سامانه‌ای که ناقص اجرا شد

به گزارش جام جم، سال 93 اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس‌جمهور و عباس آخوندی، وزیر راه و شهرسازی سیستم کنترل خودکار قطار (ATC) را به‌منظور افزایش ضریب ایمنی ناوگان ریلی کشور افتتاح کردند. وزیر راه در توصیف این سیستم گفته بود: این سیستم به‌گونه‌ای کار می‌کند که حتی اگر لکوموتیوران سکته کند هم هیچ اتفاقی نخواهد افتاد.

با وجود این، برخورد دو قطار و کشته شدن چندین نفر از هموطنان کشور باعث آزردگی و ناراحتی مردم شده و به‌دنبال انتقادات زیاد کارشناسان از مسئولان، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل شرکت راه‌آهن از سمت خود استعفا کرد. برای مشخص شدن دلایل بروز حادثه، کمیسیونی با عنوان پیگیری سانحه ریلی تشکیل شد تا عوامل بروز حادثه را مشخص کند. تغییر شیفت و اطلاع ندادن به نفرات بعدی شیفت درباره خرابی یک قطار در مسیر، دلیلی است که‌از سوی برخی مسئولان عنوان می‌شود.

در این باره اکبر ترکان،‌ رئیس کمیته پیگیری حادثه قطار مسافربری اعلام کرد: سیستم خودکار کنترل قطار بدرستی اعلام خطا کرده، اما این‌که این سیستم به صورت دستی خاموش شده، باید مورد بررسی قرار گیرد.

اجرای ناقص سیستم ATC

سید میثم لاجوردی، استاد دانشگاه در گفت‌وگو با جام‌جم عنوان کرد: سیستم ATC قرار بود در محور تهران ـ مشهد اجرایی شود و کنترل‌ها به صورت آنلاین باشد، اما متاسفانه این سیستم به‌صورت کامل پیاده‌سازی نشده بود و باعث بروز حادثه تلخ برخورد دو قطار شد.

وی افزود: اگر این سیستم به صورت کامل پیاده‌سازی می‌شد از زمان حرکت قطار تا رسیدن به مقصد از طریق شبکه الکترونیکی و آنلاین قابل رصد و مشاهده بود.

این کارشناس حوزه حمل و نقل ادامه داد: این طرح می‌توانست در مدت کمتر از یک سال اجرایی و مورد بهره‌برداری قرار گیرد، اما به دلایل مختلف مانند بحث‌های مالی به تعویق افتاد و باعث شد خطاهای انسانی حادثه‌ساز شود.

وی با اشاره به اجرا نشدن کامل سیستم ATC در شبکه حمل و نقل ریلی کشور، گفت: در محور تهران ـ مشهد قطاری دچار آسیب فنی می‌شود و به مرکز ترافیک شاهرود با تلفن‌گرام اطلاع می‌دهند، اما ظاهراً این اطلاع‌رسانی به شیفت بعدی منتقل نشده و اجازه حرکت به قطار بعدی داده می‌شود. این در حالی است که سیستم آن مسیر آن‌قدر دچار اشتباه و مشکل بوده که نیروی انسانی بر این باور بوده که مانند خطاهای قبلی است و مشکلی در این زمینه وجود ندارد.

لاجوردی ادامه داد: در سال 93 شاهد بروز حادثه مشابهی بودیم که تلفات جانی نداشتیم و در آن زمان همه از مسئولیت شانه خالی می‌کردند و تنها به عذرخواهی بسنده کرده بودند.

وی تاکید کرد: قطعاً بروز چنین اتفاقاتی نشان از بی‌تدبیری مسئولان وزارت راه و شهرسازی برای پرداخت هزینه‌ها و سرمایه‌گذاری‌ها بوده و باید در مقابل چنین اتفاقاتی پاسخگویی کامل داشته باشند.

عدم اجرا بهتر از اجرای ناقص بود

محمدحسین رضاییان، استاد دانشگاه هم در این‌باره به جام‌جم گفت: سیستم ATC در سال 93 به بهره‌برداری رسید و قولی که مسئولان دادند، افزایش ایمنی بود، اما ظاهراً این ایمنی تامین نشد. اگر سیستم ATC به‌صورت کامل ارائه می‌شد یا اصلاً پیاده نمی‌شد، این اتفاق نمی‌افتاد.

رضاییان اضافه کرد: در گذشته که این سیستم نبود، پنج لایه امنیتی نیروی انسانی وجود داشت، اما با رونمایی از این سیستم قرار بود امنیت افزایش یابد، نه این‌که تلفات، گسترده‌تر شود.

این کارشناس حوزه حمل و نقل تاکید کرد: در سیستم ATC اگر یکی از قطارها خراب شود، تمام این محور مسدود می‌شود به همین دلیل باید تجهیزاتی در فاصله بین ایستگاه‌ها نصب می‌شد تا قطارهای قبلی متوجه مسدود بودن شوند. این فاصله هر چهار کیلومتر یک‌بار است، اما این تابلوها نصب نشده بود و مقصر اصلی وزارت راه و شهرسازی است. اگر مشکل کمبود بودجه بود، باید برای امنیت جان مردم تامین می‌شد.

رضاییان گفت: سیستم ATC این مسیر آن‌قدر با مشکل و ایراد مواجه بود که باز هم به حالت نیروی انسانی برگشته بود و خطاهای زیادی که بی‌مورد برای تردد صادر می‌کرد، اپراتور را با این خطا آشنا کرده بود. درست در زمانی که واقعاً این سیستم فعال شده بود، اپراتور بر این باور بود که مانند خطاهای قبلی بوده و این مشکل پایین بودن بهره‌وری خطوط ریلی و راه‌آهن است.

وی افزود: اگر این سیستم اجرایی نشده بود، مانند گذشته نیروی انسانی کار خود را انجام می‌داد، اما وجود سیستم باعث کم‌کاری نیز شده بود. اگر همه خطوط ریلی کشور به صورت کامل به این سیستم تجهیز شود بسیار عالی خواهد بود، اما متاسفانه کامل اجرا نشدن آن اتفاقات سنگینی را به بار می‌آورد.

پارچه ارزان صندلی قطار، بلای جان مسافران شد

خطای انسانی و سیستمی، مهم‌ترین عوامل حادثه برخورد دو قطار در سمنان است، اما نبود ایمنی در این دو قطار ازجمله استفاده از پارچه‌های ارزان‌قیمت به‌جای نسوز در صندلی‌ها موجب گسترش ابعاد حادثه شده است. این‌درحالی است که در ماه‌های اخیر شاهد افزایش قیمت بلیت قطار بوده‌ایم.

به گزارش مهر، در همین رابطه سعید قصابیان، کارشناس حوزه حمل و نقل ریلی با اشاره به حادثه برخورد دو قطار در ایستگاه هفت‌خوان سمنان گفت: آتش‌سوزی گسترده در حادثه هم با اما و اگرهایی روبه‌روست، زیرا پیش از این تجربه برخورد رو در روی دو لکوموتیو هم اتفاق افتاده است یا خروج قطار با سرعت 120 کیلومتر از ریل هم داشته‌ایم که در هیچ کدام از این حوادث، آتش‌سوزی رخ نداده است، اما در این حادثه شاهد آتش‌سوزی گسترده بودیم که بحث رعایت نکردن نکات ایمنی در واگن‌ها را به میان می‌کشد.

به گفته وی، به دلیل وجود گازوئیل در قطار، امکان آتش‌سوزی وجود دارد بر همین اساس باید بدنه صندلی‌های قطار نسوز یا دیرسوز باشد که بر اساس شواهد میدانی در بازسازی واگن‌ها، برای هزینه کمتر، از پارچه‌های ارزان‌تر و فاقد این ویژگی استفاده می‌شود که همین موضوع از ایمنی قطارها می‌کاهد.

اظهار کارشناسان را تکذیب و تائید نمی‌کنم

صادق سکری، سخنگوی شرکت راه‌آهن در این باره به خبرنگار ما گفت: به اندازه کافی مردم داغدار هستند و خواهش می‌کنم که به این موضوعات دامن نزنید و تا زمان اعلام نتیجه کمیته پیگیری سانحه قطار مسافربری صبر کنید.

وی افزود: اکنون اظهارنظرهای غیر کارشناسی در این زمینه مطرح می‌شود و هر کسی از هر جایگاهی، خود را صاحب‌نظر می‌داند. سخنگوی شرکت راه‌آهن ادامه داد: من نه این اظهار نظرات را تائید می‌کنم و نه تکذیب.

راه‌آهن قبلا به دلیل نبود ایمنی از سازمان بازرسی تذکر گرفته بود

سیدمهدی هاشمی، رئیس کمیسیون عمران مجلس نهم گفت: قبلا راه‌آهن، تذکرهایی درباره نبود ایمنی لازم و انتصاب‌های غیراصولی از سوی سازمان بازرسی کل کشور هم دریافت کرده بود.

هاشمی در گفت‌وگو با نسیم افزود: گزارش‌هایی درباره تخلفات انجام‌شده در راه‌آهن به مجلس نهم رسیده بود و مجلس هم در واکنش به این گزارش‌ها، تذکراتی را درباره شیوه مدیریت و نبود ایمنی لازم در سفرهای ریلی به راه‌آهن ارائه کرده بود.

سرپرست سابق وزارت کشور تصریح کرد: متاسفانه چارچوب‌های لازم و نظام‌مند در انتصاب‌های مجموعه راه‌آهن اجرا نمی‌شود، ضمن این‌که این شرکت، تذکرهایی هم درباره نبود ایمنی لازم و انتصاب‌های غیراصولی از سوی سازمان بازرسی کل کشور هم دریافت کرده بود.

وی ادامه داد: راه‌آهن در راه‌اندازی قطار برقی تهران - مشهد که مدت‌ها قبل از سوی مجلس تصویب و بخش قابل توجهی از منابع مالی آن هم تأمین شده، کوتاهی کرده است.

محمدحسین علی‌اکبری

اقتصاد