صلح‌ طلبی همراه با سلطه‌ناپذیری

قانون اساسی نیز خطوط کلی سیاست خارجی نظام را بخوبی ترسیم کرده است. نفی هرگونه سلطه‌جویی وسلطه‌پذیری، حفظ استقلال همه‌جانبه و تمامیت ارضی کشور، دفاع از حقوق همه مسلمانان و عدم‌تعهد دربرابر قدرت‌های سلطه‌گر و روابط صلح‌آمیز متقابل با دولت‌های غیرمحارب از جمله مسائلی است که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به آن اشاره شده است.

براساس اصل 154 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در عین خودداری کامل از هرگونه دخالت در امور داخلی ملت‌های دیگر، از مبارزه حق‌طلبانه مستضعفین در برابر مستکبرین در هر نقطه جهان حمایت می‌کند و ضمن داشتن نقش فعال در گسترش روابط با جهان، توسعه روابط با کشورهای اسلامی و همسایگان را در حوزه‌های اقتصادی، تجاری، سیاسی و فرهنگی در اولویت سیاست خارجی خود قرار داده است.

تقدیم و تعجیل روابط با کشورهای اسلامی، عدم تعهد در برابر قدرت‌های سلطه‌گر، احترام به قراردادها و معاهدات بین‌المللی، حل اختلافات بین‌المللی از طریق مسالمت‌آمیز، عدالت‌خواهی و نفی نظام سلطه و جلوگیری از نفوذ اجانب از دیگر موضوعاتی است که قانون اساسی به آن پرداخته است.

در برنامه ششم توسعه فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی کشور که سیاست‌های کلی آن توسط رهبر معظم انقلاب به سران سه قوه ابلاغ شده است و مجلس شورای اسلامی قانون برنامه را به تصویب رسانده است بخوبی به تکالیف حوزه سیاست خارجی کشور اشاره و بر تحقق این سیاست‌ها تاکید کرده است.

مدیریت منسجم و هماهنگ و موثر روابط خارجی جمهوری اسلامی ایران برمبنای عزت، حکمت و مصلحت همه دستگاه‌های اجرایی و نیروهای مسلح را مکلف کرده است، تمام اقدامات خود را در زمینه روابط خارجی با هماهنگی وزارت امور خارجه انجام دهند و وزارت امورخارجه موظف شده اقداماتی از قبیل: طراحی و اجرای اقدامات اعتمادساز در سیاست خارجی، ایجاد بسترها و شرایط سیاسی لازم برای تنوع‌بخشی و تقویت پیوندهای راهبردی با کشورهای جهان بویژه کشورهای منطقه، همسایگان و قدرت‌های نوظهور، تقویت دیپلماسی اقتصادی با تمرکز بر ورود به بازارهای جهانی برای صادرات کالا و خدمات فنی و مهندسی، تامین مالی و جذب سرمایه‌گذاری خارجی و دستیابی به فناوری‌های نوین، حمایت همه‌جانبه از حقوق ایرانیان خارج از کشور و مشارکت دادن آنها در توسعه ملی، به‌کارگیری ظرفیت‌های دیپلماسی رسمی در سطوح دو و چندجانبه برای ایجاد محیط سیاسی و امنیتی باثبات و پایدار در منطقه، بهره‌برداری از دیپلماسی عمومی و روش‌ها و ابزارهای نوین و کارآمد اطلاع‌رسانی در گستره فرامرزی برای تبیین دیدگاه‌های جمهوری اسلامی ایران در ابعاد گفتمانی و معنایی و ارتقای جایگاه ایران در افکار عمومی جهان، به‌کارگیری همه امکانات برای مقابله با تروریسم و افراط‌گرایی، صیانت از وجهه جمهوری اسلامی ایران در رابطه با موضوعات حقوق بشری از طریق رصد و پایش وضعیت حقوق بشر در عرصه بین‌المللی، پاسخگویی به مطالبات بین‌المللی و گسترش حقوق بشر اسلامی با همکاری دستگاه‌های ذی‌ربط، تنظیم و اعطای کمک‌های توسعه‌ای به کشورهای هدف در چارچوب قوانین برنامه‌ریزی و اقدام موثر در راستای ارتقای استقلال سیاسی، فرهنگی و افزایش اقتصاد مقاومتی از موضوعات مهمی است کهبه تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است و دستگاه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران موظف است با بهره‌گیری از کلیه ظرفیت‌های داخلی و خارجی برای تحقق آنها تلاش نماید.

درخصوص وظیفه وزارت امورخارجه در تحقق سیاست‌ها و برنامه‌های اقتصاد مقاومتی که برای دومین‌بار از سوی رهبر معظم انقلاب به‌عنوان شعار سال برگزیده شده است باید گفت: شناسایی و مدیریت فرصت‌ها و تمهیدات پیش روی سیاست‌های اقتصادی درونزا در محیط اقتصاد بین‌الملل و از سوی دیگر، فرصت‌سازی و برون‌گرایی از طریق تنش‌زدایی و توسعه متوازن مناسبات با جهان خارج، از مهم‌ترین وظایف دستگاه سیاست خارجی کشور در راستای اقتصاد مقاومتی قلمداد می‌شود.

تحقق این سیاست‌ها در گرو تقویت مناسبات بین‌المللی در سطح منطقه‌ای و جهانی که تاکیدی بر مولفه برون‌گرایی اقتصاد مقاومتی است، خواهد بود.

در این راستا، امنیت‌زدایی و ایران‌هراسی‌زدایی برای ایجاد امنیت سرمایه‌گذاری، استفاده از دیپلماسی در جهت حمایت از اهداف اقتصادی نظیر توسعه صادرات و معرفی ظرفیت‌های اقتصادی داخلی، توسعه روابط خارجی و پیوندهای راهبردی و گسترش همکاری و مشارکت با کشورهای منطقه و جهان و شناسایی فرصت‌های سرمایه‌گذاری خارجی مولد، انتقال فناوری‌های پیشرفته و دانش فنی موردنیاز کشور، تسهیل مراودات بخش خصوصی و عمومی اقتصاد کشور با شرکا و تجار سایر کشورها و استفاده از ظرفیت سازمان‌های بین‌المللی و منطقه‌ای از جمله راهکارهای برون‌گرا و فرصت‌سازی هستند که در پیوند اساسی با وظایف وزارت امورخارجه در زمینه اقتصاد مقاومتی است.

در واقع مهم‌ترین وظیفه کمک دستگاه سیاست خارجی کشور به پیاده‌سازی اقتصاد مقاومتی و برعهد‌ه‌ گرفتن نقش بسترساز، فرصت‌ساز و هماهنگ‌کننده از طریق یک سیاست خارجی فعال و پویا در چارچوب «دیپلماسی اقتصادی» است.

حسین نوش‌آبادی / سفیر سابق ایران در عمان