رویکردهای پژوهشی نسبت‌به کارآفرینی زنان

پس از آن تا دو دهه، گاه نامی از زنان هم در پژوهش‌های کارآفرینی مطرح شد، ولی رویکرد پژوهشگران به مقوله کارآفرینی، فعالیتی خلاقانه بود که فاقد هرگونه تاثیرپذیری جنسیتی صورت می‌گرفت. لذا اعتقادی به لزوم طراحی سیاست‌ها و مدل‌های حمایتی ویژه زنان نداشتند.

اولین مقاله پژوهشی، سال 1355/ 1976 توسط خانم النور شوارتز (Eleanor Schwartz) در مجله اقتصادی Contemporary Business منتشر شد. نتایج این تحقیق اکتشافی ـ توصیفی و مبتنی بر مصاحبه از 20 زن کارآفرین نشان داد، مهم‌ترین انگیزش در زنان کارآفرین، میل به استقلال اقتصادی، رضایت شغلی و خودشکوفایی است که مشابه انگیزه‌های کارآفرینی در مردان است در حالی که زنان (برخلاف مردان) بابت دسترسی نداشتن به منابع، بویژه سرمایه و اعتبارات، نگرانی و مشکلات زیادی را از سر گذارنده بودند. لذا صرف داشتن ویژگی کارآفرینی، شرط لازم و کافی برای فعالیت کارآفرینانه نیست. پس از این دوران بود که زنان وارد عناوین پژوهشی این حوزه شدند و مقاله خانم شوارتز، جریان ماندگاری در کسب و کار ایجاد کرد. در همین دوران و در نقطه مقابل این رویکرد، گروهی با تاکید بر جمله گرترود استاین بر این باور بودند که «یک کارآفرین، یک کارآفرین است، یک کارآفرین است.» تاثیر این رویکرد در عرصه پژوهشی قابل اغماض نیست تا جایی که انتشار اولین مجله تخصصی در زمینه کارآفرینی و جنسیت تا 23 سال بعد از چاپ مقاله خانم شوراتز به طول انجامید.

با گسترش علم کارآفرینی از نیمه دهه 90 میلادی، مطالعات در حوزه کارآفرینی زنان و رویکردهای پژوهشی در این خصوص جان دوباره گرفت. در ادبیات اسکات شین (Scott Shane) به عنوان نظریه‌پرداز برجسته علم کارآفرینی، فرصت، قلب کارآفرینی است که طی فرآیند شناسایی، ارزیابی و بهره‌برداری در قالب یک فعالیت سودآور تبلور می‌یابد. از این رو، دسترسی به فرصت‌های برابر بین همه گروه‌های جامعه بویژه زنان و طراحی سیاست‌های کلان در این خصوص مطرح شد.

توسعه پایدار و اهمیت سرمایه اجتماعی و شبکه‌های زنان در تحقق اهداف آن، موضوع دیگری است که مورد توجه پژوهشگران قرار گرفت. تعداد قابل توجهی از پژوهش‌های کارآفرینی زنان به بررسی شیوه‌های کارآمدسازی تشکل‌های زنان و بهبود و ارتقا و هدفمند کردن گروه‌های زنان در شبکه‌های اجتماعی اختصاص دارد.

گروهی دیگر از پژوهش‌ها به الگوهای نقش پرداخته‌اند. طی مطالعات صورت‌گرفته از بانوان کارآفرین مشخص شد داشتن الگوهای زنانه، نقش بسیار مهمی در خودباوری برای ایجاد کسب و کار و اعتماد به نفس برای رویارویی با مشکلات داشته است. بر این اساس بخش قابل توجهی از پژوهش‌ها به بررسی، شناسایی و یافتن راهکاری برای این مانع اختصاص دارد.

با این همه، توجه نکردن به حوزه نظریه‌پردازی در کارآفرینی زنان و تاکید بر پژوهش‌های توصیفی در این خصوص باعث شده تا مقوله زنان و کسب و کار نسبت به سایر حوزه‌های زنان، تنوع کیفی و کمی کمتری داشته باشد. به همین دلیل لزوم اتخاذ رویکرد پژوهشی و کمک به تقویت کرسی‌های نظریه‌پردازی درخصوص کارآفرینی زنان، حیاتی به نظر می‌رسد.

زهرا رهایی - جام‌جم