همه چیز را به روستا بردیم، جز اشتغال

به نظر می‌رسد بهترین صنعتی که می‌تواند در روستاها بازدهی بالایی داشته باشد صنایع تبدیلی هستند. زمین، نیروی کار و همچنین محصول در نقاط کشاورزی کشور ارزان است و همین موضوع می‌تواند اشتغال زیادی را در بخش روستایی به دنبال داشته باشد. به نظر می‌رسد اگر دولت اهتمام لازم را در این زمینه داشته باشد می‌تواند هر خانه روستایی را به یک بنگاه تولیدی تبدیل کند و اساس کار برای دستیابی به هدف مورد نظر این است که اقتصاد، مردمی شود.

اکنون کارگران زیادی از روستاها برای اشتغال به شهرها می‌آیند اما متاسفانه نه از رفاه شهری بهره‌مند می‌شوند و نه شرایط برای آنها فراهم می‌شود تا بتوانند به روستای خود بازگردند و پدیده حاشیه‌نشینی به وجود می‌آید. از سوی دیگر می‌توان به جای این‌که روستاییان را برای اشتغال از روستا به شهر بکشانیم با انتقال کارخانجات به این مناطق، اشتغال را به روستاها ببریم. به بیان بهتر به جای این‌که آنها برای کار از روستا به شهر بیایند کار را نزد آنها ببریم.

حاشیه‌نشینی علاوه بر افزایش مشکلات اقتصادی، هزینه‌های اجتماعی و فرهنگی نیز به دنبال دارد. از دیگر مشکلاتی که می‌توان به آن اشاره داشت مسکن شهری است که نسبت آن با جمعیت همخوانی ندارد و اگر اشتغال را به مناطق روستایی ببریم، هزینه این کار به مراتب از هزینه‌های ایجاد مسکن شهری کمتر خواهد بود.

مهم‌ترین سرمایه‌ای که در روستاها وجود دارد اعتماد است که نوعی سرمایه اجتماعی به حساب می‌آید. نباید این اعتماد از روستاییان گرفته شود. اگر وضعیت روستاها نسبت به گذشته مورد بررسی قرار گیرد متوجه خواهیم شد که همه چیز اعم از آب، برق، گاز و جاده و امکانات رفاهی به روستاها منتقل شده، جز اشتغال که مهم‌ترین عامل برای بقای روستاست. موضوع مهم دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد برگشت تحصیل کردگان روستایی به محل زندگی خود است. البته این شرایط باید برای این بخش فراهم شود تا امکان انتقال دانش فنی و همچنین زیرساخت به کارگیری آن فراهم شود تا پروژه‌های اقتصادی انجام گیرد.

توسعه روستایی به معنای کشاورزی نیست بلکه صنعتی است اما زیرساخت آن باید کشاورزی باشد. دولت باید سازماندهی کند و در بلندمدت مراکز علمی کاربردی را به کار بگیرد تا ظرفیت‌های بکر روستایی شناسایی و بررسی‌های علمی در زمینه گیاهان دارویی، خاک و گونه‌شناسی انجام شود. اگر دولت برنامه‌ریزی کند و مطالعه دقیقی در هر منطقه داشته باشد که چه محصولی در چه منطقه‌ای قابلیت رشد دارد، آن زمان می‌تواند با ایجاد کارخانه صنایع تبدیلی تولید را تضمین و به اشتغال روستایی کمک کند.

دکتر عطاالله رفیعی

اقتصاددان