سهم رسانه ملی در آگاه‌سازی سیاسی

متن گفت‌وگوی ما با دکتر نعمتی به این شرح است:

فکر می‌کنید رسانه ملی تا چه حد نقش محوری و در واقع مرجعیت را در موضوع تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری داشته است؟

رادیو و تلویزیون در تبلیغات سیاسی و از جمله تبلیغات نامزدهای انتخاباتی در دنیا نقش مهمی داشته و دارد، مهم‌ترین دلیل آن هم به این نکته بر می‌گردد که در جوامع کنونی، رسانه‌ها کارکردها و فواید بالقوه‌ای دارند که بر مبنای آن آگاهی ارزشمندی را در موضوعات مختلف برای مخاطبانشان فراهم می‌کنند. در این میان برای رادیو و تلویزیون باید جایگاه خاصی قائل شد. اگر به برنامه‌های انتخاباتی کشورهای مختلف نگاهی بیندازیم، متوجه می‌شویم که بخش عمده تبلیغات نامزدها بر محور رسانه‌های دیداری و شنیداری متمرکز شده است.

نگاهی به جامعه ایران نشان می‌دهد که رادیو و تلویزیون در موسم انتخابات علی‌الخصوص انتخابات ریاست‌جمهوری کلیدی‌ترین نقش را ایفا می‌کند، به‌گونه‌ای که پخش برنامه‌ای خاص از یک نامزد یا برنامه‌های مناظره‌ای قادرند آرای نامزدها را دگرگون کنند.

با بیان این مقدمه باید عرض کنم صداوسیما در انتخابات ریاست جمهوری نقشی کلیدی ایفا می‌کند و در واقع مرجعیت خود را در موضوع تبلیغ سیاسی با هدف آگاهی‌بخشی به مردم حفظ کرده است. البته این نکته ناگفته نماند که نمی‌توان منکر نقش دیگر رسانه‌ها شد اما آنچه که اهمیت دارد این است که رادیو و تلویزیون به‌دلیل ویژگی‌های خاص خود مرجعیت خود را حفظ کرده است.

در شرایطی که پهنه فضای مجازی و شبکه‌های فارسی‌زبان و معاند خارج از کشور بجد در این حوزه فعال هستند، رسانه ملی چه عملکردی داشته است؟

عملکرد صداوسیما را مردم باید ارزیابی کنند، اما با توجه به همکاری من با ستاد انتخابات رسانه ملی باید عرض کنم که صداوسیما تلاش کرده با تولید و پخش برنامه‌های مختلف و استفاده بهینه از ظرفیت‌های خود و اختصاص دادن این ظرفیت‌ها به نامزدها، عملکردی قابل دفاع از خود بروز دهد. به‌گونه‌ای که بسیاری برنامه‌های پخش شده از صداوسیما به‌عنوان اصلی‌ترین منبع دریافت اطلاعات برای شبکه‌های اجتماعی و حتی شبکه‌های ماهواره‌ای محسوب می‌شود. در واقع عملکرد رسانه ملی عملکردی قابل دفاع است، گرچه ضعف‌هایی نیز وجود دارد اما نقاط قوت این عملکرد برجسته‌تر است.

قبل از آغاز فضای تبلیغاتی برخی معتقد بودند که دیگر رسانه‌ها در قیاس با شبکه‌های اجتماعی نقش کمرنگی در انتخابات و تبلیغات آن خواهند داشت،این ادعا چقدر با واقعیت تطبیق دارد؟

نباید نقش رسانه‌های مختلف را نادیده گرفت، چرا که بخشی از بار تبلیغاتی انتخابات بر دوش آنهاست. باید یادآور شد شبکه‌های اجتماعی به‌دلیل ویژگی‌های خاصی که دارند، ازجمله زدودن زمان و مکان در انتشار پیام توانسته‌اند هم کمک کننده به جریان‌سازی رسانه‌ای باشند و هم نگرش مخاطبان را تا حدودی شکل دهند. پس نتیجه می‌گیریم که شبکه‌های اجتماعی به دلایلی ازجمله سرعت در انتشار اخبار، وجود هر شهروند به‌عنوان خبرنگار، کسب اخبار توسط کاربران با اشاره یک انگشت و... در شرایط کنونی جامعه ما یکی دیگر از تاثیرگذارترین مکانیسم افزایش مشارکت و بالا بردن آرای نامزدهاست. اما به نقش همگرایی بین رسانه‌ها نیز باید توجه داشت، نقشی که نوعی همکاری و همگرایی بین رسانه‌ها را نشان می‌دهد، از مطالب یکدیگر بهره می‌گیرند و به باز نشر آنها می‌پردازند. اما واقعیت این است که شبکه‌های اجتماعی در این سال‌ها به پدیده‌ای تبدیل شده‌اند که در بسیاری از رویدادها نقشی تاثیرگذار ایفا کرده‌ و توانسته‌اند بخش زیادی از نیازهای خبری کاربران خود را برطرف کنند و این تاثیر‌گذاری در حال افزایش است، به‌گونه‌ای که اگر رسانه‌های سنتی تغییراتی را در چگونگی دریافت و انتشار اخبار خود پدید نیاورند، بازنده میدان رقابت خواهند بود.

در طراحی بسته‌های تبلیغاتی نامزدها عمدتا به چه نکاتی توجه شد و تجربیات گذشته در این رابطه چقدر تاثیرگذار بود؟

صداوسیما در این دوره از انتخابات ریاست‌جمهوری و در طراحی بسته‌های تبلیغاتی نامزدها تلاش کرده تا پایبندی خود را به شعار «عدالت رسانه‌ای، آگاهی‌بخشی و مشارکت حداکثری» بخوبی نشان دهد. همه نامزدها از وضعیتی برابر در تبلیغات رادیویی و تلویزیونی برخوردارند و تفاوتی وجود ندارد که شائبه طرفداری از نامزدی را ایجاد کند. از سویی تلاش شده که پیام‌های نامزدها در فرم و قالب‌هایی جذاب انتشار یابد. آنچه مهم است این‌که تجربیات دوره‌های قبل کمک زیادی به طراحی بسته‌های تبلیغاتی نامزدها در این دوره کرده است.

در آستانه انتخابات زمزمه پخش ضبط‌شده مناظره‌ها باعث دلزدگی مردم شده بود، شما چه ارزیابی‌ای از نوع پخش مناظره‌ها (زنده ـ ضبط شده) دارید؟

بی‌شک جذابیت مناظره به زنده بودن آن است، بحث‌هایی که در می‌گیرد مخاطب دوست دارد آن را همان‌طور که بوده و بدون کوچک‌ترین دخل و تصرف مشاهده کند. شک نکنید که اگر مناظره‌ها ضبطی انجام می‌شد، مخاطب زیادی پیدا نمی‌کرد. قوام یک برنامه مانند مناظره به زنده بودنش است، چرا که مخاطب در برنامه‌های زنده با تمام وجود با روح برنامه و پیام آن ارتباط برقرار می‌کند.

فکر می‌کنید برنامه‌های رسانه ملی سطح مشارکت در انتخابات را تا چه حد افزایش می‌دهد؟

بدون شک برنامه‌های انتخاباتی صداوسیما در افزایش مشارکت مردم تاثیرگذار است، چرا که این برنامه‌ها در آگاهی‌بخشی به مخاطبان نسبت به نامزدها و برنامه‌های آنها اثر خواهد داشت. به هر حال مردم به‌دنبال کسب اطلاعات از نامزدها، برنامه‌ها، سیاست‌ها و راهبردهای آنها نسبت به برون‌رفت از شرایط فعلی جامعه هستند و صداوسیما نیز به‌عنوان مهم‌ترین رسانه که پوششی به گستره کل جامعه دارد، در آگاهی‌بخشی مردم سهم گسترده‌ای را به خود اختصاص داده است، به همین دلیل هم در شعار خود آگاهی‌بخشی مردم را که به مشارکت حداکثری منجر می‌شود، انتخاب کرده است. آنچه نامزدهای انتخاباتی نسبت به برنامه‌ها و اهداف خود در نظر دارند عمدتا از ظرفیت‌های صداوسیما برای بیانش استفاده می‌شود، به دیگر معنی مردم در این روزها که بحث انتخابات گرم است و در محافل عمومی و خصوصی به آن می‌پردازند، چشم به صفحه تلویزیون دوخته‌اند تا هم از طریق مناظره‌ها و هم از طریق برنامه‌های متعددی که به نسبت برابر برای نامزدها پیش‌بینی شده، از راهبردها و برنامه‌های آنها مطلع شوند تا بتوانند بر پایه عقلانیت نسبت به انتخاب فرد مناسب اقدام کنند.

ارزیابی شما به‌عنوان کارشناس ارتباطات از عملکرد تیم رسانه‌ای نامزدها چیست؟

به نظر می‌رسد که در کنار هر نامزد انتخابات یک مشاور رسانه‌ای و ارتباطات حضور دارد که مشورت‌های لازم را به آنها اعلام می‌کنند و این طبیعی است.

در دنیای امروز باید بدانیم که در بهره‌گیری از رسانه‌ها چگونه باید عمل کنیم. امروز کاری را نمی‌توان یافت که بی‌ارتباط با رسانه و جریان ارتباطی باشد از این‌رو باید از مشورت کارشناسان در امور رسانه و ارتباطات بهره گرفت. باید اذعان کرد آنهایی موفق‌اند که مشاوران خبره رسانه و ارتباطات را در کنار خود دارند تا در مواجهه با رسانه‌ها رفتاری عقلانی از خود نشان دهند.

حرف پایانی؟

برنامه‌های صداوسیما در موضوع انتخابات نشان می‌دهد که به‌کارگیری شیوه‌های علمی و کارآمد در تهیه و انتشار پیام‌ها مورد نظر بوده و به همین دلیل نیز مورد توجه قرار خواهد گرفت.