وضعیت مجلس و جامعه در جریان جنگ جهانی دوم

مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی با انتشار گزارشی عملکرد دوره یازدهم مجلس شورای ملی و همچنین وضعیت اجتماعی ایران در آن دوران را - که مصادف با جنگ جهانی دوم بوده است - مورد بررسی قرار داد.

کد خبر: ۹۴۱۰۴

در ابتدای این گزارش که به وسیله گروه مطالعات بنیادین حکومتی این مرکز تهیه شده ، آمده است : انتخابات دوره یازدهم مجلس شورای ملی نظیر دوره های قبل بدون دخالت مردم و با مداخله دولت برگزار و مجلس در 20شهریور ماه 1316شمسی با حضور رضاخان و محمدرضا پهلوی (ولیعهد) افتتاح شد.
ریاست این دوره مجلس را میرزاحسن خان اسفندیاری (محتشم السلطنه) به عهده داشت. در این دوره مجلس تنها یک کابینه تشکیل شد که ریاست وزرایی آن نیز به عهده محمود جم بود.
با آغاز سلطنت رضاخان ، انتخابات مجلس به طور کامل تحت امر وی قرار گرفت و همواره نظر شاه و دربار درباره انتخاب نمایندگان به وزارت داخله تحمیل شد. از اواخر سال 1311هجری شمسی با حذف وزارت دربار، دفتر مخصوص شاهنشاهی نقش وزارتخانه مذکور را در بسیاری از زمینه ها به عهده گرفت و از طریق این دفتر بود که خواسته های رضاشاه و دستورات وی به وزارت داخله منعکس می شد.
این وزارتخانه که مجری اوامر شاه بود، به استانداری ها دستور می داد چه کسانی از حوزه های انتخابیه برای نمایندگی مجلس شورای ملی انتخاب شوند و در همین حال وزارت جنگ نیز در انتخابات بی تاثیر نبود و اراده نظامیان بلندپایه و امیران لشکر در حمایت یا عدم حمایت از نماینده ای در تعیین سرنوشت حوزه های انتخابیه تاثیر فراوان داشت.
رضاخان با رسیدن به سلطنت ، آزادی های تصریح شده در قانون اساسی را زیر پا گذاشت و بساط پلیس سیاسی رادر سراسر کشور گسترش داد.
او فعالیت ها و تحرکات حزبی و سیاسی را تعطیل کرد و در این زمان تنها چند گروه به صورت مخفیانه به فعالیت می پرداختند. با پیدایش سلطانیسم رضاشاهی و گسترش آن ، نهادهای مشارکتی قانونی سرکوب شدند، اختناق سیاسی بر کشور حاکم شد و نمایندگان مجلس نیز در اختیار قوه مجریه (حکومت) و شاه قرار گرفتند که در نتیجه مجلس نتوانست به صورت نهاد موثری در مورد مسوولیت خود عمل کند.
در مجلس یازدهم هیچ فراکسیون و حزبی حضور نداشت و تمام نمایندگان مجلس وکلای دولت بودند.به دنبال تعطیلی احزاب ، بساط نشریات نیز به کلی از رونق افتاد و جز تعداد قلیلی نشریات صرفا خبری یا سرگرم کننده یا وابسته به دربار و شخصیت ها و دارای تمایلات همگام با حاکمیت ، هیچ نشریه ای مجال تداوم نیافت.
در این دوره نیز نظیر تمام دوره سلطنت رضاخان ، شهربانی به صورت مستقیم بر مندرجات جراید نظارت می کرد و تنها نشریاتی می توانستند به انتشار خود ادامه دهند که نه تنها در نوشته های خود جانب حزم و احتیاط را رعایت نمایند، بلکه از اعمال و افعال دولت پشتیبانی و جانبداری کنند.
مرکز پژوهشها در ادامه گزارش خود با تشریح مهمترین رویدادهای داخلی و بین المللی همزمان با فعالیت مجلس یازدهم می افزاید: از جمله رویدادهای این دوره ، ورود مهاجرین از شوروی سابق به ایران بود.
زیرا پس از انقلاب اکتبر، زندگی بسیاری از ایرانیانی که در روسیه مشغول به کار بودند، دچار اختلال شده و قرار گذاشته شده بود این عده به ایران بازگردند و مشغول کار شوند که اولین گروه از آنها در 16اسفند 1316شمسی وارد ایران شدند.
همچنین ، همزمان با تشکیل این دوره از مجلس که مصادف با انقلاب اکتبر 1917در روسیه تزاری بود، شبکه های کمونیستی مختلفی در ایران شکل گرفتند که هریک به طریقی معدوم شدند.در این دوره مجلس ، ولیعهد (محمدرضا) و فوزیه خواهر پادشاه مصر نامزد شدند.
از آنجا که مطابق قانون ، مادر پادشاهان ایرانی باید ایرانی می بود، وزیر دادگستری لایحه ای را در ارتباط با تفسیر اصل 37متمم قانون اساسی در روز 14آبان 1317تقدیم مجلس کرد که بلافاصله به تصویب رسید و بر اساس آن به فوزیه ، دختر مرحوم ملک فواد و خواهر اعلیحضرت ملک فاروق ،پادشاه مصر به فرمان همایونی صفت ایرانی اعطا شد و فوزیه به همسری ولیعهد وقت محمدرضا پهلوی درآمد.