تهدید عامل سوم برای روابط تهران ـ مسکو

در سال‌های اخیر، شاهد افزایش تعاملات سیاسی و دیپلماتیک میان ایران و روسیه بوده‌ایم که نقطه اوج این تعاملات را در ماه‌های اخیر در بحران سوریه شاهدیم. مصداق بارز این همکاری‌ها، بحث همکاری نظامی ایران و روسیه در پایگاه هوایی نوژه همدان بود که بازتاب رسانه‌ای گسترده‌ای هم داشت.

پیش از این همکاری‌ها شاهد تحویل سامانه‌ اس ـ‌300 از سوی روسیه به ایران بودیم و این در حالی بود که روس‌ها چند سالی از عمل به تعهد خود در این زمینه به بهانه مغایرت با قطعنامه‌های سازمان ملل سر باز می‌زدند. تکمیل نیروگاه هسته‌ای بوشهر از سوی روس‌ها نیز از دیگر مواردی است که می‌توان به عنوان نقاط عطف در روابط تهران و مسکو به آن اشاره کرد.

با این‌حال برخی عوامل خارجی این رابطه را تهدید می‌کنند و این نگرانی وجود دارد که این دوران، زودگذر باشد و این موضوعی بود که در همایش پانصد و پانزدهمین سال روابط تاریخی ایران و روسیه که دیروز در در دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور‌خارجه برگزار شد، مورد بررسی قرار گرفت. این مراسم با قرائت متن پیام محمدجواد ظریف و سرگئی لاوروف، وزیران خارجه ایران و روسیه همراه بود.

بدبینی‌های تاریخی
بین 2 کشور

سفیر کشورمان در این همایش به برخی مسائلی که روابط دو کشور را تهدید می‌کند، اشاره کرد. به گزارش ایسنا، مهدی سنایی در سخنان خود به برخی دغدغه‌ها و بدبینی‌های تاریخی در روابط دو کشور اشاره کرد و گفت: این مسائل باید به جای خود بررسی شود و توجه داشت که دغدغه زودگذر بودن این دوران در روابط ایران و روسیه وجود دارد.

وی اظهار کرد: یکی از ویژگی‌های روابط دو کشور، کاهش نقش عامل سوم است‌. در دوران گذشته به صورت مشخص غرب و دوره‌ای اروپا و الان هم اروپا و گاهی آمریکا به عنوان عامل سوم در روابط ایران و روسیه حضور داشته‌اند.

سنایی تاکید کرد: پوتین نگاه سازنده به روابط دو کشور دارد و پس از امضای برجام گفت باید از امضای آن استقبال کرد، چون این موضوع به کاهش نقش منفی عامل سوم در روابط تهران و مسکو کمک می‌کند.

همکاری آمریکا و روسیه، مثبت یا منفی؟

به اعتقاد کارشناسان، یکی از مهم‌ترین عواملی که در شرایط فعلی می‌تواند بر آینده روابط ایران و روسیه تاثیرگذار باشد، سیاست‌های ترامپ است.

حسین رویوران، کارشناس مسائل منطقه در گفت‌و‌گو با جام‌جم، در همین زمینه گفت: شبکه روابط دو کشور روسیه و آمریکا بسیار وسیع است و تا حدی اشتراکات ایران و روسیه در سوریه را تحت‌الشعاع قرار می‌‌دهد.

وی پیش‌بینی سطح روابط ایران و روسیه در صورت نزدیکی روابط مسکو و واشنگتن را در حال حاضر دشوار دانست و افزود: در شرایط فعلی خلأ تحلیلی در این بخش وجود دارد اما در هر صورت همکاری دو کشور روسیه و آمریکا ایجاب می‌کند در برخی موضوعات آمریکا تا حدودی تغییر رویه دهد.

این کارشناس خاورمیانه تصریح کرد: روسیه نمی‌تواند منافعش در سوریه را قربانی کند زیرا آخرین پایگاهش در مدیترانه است، بنابراین آمریکا باید رفتارهایش را در این منطقه تعدیل کند و این می‌تواند به نفع ایران باشد. وی با اشاره به این‌که ایران و روسیه در حال حاضر روابط را از وضعیت عادی به بسیار ویژه ارتقا داده‌اند، تصریح کرد: حفظ این روابط دسترسی‌های بین‌المللی ایران را گسترش خواهد داد و این احتمال که نزدیکی روابط دو کشور روسیه و آمریکا برای ایران مثبت باشد، احتمال قوی‌تری نسبت به سایر گزینه‌هاست.

در همین حال، بهرام امیراحمدیان، کارشناس مسائل روسیه در گفت‌وگو با جام‌جم، با بیان این‌که در حال حاضر، ایران و روسیه روابط اقتصادی زیادی ندارند، اظهار کرد: باید سطح روابط اقتصادی با کشورهای دیگر را تا حدی بالا ببریم که مقدار وابستگی اقتصادی را زیاد کنیم به نحوی که هر دو طرف نتوانند در شرایط متفاوت روابط را کاهش دهند.وی ادامه داد: در صورتی که ترامپ شرایط خروج روسیه از تحریم را فراهم کند، ممکن است سطح روابطمان با روسیه تحت تاثیر آن قرار گیرد.

امیراحمدیان با تاکید بر این‌که نباید به روسیه نگاه احساسی داشته باشیم، گفت: ایران در حال قدرتمند شدن است و نباید تصور کنیم در صورت نزدیکی روابط آمریکا و روسیه ایران مشکلی خواهد داشت. حجم روابط روسیه و ایران آن‌قدر نیست که از کاهش روابط صدمه‌ای ببینیم. ضمن این‌که ایران هم قدرت مانور دارد و می‌تواند در منطقه روابطش را با کشورهای دیگر نزدیک کند. این کارشناس مسائل روسیه تصریح کرد: پیش از این‌که روسیه وارد حل بحران سوریه شود ما حضور فعال داشتیم و سوریه متحد استراتژیک ایران است، بنابراین تصور نمی‌کنم با نزدیک شدن روابط آمریکا و روسیه شرایطی برای عقب راندن ایران از سوریه به وجود آید.

امیراحمدیان افزود: روابط روسیه ممکن است با آمریکا بهبود یابد اما در یک نقطه اختلاف دارند و آن در سوریه است. به گفته ترامپ، قرار است مناطق پرواز ممنوع در سوریه اعلام شود اما روسیه و ایران این موضوع را قبول نمی‌کنند.