انحراف ستون فقرات؛ از تشخیص تا درمان

قوس‌ها ضربه‌گیر طبیعی بدن هستند. ستون فقرات در مناطقی دارای قوس‌هایی است که در حالت طبیعی شکل خاصی دارند. اگر این قوس‌ها به هر دلیل زمینه‌ای، ژنتیک یا شیوه زندگی از حالت طبیعی خارج شود، نیاز به بررسی و ارزیابی دارد. شکل طبیعی ستون فقرات به علت وجود قوس‌هایی است که با هدف بهتر انتقال وزن و ضربه‌گیری طراحی شده است. اگر ستون فقرات سطح صاف داشت، انتقال ضربات در طول روز فشار بیشتری را به زانوها و کف پا وارد می‌کرد و باعث آسیب‌پذیری بیشتر آن می‌شد. ما اگر از بغل به ستون فقرات نگاه کنیم دو انحراف رو به جلوی ستون فقرات را می‌بینیم که لوردوز بوده، در ناحیه کمر و گردن قرار دارد . یک انحراف نیز رو به عقب است در ناحیه قفسه سینه و ناحیه‌ نشیمنگاهی که کیفوز در ناحیه قفسه سینه شایع‌تر است.

چه زمانی این قوس‌ها از شکل طبیعی خارج می‌شود و ما چگونه متوجه می‌شویم این قوس‌ها از حالت طبیعی خارج شده است؟

پوکی استخوان یکی از عللی است که کیفوز قفسه سینه را زیاد می‌کند و قوس ناحیه کمری در آن محل زیاد می‌شود. چاقی، شلی جدار عضلات شکم، حاملگی و لیز‌خوردگی مهره مشکلاتی است که رباط‌ها و ارتباطات مهره‌ها را ضعیف می‌کند؛ مثل یک بیماری ژنتیک که در آن لیگامان‌ها شل و باعث می‌شود قوس‌ها زیاد شود و لوردوز کمری ایجاد کند.

آیا افراد عادی جامعه می‌توانند لوردوز را تشخیص دهند؟

یک شکل خیلی ساده تشخیص این است که از فرد می‌خواهیم به دیوار تکیه بدهد و شانه‌ها را به دیوار بچسباند. پاشنه پا را به دیوار برساند. از شخص دیگری می‌خواهیم دستش را از ناحیه کمر او رد کند. اگر دست خیلی راحت عبور کند یعنی قوس کمر افزایش یافته و لوردوز بیشتر شده است.

لوردوز زیادی چه عوارضی دارد و چگونه می‌توان از آن پیشگیری کرد؟

لوردوز در دختران خیلی شایع است. اختلالات ستون فقرات در سنین رشدی یعنی 12-10 سالگی است. در این سنین معمولا چون عضلات کودک فعال است و این مشکل خود را نشان نمی‌دهد یا والدین به آن توجه نمی‌کنند. مهم ترین زمانی که ضرورت توجه را دارد در همین سنین است که بدون اقدام جراحی و با اصلاح وضعیت زندگی، ورزش، استفاده از بریس وکفش مناسب قوس کمری قابل اصلاح است، اما این مشکل در سنین بالاتر باعث آسیب دیسک می‌شود و نیاز به مداخله جراحی دارد.

ورزش ژیمناستیک برای کودکانی که لوردوز دارند مفید نیست، زیرا در ژیمناستیک عضلات به سمت عقب کشیده می‌شود و در افرادی که قوس کمری‌شان زیاد است احتمال لیزخوردگی مهره و افزایش لوردوز وجود دارد. ورزش‌هایی که ضربه زیادی دارد مثلا جودو و تکواندو هم برای این افراد مفید نیست. این افراد بهتر است ورزش دیگری را انتخاب کنند و با کمک پزشک ضعف و کوتاهی عضله را اصلاح کنند.

چه توصیه‌ای برای بچه‌هایی که با کوله پشتی به مدرسه می‌روند دارید؟

استفاده از کوله‌پشتی آن هم نوعی که طول بندش مناسب نباشد و تا پایین کمر آمده باشد به ستون فقرات ضربه می‌زند و در طولانی مدت لوردوز ایجاد می‌کند. البته روش درست این است که لبه تحتانی کوله‌پشتی بالاتر از کمر قرار گیرد یعنی از ناحیه‌ای که بچه می‌نشیند چند سانت بالاتر بوده و حتما بندها باید بسته باشد.

ورزش‌های ویلیامز چیست؟ آیا استفاده از این ورزش‌ها برای کسی که مشکلات عضلانی- اسکلتی دارد در درازمدت مشکل‌ساز است؟

ورزش ویلیامز به طور اختصاصی برای مشکلات کمر داده می‌شود و نباید آن را در تمام مشکلات ستون فقرات استفاده کرد. پزشک با معاینه کردن برخی ورزش‌ها را توصیه کرده و برخی ورزش‌ها را برای فرد منع می‌کند.

به افرادی که در ناحیه گودی کمر احساس درد می‌کنند چه پیشنهادی دارید؟

به این افراد ورزش‌های تای چی توصیه می‌شود. در این ورزش کششی، عضلات در تمام طولشان کشیده می‌شود. البته این ورزش‌ها در افراد مبتلا به ام‌اس هم بسیار مفید بوده و لازم نیست خیلی حرفه‌ای شوند. چند حرکت مناسب را طی روز استفاده کنند، کمک‌کننده است. اگر درد در ناحیه باشد، با حرکات و کششی که انجام می‌شود، بهبود می‌یابد.

دکتر علی پناهی

متخصص طب فیزیکی