دفاع احمد دهقان از «پرسه در خاک غریبه»

به گزارش روابط عمومی فرهنگسرای اندیشه، احمد دهقان در این برنامه با اشاره به انتشار کتاب راویان اندیشه در سال 1388 درباره زمینه‌های نگارش این کتاب گفت: دوست‌ داشتم داستانی با قصه‌ای متفاوت بنویسم. به همین دلیل ماجرای عده‌ای مهاجر کرد عراقی را نوشتم که در زمان جنگ تحمیلی در حال مهاجرت از کشور خودشان به ایران هستند و رزمندگان ایرانی جان خود را برای نجات آنها به خطر می‌اندازند.

وی درباره برچسب «ضدجنگ» که به آثار او زده می‌شود، توضیح داد: از دو زمان باید ترسید. یکی از توپخانه ساکت دشمن. زیرا در پس این آرامش، آتش وحشیانه‌ای در راه است و دیگر، از زمانی باید ترسید که منتقدان صحبت نمی‌کنند. این اتفاقی بود که برای «پرسه در خاک غریبه» نیز رخ داد و این کتاب در زمان انتشار خود با سکوت عجیب منتقدان روبه‌رو شد، اما ناگهان به آن برچسب «ضد جنگ» زدند. این جزو لحظات تاریک برای هر نویسنده‌ای است.

دهقان تاکید کرد: من عنوان «ضدجنگ» بودن یک اثر را درک نمی‌کنم و اگر گفته می‌شود نوع نگارش رئالیستی من در آثارم به‌دلیل داشتن نگاه ضد جنگ است، حرفی برای گفتن در این باره نمی‌توانم داشته باشم. «پرسه در خاک غریبه» نمی‌خواهد نگاه کلیشه‌ای از جنگ به مخاطبانش ارائه دهد. این کتاب تصویری واقعی از جنگ ارائه می‌دهد و چون از کلیشه‌ها فاصله می‌گیرد، برچسب ضد جنگ می‌خورد.

دهقان یادآور شد: هیچ‌گاه اتفاقات پس از انتشار کتابم را پیش‌بینی نمی‌کردم. متاسفانه در کشور ما عده‌ای با برچسب زدن به آثار ادبی، دکان خود را می‌گردانند. من دوست داشتم از کلیشه‌ها عبور کنم و بهترین متاع را در اختیار مخاطبم قرار دهم.

مواجه شدن با واقعیت عریان جنگ

مجید قیصری نویسنده نام آشنا در ادبیات دفاع مقدس درباره این اثر گفت: احمد دهقان انسان جنگ‌ دیده‌ای است. او از طریق تلویزیون و خاطره با جنگ آشنا نشده است. تفاوت برخی نویسندگان با احمد دهقان این است که آنها جنگ را از نگاه شهید آوینی دیده‌اند. نگاهی که از هر شب جنگ به‌عنوان شب قدر یاد می‌کند اما دهقان واقعیت عریان جنگ را نشان می‌دهد و به این ترتیب از ذهن مخاطبانش آشنایی‌زدایی می‌کند.

وی تاکید کرد: داستان جنگ اساسا نمی‌تواند ضدجنگ نباشد. نویسنده داستان جنگ تحمیلی نمی‌تواند ادبیاتی مثل تعبیر داعش از جنگ خلق کند. ما جنگ را مقدس نمی‌دانیم، اما هر نوع دفاع از نظر ما مقدس است. بر این اساس دفاع لنینگراد و دفاع فرانسه در برابر آلمان هم مقدس است. اگر بگوییم فقط دفاع هشت‌ ساله ما مقدس است، نگاهی اشتباه است.

او اضافه کرد: ادبیات جنگ برای این نوشته می‌شود که نشان دهد می‌توان جنگی را که باعث ویرانی است فرصتی برای به اوج رساندن انسانیت کرد. هنرمند واقعی کسی است که کلیشه‌ها را بشکند و احمد این‌گونه به جنگ می‌نگرد. اگر فیلم‌های شهید آوینی از جنگ تحمیلی را بدون صدا ببینید، همان نگاه احمد دهقان به جنگ است.

ما همه در جنگ متفق‌القولیم

محمدرضا بایرامی که این روزها با موفقیت‌های متعددی که رمان اخیرش «لم یزرع» کسب کرده، به چهره‌ای آشنا در ادبیات تبدیل شده است درباره دلیل توصیه این کتاب به داستان‌خوان‌ها، گفت: به دلیل زاویه نگاه دهقان و نوع انتخاب‌هایش از ابزارهایی که به عنوان نویسنده برای نگارش داستان در اختیار داشته است، این کتاب خواندنی است. این اتفاق در حالی رخ می‌دهد که دست نویسنده به هیچ وجه تنگ نیست. در عین حال، ما در «پرسه در خاک غریبه» یک صدم هم حضور نویسنده را احساس نمی‌کنیم. همچنین نویسنده چندان با «فرم» بازی نکرده است.

وی یادآور شد: متاسفانه گاهی آنقدر زیاد و نا به جا از «تقدس» استفاده می‌شود که برخی گمان می‌کنند ما به کارهای درست خود شک داریم و درصدد اثبات خود هستیم! هرچند ممکن است در جزئیات درباره جنگ تحمیلی اختلاف‌هایی داشته باشیم اما واقعیت این است که همه ما در کلیات رخدادهای جنگ تحمیلی اتفاق نظر داریم. آنچه برای نویسنده جذابیت پرداختن دارد، همین جزئیات است و اگر آنها را از نویسنده بگیریم، دیگر داستان او چه جذابیتی می‌تواند داشته باشد؟