نقدی اعلام آمادگی کرده‌اند یا نه، می‌گوید: ما هیچ‌گاه به دنبال اسپانسر برای اهدای جوایز نبوده‌ایم و تنها در فراخوان و حالا از طریق روزنامه جام‌جم اعلام می‌کنیم که هر کسی می‌خواهد در اهدای جوایز نقدی به جشنواره کمک کند با دبیرخانه ما تماس بگیرد. تا‌کنون تماسی حاصل نشده، اما مانند سال‌های گذشته ممکن است این اتفاق در اواخر بهمن‌یا اوایل اسفند بیفتد.

دبیر هفدهمین جشنواره شهید غنی‌پور درباره انگیزه‌های غیر‌مادی شرکت‌کنندگان در این جایزه می‌گوید: مولفان به برکت نام شهید غنی‌پورو مسجد جوادالائمه که قطبی ادبی در داستان‌نویسی ماست و دلایل معنوی، آثارشان را برای ما می‌فرستند. هر چند می‌دانید دبیرخانه منتظر آثار ارسالی نمی‌ماند و در طول سال مدام گروهی در حال رصد کتاب‌های تازه‌منتشرشده و رساندن آنها به دست داوران هستند.

بر این اساس، در این دوره جایزه، به پدیدآورندگان آثار شایسته تقدیر، نشان زرین شهید حبیب غنی‌پور و لوح تقدیر و به آثار برگزیده (کتاب سال)، تندیس، نشان زرین شهید حبیب غنی‌پور و لوح تقدیر اهدا خواهد شد.

جایزه شهید غنی‌پور، جایزه‌ای معنوی است و در صورت مشارکت افراد حقیقی یا حقوقی، دولتی یا خصوصی، هدایای نقدی یا غیر‌نقدی به برگزیدگان جشنواره، توسط خانواده‌های معزز شهیدان اهدا خواهد شد.

قصه‌نویس مسجدی‌ها

سال 1357 و در بحبوحه انقلاب، حبیب غنی‌پور از اعضای فعال کتابخانه مسجد جوادالائمه(ع) بود. گفتمان اعتراضی ـ انقلابی که حلقه بچه‌های مسجد جواد پی گرفته بودند، بعدها و در بزنگاه دفاع مقدس به نوعی دیگر پی گرفته شد و حبیب، قطعا یکی از مهم‌ترین چهره‌های عملیاتی قصه‌نویس این مسجد در طول جنگ بود. حبیب از همان نخستین جلسه قصه‌نویسی مسجد جوادالائمه(ع) در سال 1358 تا زمانی که بیشتر وقتش را در جبهه‌های نبرد می‌گذراند، یکی از چهره‌های ثابت جلسات بود. کتاب «سوره، بچه‌های مسجد» اولین محصول ادبی ـ هنری آن جمع بود که قصه انشا از حبیب غنی‌پور در آن چاپ شده بود. این کتاب که به نام انتشارات مسجد جوادلائمه در سطح کشور منتشر شد، در واقع نقطه شروع ادبیات دینی نوجوانان در کل تاریخ ادبیات نوجوانان اسلامی کشور ما محسوب می‌شود.

حبیب همزمان با تدریس ادبیات و دینی در آن مدرسه، در مجله رشد جوان و نیز مجله کیهان بچه‌ها شروع به نوشتن کرد. سال 1364 هم در رشته ادبیات فارسی دانشگاه شهید بهشتی قبول شد و ضمن معلمی، نویسندگی و اداره کتابخانه‌ای با هفت هزار عضو، به تحصیل دانش پرداخت و بیشتر داستان‌هایش را در همین سال‌ها نوشت. تا کنون چند مجموعه داستان که اغلب برای نوجوانان نوشته شده‌اند همراه چند تحقیق از او منتشر شده است.