پشت پرده «باز تنظیم» روابط آنکارا ـ مسکو

با نگاه به ملاقات اخیر میان رجب طیب اردوغان و ولادیمیر پوتین در سن پترزبورگ باید به پرسش بالا پاسخ مثبت داد.

پیش از این هم این تحرکات آشتی جویانه به‌صورت موردی میان طرفین به مناسب‌های مختلفی مشاهد شده بود که نمونه بارز آن تماس تلفنی پوتین با اردوغان بعد از وقوع کودتای نافرجام 15 جولای در ترکیه است. ترکیه برای نشان دادن حسن‌نیت خود به مسکو، اقداماتی را انجام می‌دهد ازجمله دستگیری خلبانانی که در شلیک مرگبار به هواپیمای روسی در نوامبر 2015 دخیل بودند و همچنین معاونان نخست‌وزیران روسیه و ترکیه گفت‌وگوهای خود را درباره طرح جریان خط لوله گاز در مسکو مجدد آغاز کردند.

آنکارا حتی پیش از کودتای 15 جولای تلاش‌هایی برای بازنگری عمل‌گرایانه در سیاست خارجی و باز تنظیم روابط با همسایگان را آغاز کرده بود که ازجمله می‌توان از تلاش برای بازسازی روابط با اسرائیل و مصر به‌عنوان نمونه یاد کرد. همچنین گمان می‌رود که این کشور به دنبال برقراری ارتباط با دولت دمشق است. با توجه به این‌که روسیه و ایران بر حمایت خود از ریاست جمهوری و دولت قانونی ترکیه بلافاصله بعد از کودتا تاکید صریح کردند، این مساله شانس باز تعریف سیاست ترکیه در قبال سوریه را بیش از پیش افزایش می‌دهد.

مسلما برای دولتمردان ترکیه، حفظ روسیه به‌عنوان شریک اقتصادی طراز اول و پرمنفعت از درجه اهمیت بسیار بالایی برخوردار است به این دلیل که صنایع کشاورزی، جهانگردی و بخش ساخت و ساز ترکیه با ادامه تحریم‌های اعمالی توسط روسیه در پی تنش‌های سقوط هواپیمای نظامی بشدت دچار آسیب شد. در این زمینه تجار و نافعانی که از ارتباط‌های بازرگانی و تجاری ترکیه در روسیه بهره‌مند می‌شدند در پشت پرده تلاش‌هایی را برای برقراری مذاکرات و ترمیم روابط میان دو دولت انجام می‌دادند. شکاف‌های پدید آمده میان ترکیه و هم پیمانان غربی‌اش و مورد سرزنش قرار گرفتن آمریکا برای عدم همکاری جهت استرداد فتح‌الله گولن از عوامل نزدیکی ترکیه به روسیه محسوب می‌شود. بسیاری از شهروندان ترکیه، آمریکا را مقصر اصلی می‌دانند.

تجربه تاریخی نشان می‌دهد هر زمانی که ترکیه روابطش با متحدان غربی به سردی گراییده به سمت مسکو سوق داده شده است. از نمونه‌های آن می‌توان به جنگ عراق در سال 2003 و سال‌های میان 1997 تا 1999 اشاره کرد که اتحادیه اروپا ترکیه را به بهانه مناقشات این کشور با قبرس به گفت‌وگوهای عضویت در اتحادیه اروپا دعوت نکرد.

با وجود موارد یاد شده، در رابطه با دوری ترکیه از متحدان غربی و نزدیکی به روسیه باید به موضوعی واقعی نگاه کرد. ترکیه هنوز عضوی از سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) است و به این سازمان برای حفاظت از کشورش در مقابل قدرت رو به رشد روسیه در نزدیکی مرزهایش بشدت نیازمند است.

مترجم:‌محمد انیسی طهرانی

منبع:‌ الجزیره